Với nhiều gia đình, hình ảnh một em bé sơ sinh say giấc là khoảnh khắc vô cùng đáng yêu. Cha mẹ thường muốn lưu lại từng biểu cảm nhỏ của con, từ cái miệng chúm chím, bàn tay nắm hờ đến khuôn mặt bình yên khi ngủ.

Thế nhưng trong quan niệm dân gian của nhiều gia đình châu Á, trong đó có Việt Nam, người lớn tuổi đôi khi lại nhắc con cháu không nên chụp ảnh trẻ sơ sinh đang ngủ. Có người cho rằng việc này có thể khiến em bé “mất vía”, “giật mình” hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Những lời dặn này thực chất bắt nguồn từ đâu?

Quan niệm “trẻ đang ngủ là lúc yếu vía”

Trong văn hóa dân gian, trẻ sơ sinh được xem là đối tượng còn non nớt, cơ thể và tinh thần chưa ổn định, đặc biệt trong những tháng đầu đời. Vì thế, nhiều người xưa cho rằng khi trẻ ngủ, “hồn vía” đang ở trạng thái tĩnh, dễ bị tác động bởi môi trường bên ngoài.

Từ quan niệm đó, người lớn thường hạn chế đánh thức trẻ, gọi to tên trẻ hoặc tạo ra những tiếng động bất ngờ khi con đang ngủ. Việc chụp ảnh bằng máy ảnh có đèn flash cũng vì thế bị xếp vào nhóm những hành động nên tránh.

Tuy nhiên, đây là quan niệm dân gian chứ không phải kết luận khoa học. Không có bằng chứng cho thấy việc chụp một bức ảnh khi trẻ đang ngủ có thể khiến trẻ “mất vía” hay ảnh hưởng đến vận mệnh của em bé.

Ánh đèn flash mới là điều cha mẹ nên lưu ý

Nếu bỏ qua yếu tố tâm linh, có một lý do thực tế khiến cha mẹ không nên tùy tiện dùng đèn flash để chụp trẻ sơ sinh đang ngủ.

Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh, có hệ thần kinh và các giác quan còn đang phát triển. Một luồng ánh sáng mạnh bất ngờ trong khoảng cách gần có thể khiến trẻ giật mình, tỉnh giấc hoặc khó chịu.

Vì vậy, nếu muốn lưu lại khoảnh khắc con ngủ, cha mẹ có thể tận dụng ánh sáng tự nhiên, giảm âm thanh và tránh đưa điện thoại hoặc máy ảnh quá sát mặt trẻ.

Một bức ảnh đẹp không nhất thiết phải đánh đổi bằng việc làm gián đoạn giấc ngủ của em bé.

Người xưa còn kiêng vì sợ “giữ hình ảnh của trẻ”

Một cách lý giải khác trong dân gian liên quan đến quan niệm về “hồn vía”. Ngày trước, máy ảnh là vật dụng xa lạ và việc lưu giữ hình ảnh con người không phổ biến như hiện nay.

Bởi vậy, nhiều người tin rằng hình ảnh có thể lưu giữ một phần “hồn vía” của con người. Với trẻ nhỏ vốn được cho là yếu vía, việc tùy tiện chụp ảnh, đặc biệt khi trẻ đang ngủ, càng khiến người lớn cảm thấy không yên tâm.

Đây cũng là lý do ở một số gia đình tồn tại những lời dặn như không nên chụp trẻ khi đang ngủ, không nên chụp quá nhiều ảnh hoặc không nên để ảnh trẻ ở những nơi nhất định.

Những niềm tin này thuộc về văn hóa và tín ngưỡng dân gian, không nên được xem như quy luật khoa học.

Điều cha mẹ cần quan tâm không phải là “mất vía”

Ngày nay, điều đáng lưu ý hơn lại nằm ở chính sự an toàn và quyền riêng tư của trẻ.

Một em bé ngủ ngon cần được đảm bảo môi trường yên tĩnh, an toàn. Cha mẹ không nên vì muốn có một bức ảnh đẹp mà bật đèn quá mạnh, tạo tiếng động lớn hoặc lay gọi trẻ liên tục.

Bên cạnh đó, việc chia sẻ ảnh trẻ lên mạng xã hội cũng cần được cân nhắc. Trẻ sơ sinh chưa thể đưa ra sự đồng ý đối với việc hình ảnh của mình xuất hiện công khai. Vì vậy, cha mẹ nên hạn chế đăng những hình ảnh có thông tin nhận diện rõ ràng như địa chỉ nhà, bệnh viện, giấy tờ, vị trí cụ thể hoặc các thông tin riêng tư khác.

Có nên chụp ảnh trẻ sơ sinh đang ngủ?

Có thể, nếu cha mẹ muốn lưu giữ kỷ niệm. Không có cơ sở khoa học để khẳng định rằng chỉ riêng việc chụp ảnh khi trẻ ngủ sẽ khiến em bé “mất vía”, gặp điều không may hay ảnh hưởng đến sức khỏe.

Điều quan trọng là cách chụp.

Cha mẹ nên tắt đèn flash, giữ khoảng cách phù hợp, không chạm hoặc lay trẻ chỉ để tạo dáng, đồng thời đảm bảo em bé đang ngủ ở tư thế và môi trường an toàn.

Những lời dặn của người xưa có thể được nhìn nhận như một phần của văn hóa gia đình. Nhưng thay vì quá lo sợ trước những điều chưa có cơ sở khoa học, cha mẹ có thể giữ lại phần hợp lý nhất trong những lời dặn ấy: hãy để một em bé đang ngủ được ngủ yên.

Bởi đôi khi, khoảnh khắc đẹp nhất không phải là khoảnh khắc có một bức ảnh hoàn hảo, mà là khi người lớn đủ kiên nhẫn đứng bên cạnh và nhìn một đứa trẻ ngủ thật bình yên.

*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm