Khi thời tiết chuyển mùa và trẻ bắt đầu quay trở lại trường học, các bệnh đường hô hấp cũng bước vào giai đoạn dễ gia tăng. Một trong những tác nhân khiến bác sĩ nhi khoa đặc biệt lưu ý là virus hợp bào hô hấp (RSV) – loại virus có thể gây bệnh từ nhẹ như cảm lạnh cho tới viêm tiểu phế quản, viêm phổi nặng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Tại tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc), RSV xuất hiện rải rác quanh năm và thường tăng mạnh từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau. Các chuyên gia tại đây cho biết tháng 9 là thời điểm phù hợp để những trẻ đủ điều kiện được đánh giá sử dụng kháng thể đơn dòng tác dụng kéo dài, nhằm có sự bảo vệ trước khi bước vào mùa RSV cao điểm.

Điều đáng chú ý là kháng thể đơn dòng không phải vaccine và mục tiêu chính cũng không phải giúp trẻ tuyệt đối không nhiễm RSV, mà là giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng và phải nhập viện.

RSV dễ bị nhầm với cảm lạnh, nhưng trẻ càng nhỏ càng phải cẩn thận

RSV không phải một loại virus mới. Đây là tác nhân đường hô hấp đã lưu hành từ lâu và phần lớn trẻ em sẽ từng nhiễm ít nhất một lần trước tuổi đi học.

Ở nhiều trẻ, RSV chỉ gây những triệu chứng rất giống cảm lạnh thông thường như hắt hơi, nghẹt mũi, ho nhẹ hoặc sốt nhẹ. Chính vì biểu hiện ban đầu khá quen thuộc nên cha mẹ dễ nghĩ rằng trẻ chỉ đang “sổ mũi, cảm cúm vài hôm”.

Tuy nhiên, với trẻ sơ sinh và trẻ vài tháng tuổi, tình hình có thể khác. Khi virus đi xuống đường hô hấp dưới, trẻ có nguy cơ bị viêm tiểu phế quản, viêm phổi, ho khò khè, khó thở, thiếu oxy, thậm chí phải nhập viện điều trị.

Bác sĩ Phùng Bân Bân, Trưởng khoa Chăm sóc sức khỏe trẻ em tại Bệnh viện Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em tỉnh Hồ Nam, từng chia sẻ chính cháu của bà mắc RSV khi mới 50 ngày tuổi và phải nằm viện tới 9 ngày. Trải nghiệm này khiến bà đặc biệt lưu ý phụ huynh không nên đánh giá thấp căn bệnh chỉ vì những ngày đầu trẻ có biểu hiện giống một đợt cảm lạnh thông thường.

Một số trẻ sau khi từng mắc RSV nặng còn có thể gặp tình trạng khò khè tái diễn hoặc những vấn đề về chức năng hô hấp. Vì vậy, trẻ càng nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, càng cần được theo dõi sát nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường về hô hấp.

Không ra khỏi nhà, trẻ vẫn có thể nhiễm RSV

Một điều khiến nhiều cha mẹ khó hiểu là có những em bé gần như chỉ ở trong nhà nhưng vẫn mắc RSV.

Nguyên nhân nằm ở cách virus lây truyền. Người lớn hoặc trẻ lớn khi nhiễm RSV đôi khi chỉ hơi nghẹt mũi, sổ mũi hoặc gần như không cảm thấy khó chịu rõ rệt. Họ vẫn sinh hoạt bình thường, đi học, đi làm rồi mang virus trở về nhà.

Với người lớn, đó có thể chỉ là vài ngày “hơi cảm”. Nhưng khi virus truyền sang một em bé mới vài tuần hoặc vài tháng tuổi, nguy cơ bệnh nặng lại cao hơn nhiều.

Bác sĩ Ngô Vận Cần, Giám đốc Trung tâm Theo dõi phát triển sơ sinh và giáo dục sớm của Bệnh viện Nhi Hồ Nam, cho biết trẻ dưới 1 tuổi có hệ miễn dịch còn chưa hoàn thiện, hàng rào bảo vệ đường hô hấp còn yếu. Vì vậy, khi virus xâm nhập, bệnh có thể tiến triển nhanh hơn so với trẻ lớn.

Những gia đình có trẻ đang đi học, có nhiều con nhỏ hoặc đang chăm trẻ sơ sinh vì thế càng cần lưu ý. Khi người thân có biểu hiện cảm cúm, tốt nhất nên hạn chế ôm hôn, tiếp xúc sát với em bé, đồng thời chú ý rửa tay và thông thoáng không gian sống.

Kháng thể đơn dòng khác vaccine như thế nào?

Một vấn đề khiến nhiều phụ huynh nhầm lẫn là kháng thể đơn dòng phòng RSV thường được gọi chung là “mũi phòng RSV”, từ đó dễ bị hiểu thành vaccine.

Hai biện pháp này hoạt động theo cách khác nhau.

Vaccine tạo ra miễn dịch chủ động, nghĩa là đưa một tác nhân phù hợp vào cơ thể để kích thích hệ miễn dịch tự tạo kháng thể. Quá trình này cần một khoảng thời gian nhất định.

Trong khi đó, kháng thể đơn dòng phòng RSV tạo ra miễn dịch thụ động. Có thể hiểu đơn giản là trẻ được cung cấp sẵn kháng thể có khả năng nhận diện và chống lại RSV, thay vì phải chờ cơ thể tự tạo ra chúng.

Loại kháng thể đơn dòng tác dụng kéo dài được nhắc đến trong trường hợp này là nirsevimab. Chuyên gia tại Hồ Nam cho biết thuốc đã được sử dụng cho hàng triệu trẻ sơ sinh trên thế giới và được nghiên cứu về hiệu quả cũng như độ an toàn trên quy mô lớn.

Tại Hồ Nam, từ ngày 1/9/2026, nirsevimab đã bắt đầu được triển khai tại một số cơ sở y tế. Do RSV tại địa phương thường tăng mạnh từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, các bác sĩ xem tháng 9 là khoảng thời gian thuận lợi để hoàn tất việc dự phòng trước mùa cao điểm.

Điểm này cần hiểu đúng: đây là khuyến nghị dựa trên đặc điểm lưu hành RSV tại Hồ Nam, không có nghĩa tháng 9 là thời điểm áp dụng giống nhau ở mọi quốc gia hay mọi khu vực.

Tiêm kháng thể rồi trẻ vẫn có thể mắc RSV

Các bác sĩ đặc biệt nhấn mạnh rằng kháng thể đơn dòng không tạo ra một “lá chắn tuyệt đối” khiến trẻ không bao giờ nhiễm RSV.

Mục tiêu quan trọng hơn là giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng, giảm khả năng trẻ phải nhập viện hoặc rơi vào tình trạng nguy kịch nếu không may nhiễm virus.

Vì vậy, sau khi sử dụng kháng thể, cha mẹ vẫn phải duy trì những biện pháp phòng bệnh cơ bản: rửa tay trước khi chạm vào trẻ, thường xuyên thông gió phòng, hạn chế đưa trẻ sơ sinh đến những nơi đông người và kín khí, đồng thời tránh để người đang có triệu chứng cảm cúm tiếp xúc quá gần với bé.

Đặc biệt, nếu trẻ xuất hiện thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực, tím tái, bú kém rõ rệt, li bì hoặc có biểu hiện bất thường về hô hấp, cha mẹ không nên chỉ tiếp tục theo dõi tại nhà mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

RSV vốn không phải căn bệnh mới, nhưng điều khiến virus này đáng ngại là những triệu chứng đầu tiên rất dễ bị xem nhẹ. Với trẻ lớn, đó có thể chỉ là một đợt cảm lạnh; nhưng với một em bé mới vài tuần hoặc vài tháng tuổi, diễn biến có thể hoàn toàn khác. Nhận biết nguy cơ sớm và chủ động phòng bệnh vẫn là cách quan trọng nhất để cha mẹ bảo vệ trẻ trong mùa bệnh hô hấp.

Nguồn: Sohu