Buổi sáng sắp đến giờ đi học, thấy con loay hoay mãi chưa mặc xong áo, mẹ bước tới mặc giúp. Đến lúc chuẩn bị cặp, mẹ lại kiểm tra sách vở, bỏ bình nước vào túi rồi xách ra cửa. Chiều về, đồ chơi con bày khắp phòng, mẹ vừa nhắc vừa tự tay thu dọn vì “đợi nó làm thì đến bao giờ”.

Những việc ấy quá quen thuộc trong nhiều gia đình. Mẹ làm nhanh hơn, gọn hơn, cũng yên tâm hơn. Nhưng sau một thời gian, có người bắt đầu thắc mắc: Sao con lớn rồi mà việc gì cũng gọi mẹ?

Đôi khi, câu trả lời nằm ngay trong những lần người lớn sốt ruột làm thay.

Trẻ chưa kịp thử đã có người giúp, vừa gặp khó đã có người giải quyết. Dần dần, chờ mẹ trở thành lựa chọn quen thuộc. Trong khi đó, người mẹ ngày càng bận rộn, mệt mỏi vì cảm thấy thiếu mình là mọi thứ trong nhà đều đình trệ.

Muốn thay đổi, mẹ có thể bắt đầu bằng việc bớt ôm đồm. Không cần đột ngột giao hết mọi việc cho con, chỉ cần chọn những việc vừa sức rồi cho con thời gian thực hành. Cái gọi là làm mẹ “vụng” thực chất là biết dừng tay đúng lúc để con được tự làm.

1. Bớt trả lời ngay, cho con cơ hội nghĩ trước

“Mẹ ơi, cái này làm thế nào?”

Nghe con hỏi, nhiều người lập tức hướng dẫn từng bước, thậm chí cầm luôn món đồ lên làm giúp. Chỉ vài phút là xong, con hết vướng mắc, mẹ cũng đỡ phải nghe gọi.

Nhưng nếu lần nào cũng vậy, trẻ dễ quen với việc tìm mẹ trước khi thử tìm cách.

Chẳng hạn, con đang làm một món đồ thủ công nhưng không biết gắn hai phần lại với nhau. Mẹ có thể hỏi: “Con đã thử cách nào rồi?”, “Theo con, mình dùng gì để hai miếng này dính lại?”.

Sau câu hỏi ấy, hãy để con có thời gian trả lời. Có thể bé sẽ nghĩ ra một cách chưa hợp lý, cũng có thể con muốn thử vài lần mới biết cách nào dùng được. Mẹ có thể quan sát, gợi ý thêm khi cần, thay vì lập tức kết luận “không được đâu” rồi làm hộ.

Nếu con thực sự chưa biết bắt đầu từ đâu, người lớn vẫn cần hướng dẫn. Tuy nhiên, có thể chia nhỏ việc ra: Mẹ làm mẫu một bước, phần tiếp theo để con thử.

Điều cần giữ lại cho trẻ là cơ hội tham gia vào quá trình giải quyết. Con được suy nghĩ, đưa ra ý kiến và thử cách mình chọn, thay vì chỉ đứng nhìn người lớn hoàn thành mọi thứ.

2. Bớt làm hộ những việc con đã có thể làm

Có những việc trẻ hoàn toàn có thể tập, nhưng người lớn lại ngại phần lộn xộn đi kèm.

Để con tự ăn thì cơm vãi ra bàn. Cho con lau bàn thì chỗ sạch, chỗ bẩn. Nhờ con cất đồ chơi thì mất cả buổi, đôi khi đồ chưa về đúng chỗ.

Thế là mẹ làm luôn.

Vấn đề là nếu không được thực hành, trẻ khó có thể tự nhiên trở nên thành thạo. Những lần mặc áo còn lệch, gấp khăn chưa vuông hay cất đồ hơi chậm đều là một phần của việc học.

Mẹ có thể chọn một vài việc phù hợp với khả năng hiện tại của con: Cất giày sau khi về nhà, thu dọn đồ chơi sau khi chơi xong, mang quần áo bẩn vào giỏ hoặc chuẩn bị những đồ dùng quen thuộc trước giờ đi học.

Ban đầu, hãy hướng dẫn rõ ràng và làm cùng con. Khi trẻ đã biết cách, mẹ dần giảm phần hỗ trợ.

Cũng nên giao việc cụ thể. “Con cất những chiếc ô tô vào hộp này nhé” dễ thực hiện hơn câu “Dọn hết đi”. Một yêu cầu vừa sức giúp trẻ biết mình cần bắt đầu từ đâu và khi nào thì hoàn thành.

Nếu buổi sáng luôn vội, cả nhà có thể chuẩn bị đồ từ tối hôm trước. Như vậy, con có thời gian tự làm, mẹ cũng bớt sốt ruột.

Một chiếc áo chưa thật ngay ngắn thường có thể chỉnh lại sau. Còn cơ hội để con tự mặc, nếu mẹ cứ làm hộ, sẽ tiếp tục bị bỏ qua.

3. Bớt can thiệp khi con vừa gặp khó

Không làm thay còn đòi hỏi người lớn chịu được cảnh con làm chậm, làm sai hoặc phải thử lại.

Thấy con ghép mãi chưa đúng một miếng hình, mẹ rất muốn chỉ ngay vị trí. Thấy con loay hoay mở chiếc hộp, mẹ chỉ cần đưa tay là xong. Nhưng có những lúc, thêm một chút chờ đợi lại cho trẻ cơ hội tự tìm ra cách.

Mẹ có thể ngồi gần, quan sát và hỏi: “Con muốn thử thêm hay cần mẹ gợi ý?”. Nếu trẻ muốn tiếp tục, hãy để con làm. Nếu con cần giúp, chỉ hỗ trợ phần đang vướng rồi trả công việc lại cho trẻ.

Khi chưa làm được, con có thể bực bội hoặc muốn bỏ cuộc. Lúc ấy, những câu như “Có thế cũng không làm nổi” dễ khiến trải nghiệm trở nên nặng nề hơn. Mẹ có thể nói đơn giản: “Chỗ này khó thật. Mình thử xoay lại xem sao”.

Chờ đợi cũng không có nghĩa là để con vật lộn đến kiệt sức. Nếu công việc vượt quá khả năng hoặc trẻ đã quá mệt, mẹ có thể cùng làm, cho con nghỉ rồi thử lại vào lúc khác.

Qua những lần như vậy, con có thêm kinh nghiệm: Gặp khó có thể thử cách khác, có thể nhờ giúp đỡ và có thể bắt đầu lại.

Tất nhiên, việc lùi lại luôn cần giới hạn. Những tình huống liên quan đến điện, lửa, thuốc, vật sắc nhọn hay sức khỏe của trẻ vẫn đòi hỏi người lớn chủ động bảo vệ và giám sát.

Với những việc an toàn, vừa sức, mẹ có thể kiên nhẫn nhường cho con phần chủ động. Hôm nay con tự cất được đôi giày, ngày mai tự chuẩn bị bình nước, rồi dần biết thu xếp nhiều việc hơn.

Mẹ cũng sẽ có lúc ngạc nhiên: Hóa ra con làm được, chỉ là trước đây mình chưa chờ đủ lâu để nhìn thấy.