Từ xa xưa, nhiều gia đình đã hạn chế đưa trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ ra khỏi nhà sau khi trời tối. Người lớn thường giải thích rằng ban đêm “âm khí nặng”, trẻ còn “yếu vía” nên dễ quấy khóc, giật mình hoặc bị người lạ “phải vía”.

Ngày nay, những lý giải mang màu sắc tâm linh không có cơ sở khoa học để kiểm chứng. Tuy nhiên, nếu nhìn lại điều kiện sống trước đây, có thể thấy tục kiêng này không hoàn toàn vô lý. Đằng sau đó là kinh nghiệm bảo vệ trẻ trước thời tiết, côn trùng, bóng tối và những rủi ro mà người xưa chưa thể giải thích bằng kiến thức y học.

Trẻ nhỏ có sức chịu đựng kém hơn người lớn

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa thích nghi tốt với sự thay đổi của môi trường. Khi nhiệt độ hạ xuống vào ban đêm, trẻ có thể cảm thấy lạnh nhanh hơn, nhất là khi mặc không đủ ấm hoặc phải ở ngoài trời trong thời gian dài.

Ngày xưa, trẻ không có quần áo giữ nhiệt tốt, xe đẩy kín gió hay phương tiện di chuyển thuận tiện như hiện nay. Đường sá tối, nhiều bụi, gió lùa, sương xuống, vì vậy việc đưa một em bé ra ngoài ban đêm tiềm ẩn không ít bất tiện.

Sau một lần đi chơi tối về, trẻ có thể hắt hơi, sổ mũi, ho hoặc quấy khóc. Không hiểu rõ nguyên nhân, người lớn thường cho rằng con đã “gặp vía” hoặc bị “gió độc”. Thực chất, trẻ có thể chỉ đang khó chịu vì thay đổi nhiệt độ, mệt mỏi hoặc tiếp xúc với tác nhân gây bệnh.

Ban đêm có nhiều muỗi và côn trùng

Một lý do thực tế khác là nguy cơ bị muỗi và côn trùng đốt. Ở vùng nông thôn trước đây, cây cối rậm rạp, ao tù và dụng cụ chứa nước là môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản. Khi trời tối, việc phát hiện và xua đuổi côn trùng cũng khó khăn hơn.

Không phải loài muỗi nào cũng hoạt động giống nhau. Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết thường đốt mạnh vào sáng sớm và chiều tối, trong khi một số loài khác hoạt động nhiều về đêm. Vì vậy, trẻ vẫn có nguy cơ bị muỗi đốt khi ra ngoài vào buổi tối, đặc biệt tại nơi ẩm thấp, nhiều cây cối hoặc gần khu vực có nước đọng. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo phòng muỗi đốt bằng quần áo che phủ cơ thể, màn, lưới chắn và các biện pháp xua muỗi phù hợp.

Da trẻ nhỏ mỏng và nhạy cảm nên một vết côn trùng cắn cũng có thể khiến con ngứa ngáy, sưng đỏ, mất ngủ. Trong một số trường hợp, trẻ còn có thể bị phản ứng dị ứng hoặc mắc bệnh do côn trùng truyền.

Trẻ dễ giật mình trong không gian tối và lạ

Ban đêm thường đi kèm với ánh sáng yếu, tiếng động bất ngờ và nhiều hình ảnh khác lạ. Với người lớn, tiếng chó sủa, tiếng xe chạy hay một bóng cây lay động không có gì đáng ngại. Nhưng với trẻ nhỏ, đó có thể là những kích thích mạnh khiến con giật mình và sợ hãi.

Trẻ chưa thể hiểu hay diễn đạt rõ cảm giác của mình. Sau khi trở về nhà, con có thể khó ngủ, khóc đêm, đòi bế hoặc liên tục tìm mẹ. Người xưa quan sát thấy trẻ đang ngoan bỗng quấy khóc sau một lần ra ngoài buổi tối nên cho rằng con đã nhìn thấy điều gì đó không sạch sẽ.

Dưới góc độ tâm lý, đây có thể chỉ là phản ứng của trẻ khi tiếp nhận quá nhiều âm thanh, ánh sáng và trải nghiệm lạ trong lúc cơ thể đã mệt.

Đi chơi quá muộn có thể đảo lộn giờ ngủ

Trẻ nhỏ cần một lịch sinh hoạt tương đối ổn định. Buổi tối là thời điểm cơ thể dần thư giãn và chuẩn bị bước vào giấc ngủ. Nếu trẻ thường xuyên được đưa đến nơi đông người, nhiều ánh sáng và tiếng ồn vào giờ này, con có thể trở nên quá phấn khích hoặc mệt quá mức.

Nhiều cha mẹ nghĩ rằng cho con chơi thật mệt thì trẻ sẽ ngủ ngon. Trên thực tế, một số em bé khi quá mệt lại càng cáu gắt, khó vào giấc và thức giấc nhiều lần trong đêm.

Ánh sáng mạnh, tiếng nhạc và màn hình điện tử cũng có thể khiến trẻ khó bình tĩnh trước giờ ngủ. Vì vậy, việc người xưa đưa trẻ vào nhà từ sớm vô tình giúp duy trì nhịp sinh hoạt đều đặn hơn.

Điều kiện di chuyển ban đêm từng rất nguy hiểm

Trước đây, đường làng thường không có đèn chiếu sáng, phương tiện đi lại còn thô sơ và dịch vụ y tế ở xa. Chỉ một cú vấp ngã, va quệt hoặc sự cố bất ngờ cũng có thể gây nguy hiểm cho cả người lớn lẫn trẻ nhỏ.

Trẻ sơ sinh lại cần được cho bú, thay tã và giữ ấm thường xuyên. Nếu con quấy khóc hoặc gặp vấn đề sức khỏe giữa đường, cha mẹ rất khó xử lý. Do đó, lời dặn “không đưa trẻ ra ngoài ban đêm” cũng là cách người xưa hạn chế những chuyến đi không cần thiết khi điều kiện an toàn chưa bảo đảm.

Không phải cứ ra ngoài buổi tối là trẻ sẽ bị ốm

Quan niệm dân gian này không nên được hiểu thành một điều cấm kỵ tuyệt đối. Không có bằng chứng cho thấy chỉ cần đưa trẻ ra khỏi nhà sau khi trời tối là con sẽ “mất vía” hoặc gặp điều không may.

Trong cuộc sống hiện đại, cha mẹ vẫn có thể đưa trẻ đi dạo, thăm người thân hoặc tham gia hoạt động buổi tối nếu sức khỏe của con ổn định và các điều kiện an toàn được bảo đảm.

Điều quan trọng là lựa chọn thời điểm phù hợp. Không nên đưa trẻ sơ sinh còn quá nhỏ đến nơi tập trung đông người, không gian bí, có khói thuốc hoặc đang có nhiều người mắc bệnh hô hấp. Những ngày trời quá lạnh, mưa lớn, gió mạnh hoặc chất lượng không khí kém cũng nên hạn chế cho trẻ ra ngoài.

Nếu phải đưa trẻ ra ngoài ban đêm, cần chuẩn bị gì?

Cha mẹ nên kiểm tra thời tiết và lựa chọn quần áo phù hợp, tránh để trẻ quá lạnh nhưng cũng không mặc quá nhiều lớp khiến con nóng, đổ mồ hôi. Hãy mang theo khăn, tã, sữa và một lớp áo dự phòng.

Trẻ nên được bảo vệ khỏi muỗi và côn trùng bằng quần áo dài, xe đẩy có màn hoặc sản phẩm chống muỗi phù hợp với độ tuổi. Không tự ý thoa dầu gió, tinh dầu đậm đặc hay những sản phẩm chưa rõ mức độ an toàn lên da trẻ.

Chuyến đi nên ngắn, tránh nơi quá ồn ào và không kéo dài qua giờ ngủ thường ngày. Nếu con dụi mắt, ngáp, cáu gắt, quay mặt đi hoặc khóc nhiều, đó có thể là dấu hiệu trẻ đã mệt và cần được đưa về nghỉ ngơi.

Người lớn cũng cần quan sát trẻ sau khi trở về. Nếu con sốt, ho, khó thở, bỏ bú, li bì hoặc có biểu hiện bất thường, gia đình nên đưa trẻ đi khám thay vì cho rằng con bị “phải vía” rồi chỉ áp dụng các mẹo dân gian.

Kinh nghiệm xưa vẫn có phần đáng để lắng nghe

Việc người xưa kiêng đưa trẻ nhỏ ra ngoài ban đêm bắt nguồn từ cả niềm tin dân gian lẫn những quan sát thực tế. Những khái niệm như “âm khí”, “gió độc” hay “yếu vía” không phải cách giải thích khoa học, nhưng phía sau chúng là mong muốn giữ trẻ tránh khỏi lạnh, muỗi đốt, tiếng động lớn, đường sá nguy hiểm và tình trạng thiếu ngủ.

Ngày nay, cha mẹ không cần tuyệt đối cấm trẻ ra ngoài sau khi trời tối. Thay vào đó, hãy cân nhắc độ tuổi, sức khỏe, thời tiết, môi trường và giờ ngủ của con. Giữ lại sự cẩn trọng của người xưa nhưng chăm sóc trẻ bằng hiểu biết hiện đại mới là cách ứng xử phù hợp nhất.

*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm