“Uống nhiều nước cho khỏe” là lời nhắc quen thuộc trong nhiều gia đình. Vì vậy, khi thấy bé Nặc Nặc, 1 tuổi 8 tháng, thường xuyên ôm bình nước uống không ngừng, bà nội còn vui mừng, gặp ai cũng khen cháu ngoan, biết uống nước.

Tuy nhiên, người mẹ lại cảm thấy có điều không ổn. Con uống nhiều hơn hẳn trước đây, bỉm cũng nhanh đầy và phải thay liên tục. Để yên tâm, chị đưa bé đến khám tại Bệnh viện Chăm sóc sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em quận Lâm Bình, thành phố Hàng Châu, Trung Quốc.

Kết quả kiểm tra khiến gia đình bất ngờ: Bé mắc tiểu đường type 1 và cần tiêm insulin hằng ngày.

Ba dấu hiệu khiến bác sĩ lập tức kiểm tra đường huyết

Tại phòng khám, người mẹ cho biết khoảng một tháng gần đây, con uống rất nhiều nước.

Bác sĩ Ma Hải Bằng, Phó trưởng khoa Nhi, tiếp tục hỏi về việc đi tiểu và sự phát triển của bé. Người mẹ kể, bỉm của con thường xuyên nặng trĩu, ban đêm phải thay hai lần, lần nào cũng đầy. Dù vậy, suốt ba tháng qua, bé không tăng cân, vóc dáng khá gầy và nhỏ.

Uống nhiều, tiểu nhiều và không tăng cân là những dấu hiệu khiến bác sĩ nghĩ đến khả năng mắc tiểu đường. Bé được kiểm tra đường huyết ngay.

Ở lần đo hai giờ sau ăn, đường huyết cao vượt giới hạn đo của máy. Nửa giờ sau, kết quả đo lại vẫn ở mức 25 mmol/L, cao hơn nhiều so với mức thông thường.

Các xét nghiệm tiếp theo cho thấy HbA1c - chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng - ở mức 7,5%. Xét nghiệm kháng thể liên quan đến tiểu đường cũng cho kết quả dương tính. Bác sĩ chẩn đoán bé mắc tiểu đường type 1.

Sau điều trị, đường huyết của Nặc Nặc dần được kiểm soát. Tuy nhiên, bé cần tiếp tục sử dụng insulin hằng ngày theo chỉ định.

Tiểu đường type 1 không phải do trẻ ăn quá nhiều đồ ngọt

Nhắc đến tiểu đường ở trẻ nhỏ, nhiều người lập tức nghĩ đến việc ăn bánh kẹo hoặc uống nước ngọt. Tuy nhiên, bác sĩ Ma Hải Bằng cho biết, tiểu đường type 1 không xuất phát từ việc “ăn quá nhiều đường”.

Đây là bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy. Insulin là hormone giúp đường trong máu đi vào tế bào để tạo năng lượng. Khi thiếu insulin, đường không được sử dụng hiệu quả và tích tụ trong máu.

Nguyên nhân chính xác của bệnh hiện chưa được làm rõ hoàn toàn, có liên quan đến yếu tố di truyền, môi trường và rối loạn tự miễn.

Tiểu đường type 1 cũng khác với tiểu đường type 2, vốn thường liên quan đến tình trạng đề kháng insulin, thừa cân, béo phì và các yếu tố khác. Với trẻ mắc type 1, insulin là phần thiết yếu trong điều trị; chỉ điều chỉnh ăn uống không thể thay thế được thuốc.

Gia đình cần phối hợp với bác sĩ để duy trì chế độ ăn phù hợp, theo dõi đường huyết và sử dụng insulin đúng hướng dẫn. Không nên tự ý cắt giảm quá mức thức ăn vì trẻ vẫn cần đủ dinh dưỡng để phát triển.

Cha mẹ cần nhớ dấu hiệu “ba nhiều, một giảm”

Một lần đo đường huyết cao chưa đủ để kết luận trẻ mắc tiểu đường. Đường huyết có thể tăng tạm thời khi trẻ vừa ăn uống, đang sốt, nhiễm trùng hoặc chịu căng thẳng về thể chất.

Tuy nhiên, phụ huynh cần chú ý đến nhóm triệu chứng thường được gọi là “ba nhiều, một giảm”: Uống nhiều, tiểu nhiều, ăn nhiều nhưng sụt cân. Với trẻ nhỏ, dấu hiệu có thể là không tăng cân như trước.

Khi đường huyết quá cao, cơ thể thải một phần đường qua nước tiểu, kéo theo nước và khiến trẻ đi tiểu nhiều. Mất nước lại làm trẻ khát, liên tục đòi uống. Vì vậy, việc uống nước nhiều bất thường có thể là biểu hiện của bệnh.

Trẻ chưa biết nói hoặc chưa diễn đạt rõ cảm giác khó chịu, nên người chăm sóc cần để ý những thay đổi trong sinh hoạt:

Trẻ liên tục đòi uống nước, lượng uống tăng rõ rệt so với trước. Bỉm nhanh đầy, phải thay nhiều lần hơn. Trẻ thường thức giấc ban đêm để uống nước hoặc đi tiểu. Trẻ đã hết đái dầm nhưng đột nhiên đái dầm trở lại. Ăn uống vẫn khá nhưng không tăng cân, thậm chí gầy đi. Trẻ mệt mỏi, ít chơi, dễ cáu gắt.

Nếu nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc, gia đình nên đưa trẻ đi khám sớm, không vội giải thích là do trời nóng, “nóng trong” hay đang tuổi lớn.

Đặc biệt, nếu máy đo đường huyết tại nhà hiện chữ “HI”, nghĩa là chỉ số đã vượt ngưỡng đo của thiết bị. Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để kiểm tra và xử trí.

Phát hiện sớm để tránh biến chứng nguy hiểm

Điều đáng lo ở tiểu đường type 1 là bệnh có thể tiến triển âm thầm. Một số trẻ chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện nhiễm toan ceton - biến chứng cấp tính nguy hiểm do cơ thể thiếu insulin nghiêm trọng.

Trẻ có thể nôn, đau bụng, thở nhanh và sâu, mất nước, lơ mơ hoặc hơi thở có mùi trái cây lên men. Trường hợp nặng có thể hôn mê.

Bác sĩ Ma Hải Bằng từng tiếp nhận một bệnh nhi 3 tuổi đến viện trong tình trạng sốc. Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sĩ mới xác định nguyên nhân là nhiễm toan ceton do tiểu đường.

Câu chuyện của Nặc Nặc cho thấy những thay đổi tưởng nhỏ trong sinh hoạt của trẻ cũng cần được quan tâm. Uống nước là thói quen tốt, nhưng nếu trẻ đột nhiên uống nhiều bất thường, kèm tiểu nhiều và chậm tăng cân, phụ huynh nên đưa con đi kiểm tra.

Tiểu đường type 1 cần được điều trị lâu dài, song khi được sử dụng insulin đúng cách, theo dõi đường huyết và chăm sóc phù hợp, trẻ vẫn có thể học tập, vui chơi và lớn lên khỏe mạnh.

Nguồn: Đô Thị Khoái Báo