Khi con lớn lên, cha mẹ từng bước tập cho trẻ tự làm những việc phù hợp với khả năng, từ tự ăn, tự mặc quần áo đến đi học và sinh hoạt có nề nếp. Ngủ riêng cũng là một thay đổi trong hành trình ấy.

Nhiều phụ huynh cho rằng phải cho con ngủ riêng từ năm 3 tuổi, nếu để đến 5 tuổi sẽ khó thay đổi vì trẻ đã quen nằm cạnh bố mẹ. Từ đó, việc ngủ riêng dễ trở thành một “hạn chót”: Đến tuổi là con phải thực hiện, bất kể đã sẵn sàng hay chưa.

Nhưng mỗi đứa trẻ có tính cách, thói quen và trải nghiệm khác nhau. Có bé hào hứng khi được chuẩn bị một chiếc giường riêng, có bé lại lo lắng khi nghĩ đến việc ban đêm không còn bố mẹ nằm cạnh.

Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “Mấy tuổi phải ngủ riêng?”, cha mẹ cần tìm hiểu thêm: Con đang sợ điều gì? Con đã quen tự ngủ đến đâu? Gia đình có thể hỗ trợ con như thế nào trong giai đoạn chuyển đổi?

Điều khiến trẻ sợ có thể là sự thay đổi quá đột ngột

Câu chuyện của bé Viên Viên cho thấy cảm giác của một đứa trẻ khi phải chuyển sang ngủ một mình mà chưa kịp chuẩn bị.

Trước năm 6 tuổi, Viên Viên vẫn ngủ cùng mẹ. Khi ông nội đột ngột qua đời, mẹ chuyển sang ngủ với bà nội để tiện chăm sóc. Cô bé vì thế phải ngủ riêng phòng.

Mẹ đã giải thích lý do, nhưng Viên Viên vẫn rất sợ. Muốn làm một đứa trẻ hiểu chuyện, con không dám khóc hay đòi mẹ quay lại.

Đêm đầu tiên, cô bé gần như thức trắng. Con không dám bật đèn, chỉ nằm nhìn ánh sáng từ đèn đường hắt qua cửa sổ. Tiếng xe chạy ngang cũng khiến con giật mình. Càng nằm lâu, những câu chuyện đáng sợ từng nghe càng hiện lên trong đầu.

Với người lớn, đây có thể là sự sắp xếp cần thiết trong lúc gia đình có việc. Nhưng với cô bé, việc mẹ đột ngột chuyển sang phòng khác lại khiến con cảm thấy mình bị để lại một mình.

Câu chuyện gợi ra điều cha mẹ cần quan tâm khi tập cho trẻ ngủ riêng: Giải thích lý do là cần thiết, nhưng cũng phải lắng nghe phản ứng và giúp con làm quen. Một đứa trẻ im lặng, không phản đối chưa chắc đã hết lo lắng.

Nếu con nói sợ, khóc hoặc liên tục tìm bố mẹ, điều cần làm trước tiên là hiểu nỗi sợ cụ thể của con, thay vì vội cho rằng trẻ nhõng nhẽo hay cố tình không nghe lời.

Bốn biểu hiện cha mẹ có thể quan sát

Sự sẵn sàng của trẻ có thể được tìm hiểu qua những biểu hiện trong sinh hoạt hằng ngày. Dưới đây là bốn điểm để gia đình tham khảo, thay vì xem như điều kiện bắt buộc phải có đủ.

1. Con bắt đầu muốn có không gian riêng

Trẻ chủ động hỏi khi nào được có giường riêng, phòng riêng hoặc hào hứng với việc tự chọn chăn, gối và sắp xếp góc ngủ.

Đây là cơ hội để cha mẹ trò chuyện với con về việc ngủ riêng. Tuy nhiên, thích một căn phòng đẹp và sẵn sàng ngủ ở đó cả đêm có thể là hai chuyện khác nhau. Gia đình vẫn cần cho con thời gian trải nghiệm.

2. Con đã có lúc tự đi vào giấc ngủ

Trẻ có thể nằm trên giường và ngủ mà không cần bố mẹ liên tục bế, vỗ về hay nằm sát bên.

Nếu con vẫn cần bố mẹ hỗ trợ, cha mẹ có thể bắt đầu từ việc điều chỉnh từng chút trong thói quen đi ngủ, thay vì thay đổi cả giường, phòng và cách dỗ ngủ cùng lúc.

3. Có những lần tỉnh giấc, con tự ngủ lại được

Cha mẹ có thể quan sát xem khi thức giữa đêm, con có nhất thiết phải gọi người lớn hay đôi lúc chỉ trở mình rồi ngủ tiếp.

Điều này giúp gia đình hiểu mức độ hỗ trợ con đang cần. Nếu trẻ vẫn thường xuyên tìm bố mẹ, quá trình chuyển sang ngủ riêng có thể cần thêm sự đồng hành.

4. Con bắt đầu quan tâm đến sự riêng tư và ranh giới cơ thể

Trẻ tò mò về sự khác biệt giữa nam và nữ, muốn có chỗ thay đồ riêng hoặc bắt đầu thể hiện nhu cầu về không gian cá nhân.

Cha mẹ có thể nhân dịp này trò chuyện với con về sự riêng tư, đồng thời cân nhắc cách bố trí chỗ ngủ phù hợp. Riêng biểu hiện này không có nghĩa là trẻ đã hoàn toàn sẵn sàng ngủ một mình.

Phân biệt ngủ riêng giường và ngủ riêng phòng

Nhiều gia đình gọi chung cả hai việc là “ngủ riêng”, nhưng mức độ thay đổi đối với trẻ khá khác nhau.

Ngủ riêng giường nghĩa là con có chỗ ngủ riêng nhưng vẫn ở trong phòng bố mẹ. Ngủ riêng phòng là con chuyển sang một không gian khác.

Với trẻ đã quen ngủ cùng bố mẹ, gia đình có thể cân nhắc chuyển đổi từng bước. Trước tiên, con làm quen với chiếc giường của mình trong cùng phòng. Khi đã quen hơn, bố mẹ mới bàn tiếp chuyện sang phòng khác.

Cách này giúp trẻ hiểu rằng có giường riêng không đồng nghĩa với việc bố mẹ không còn ở gần hoặc không quan tâm đến con.

Tập ngủ riêng từng bước, tránh biến giờ ngủ thành cuộc giằng co

Trước khi thay đổi, cha mẹ nên báo trước bằng lời dễ hiểu, để con biết điều gì sắp diễn ra. Có thể cùng con chuẩn bị chỗ ngủ, chọn đồ dùng quen thuộc và thống nhất những việc sẽ làm trước giờ lên giường.

Trong những ngày đầu ở phòng riêng, bố mẹ có thể ngồi cạnh, đọc truyện hoặc trò chuyện ngắn để con yên tâm. Khi trẻ quen dần, gia đình điều chỉnh thời gian ở bên theo phản ứng thực tế của con.

Nếu nửa đêm con tỉnh và đi tìm, cha mẹ có thể đưa con trở lại phòng, trấn an rồi hỗ trợ con ngủ tiếp. Điều quan trọng là để trẻ hiểu: Con đang tập ngủ ở chỗ của mình, nhưng khi cần vẫn có thể gọi bố mẹ.

Cũng nên tránh những câu như “Lớn rồi mà còn nhát” hay so sánh với bạn khác. Việc khiến con xấu hổ không giúp cha mẹ hiểu được điều đang làm trẻ lo lắng.

Ngủ riêng không phải cuộc thi xem đứa trẻ nào tự lập sớm hơn. Mục tiêu là giúp con dần có thói quen ngủ phù hợp với điều kiện gia đình, trong khi vẫn cảm thấy được quan tâm và có người hỗ trợ. Cha mẹ có thể kiên trì với việc tập luyện, đồng thời điều chỉnh từng bước để con kịp thích nghi.