Phòng khám Nhi khoa thường bắt gặp cảnh tượng này: Ông bà dắt cháu đến khám chiều cao, khuôn mặt đầy thắc mắc nói rằng, đồ ăn thức uống của cháu đều chọn loại tốt nhất để mua, bữa nào cũng có thịt, ngày nào cũng uống canh bổ, sao lại thấp hơn các bạn cùng lớp nửa cái đầu.

Hỏi thêm về cân nặng, đứa trẻ chưa đầy 10 tuổi đã vượt tiêu chuẩn của bạn bè đồng lứa tới 10 kg, nhiều bé còn kèm theo dấu hiệu phát triển sớm.

Nhiều phụ huynh mãi vẫn không hiểu nổi, bản thân đã dốc hết tâm sức bồi bổ cho con, sao ngược lại lại gây ra vấn đề. Đáp án thực ra nằm ngay trên mâm cơm hàng ngày: Sự béo phì, dậy thì sớm và chậm lớn của nhiều đứa trẻ lại chính là do phương pháp nuôi dưỡng sai lầm "nhồi" ra.

Chúng ta luôn cho rằng cho trẻ ăn càng nhiều, càng bổ dưỡng thì cơ thể sẽ càng khỏe, nhưng lại coi nhẹ việc cho ăn quá độ và chế độ ăn không hợp lý đang âm thầm tiêu tốn tiềm năng phát triển của trẻ.

Sai lầm 1: Ăn nhiều dầu mỡ gây đóng đĩa sụn xương sớm

Không ít người lớn tuổi khi chăm cháu có một chấp niệm: Trẻ phải béo một chút mới gọi là nuôi khéo, ăn nhiều mới cao lớn. Đuổi theo sau mông để đút cơm, ép trẻ ăn thêm một miếng, luôn miệng nói "cháu gầy quá" gần như là sinh hoạt thường ngày của nhiều gia đình. Trong mắt họ, trẻ em bụ bẫm là có phúc, là biểu hiện của dinh dưỡng đầy đủ.

Nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Trẻ không phải cứ ăn nhiều là sẽ cao, lượng calo dư thừa biến thành mỡ tích tụ trong cơ thể, không những không giúp tăng chiều cao mà còn làm chậm nhịp độ phát triển, thậm chí tiêu tốn trước không gian phát triển của trẻ.

Nhiều người không biết rằng, tổ chức mỡ không chỉ là "kho" lưu trữ calo mà còn có chức năng nội tiết. Lượng mỡ dư thừa sẽ tiết ra các chất giống như estrogen, thúc đẩy xương của trẻ phát triển sớm, thời gian đóng sụn xương (đĩa sụn khớp) cũng vì thế mà bị đẩy lên sớm hơn.

Ví dụ như, vốn dĩ xương của trẻ có mười mấy năm thời gian phát triển, nhưng bị mỡ thừa kích thích, có thể sẽ "đóng cửa" sớm vài năm. Giai đoạn đầu nhìn có vẻ cao hơn các bạn cùng lứa một chút, nhưng giai đoạn sau sức tăng trưởng không còn, chiều cao cuối cùng ngược lại sẽ thấp hơn mức bình thường.

Quan sát lâm sàng cho thấy, trong các ca bệnh trẻ dậy thì sớm, có hơn 70% trẻ đồng thời gặp vấn đề thừa cân hoặc béo phì. Cả bé trai lẫn bé gái đều như nhau, cân nặng tăng quá nhanh thì thời gian bắt đầu phát triển giới tính càng dễ bị đẩy lên sớm.

Sai lầm 2: Lạm dụng canh xương, đồ bổ và thực phẩm chức năng

Bé gái xuất hiện đặc tính sinh dục phụ trước 8 tuổi, bé trai trước 9 tuổi, không chỉ ảnh hưởng đến chiều cao cuối cùng mà còn có thể mang lại những phiền thoái về tâm lý cho trẻ.

Vì sợ con không đủ dinh dưỡng, nhiều cha mẹ đã bước vào con đường "bồi bổ". Canh xương, bột protein, sữa ong chúa, cùng đủ loại thực phẩm chức năng được quảng cáo là giúp tăng chiều cao, tăng cường miễn dịch... tất cả đều được chuẩn bị cho trẻ. Luôn cảm thấy bổ càng toàn diện thì con càng khỏe mạnh.

Điều này lại chính là bước vào "cái bẫy" lớn thứ hai. Trẻ em ăn uống bình thường hoàn toàn không cần bồi bổ thêm, rất nhiều thứ gọi là "đồ bổ dưỡng" lại chính là kẻ đẩy đưa thầm lặng dẫn đến dậy thì sớm.

Lấy món canh xương mà nhà nhà đều hầm làm ví dụ, canxi trong xương rất khó hòa tan vào nước canh, lượng canxi trong một bát canh còn không bằng nửa cốc sữa tươi, nổi trên mặt toàn là chất béo và purin. Uống nhiều, canxi chẳng bổ sung được bao nhiêu, cân nặng đã tăng lên trước, ngược lại còn ảnh hưởng gián tiếp đến sự phát triển.

Càng miễn bàn đến các nguyên liệu như sữa ong chúa, tuyết giáp (mỡ nhái), bản thân chúng chứa nhiều chất tương tự hormone sinh dục, cho trẻ ăn lâu dài rất dễ làm rối loạn nhịp điệu nội tiết của cơ thể, kích thích dậy thì sớm.

Trên thị trường có không ít thực phẩm chức năng mang danh "giúp trẻ tăng chiều cao", "nâng cao miễn dịch", lại càng ẩn chứa nhiều rủi ro. Có những sản phẩm lén lút thêm thành phần hormone, ăn trong thời gian ngắn thấy trẻ ăn ngon miệng, cao nhanh, nhưng thực chất là đang tiêu tốn trước tiềm năng phát triển. Đến khi cha mẹ phát hiện ra điểm bất thường thì đĩa sụn xương đã gần như đóng lại, lúc đó muốn can thiệp cũng đã muộn.

Sai lầm 3 – Coi nhẹ đồ ăn vặt, nước ngọt và tác hại của đường

Còn có nhiều cha mẹ cho rằng, chỉ cần bữa chính ăn tốt rồi thì đồ ăn vặt, nước ngọt ăn uống thêm một chút cũng không sao. Trẻ đòi ăn đồ ngọt, đồ chiên rán, mềm lòng là mua cho ngay, nghĩ rằng chỉ là ăn cho vui miệng, chẳng ảnh hưởng gì mấy.

Đây là sai lầm dễ bị bỏ qua nhất. Lượng calo dư thừa mà nhiều trẻ hấp thụ mỗi ngày có một nửa đến từ đồ ăn vặt và nước ngọt, ảnh hưởng tiêu cực của chúng đối với sự phát triển thậm chí còn lớn hơn cả bữa ăn chính.

Một miếng bánh kem, một chai nước ngọt, một gói khoai tây chiên, nhìn khẩu phần không lớn nhưng calo lại cao đến kinh ngạc. Trẻ mỗi ngày ăn một thứ, tích tiểu thành đại, lượng calo dư thừa toàn bộ biến thành mỡ tích trên người.

Chế độ ăn nhiều đường trong thời gian dài còn ảnh hưởng đến sự tiết hormone tăng trưởng bình thường, đặc biệt là ăn đồ ngọt trước khi đi ngủ vào buổi tối sẽ ức chế việc giải phóng hormone tăng trưởng về đêm. Lâu dần, tốc độ tăng chiều cao của trẻ tự nhiên sẽ chậm lại.

Nhiều cha mẹ lo lắng hoa quả trái mùa sẽ dẫn đến dậy thì sớm, thực ra hoàn toàn không cần thiết. Chất điều hòa sinh trưởng thực vật chỉ có tác dụng đối với thực vật, khi vào cơ thể người sẽ không tạo ra hiệu ứng tương tự hormone.

Điều thực sự cần cảnh giác chính là các loại thực phẩm chế biến sẵn nhiều dầu nhiều đường, đồ bổ không rõ nguồn gốc, cũng như tình trạng béo phì do ăn uống quá độ kéo dài — đây mới là nguyên nhân cốt lõi gây ra rối loạn nội tiết ở trẻ em.

Giải pháp – Nguyên tắc ăn uống lành mạnh cho trẻ

Thực ra, muốn trẻ phát triển tốt, tăng trưởng ổn định, hoàn toàn không cần bữa nào cũng mâm cao cỗ đầy, càng không cần thực phẩm bổ dưỡng đắt tiền. Ăn đúng cách còn tốt hơn bất cứ thứ gì.

Ăn uống đừng mưu cầu "quá no", ăn đến khoảng 7-8 phần no là đủ. Trẻ em bẩm sinh đã biết no đói, đuổi theo đút, ép ăn chỉ làm rối loạn cơ chế điều tiết thèm ăn của trẻ, ngược lại càng dễ ăn nhiều gây béo.

Mỗi bữa phối hợp tốt các loại ngũ cốc - củ, rau củ tươi và protein chất lượng cao như trứng, sữa, thịt lợn nạc, các sản phẩm từ đậu. Chủng loại phong phú một chút sẽ giàu dinh dưỡng hơn là chỉ ăn đơn điệu mâm cao cỗ đầy.

Đồ ăn vặt không phải là không thể ăn, nhưng phải chọn đúng loại và kiểm soát lượng. Dùng hoa quả tươi, hạt nguyên vị, sữa chua để thay thế đồ ăn vặt chế biến sẵn, nước ngọt hạn chế tối đa, nước lọc là thức uống thích hợp nhất cho trẻ. Đừng dùng đồ ăn vặt làm phần thưởng, cũng đừng đặt ở nơi trẻ tiện tay lấy được, kẻo vô tình sẽ ăn quá nhiều.

Điều quan trọng hơn là đừng mù quáng cho trẻ uống bất kỳ đồ bổ hay thực phẩm chức năng nào. Chỉ cần trẻ ăn uống bình thường, dinh dưỡng cân bằng là đã đủ dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển. Nếu lo lắng trẻ thiếu dinh dưỡng, trước tiên hãy đến bệnh viện uy tín kiểm tra, thiếu gì bổ nấy, đừng tự ý bổ sung mù quáng.

Thường ngày hãy chú ý nhiều hơn đến sự thay đổi cân nặng và tình hình phát triển của trẻ. Cân nặng tăng quá nhanh, thời gian phát triển sớm rõ rệt đều cần kịp thời tìm bác sĩ đánh giá, đừng coi thường và cũng đừng tin vào các bài thuốc dân gian truyền miệng.

Bài viết này mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe, được tổng hợp từ các tài liệu uy tín và góc nhìn cá nhân, một số tình tiết được hư cấu nhẹ để dễ diễn đạt và theo dõi. Nội dung chỉ mang tính chất tham khảo, không thể thay thế cho chẩn đoán của bác sĩ. Nếu cảm thấy bất thuờng, vui lòng đi khám kịp thời. Hãy lưu lại khi cần và chia sẻ cho người bạn quan tâm!

Nguồn: Sohu