Thấy một đứa trẻ tự giác học hành, biết cư xử, gặp khó vẫn chịu tìm cách làm tiếp, nhiều người thường khen: “Mẹ này có số nuôi con giỏi”.

Nghe như thể chuyện dạy con cũng có phần may rủi. Người may mắn sinh được đứa trẻ ngoan, nói một lần là hiểu; người khác cố gắng đến mấy vẫn phải ngày ngày đau đầu vì con.

Thực tế, mỗi đứa trẻ có tính cách, khả năng và nhịp phát triển riêng. Không có kiểu mẹ nào được bảo đảm sẽ nuôi con thành tài. Nhưng có những cách đồng hành giúp trẻ có thêm cơ hội phát huy khả năng, biết tự lo cho mình và vững vàng hơn khi gặp khó khăn.

Những người mẹ ấy cũng có lúc sốt ruột, nổi nóng hoặc không biết phải xử lý thế nào. Điều đáng quý là họ chịu nhìn lại, điều chỉnh và hiểu rằng nuôi con trưởng thành cần nhiều hơn những lời thúc giục học hành.

1. Mẹ nhìn thấy điểm mạnh của con, kể cả khi nó chưa thể hiện trên bảng điểm

Có đứa trẻ tính toán nhanh, có đứa kể chuyện rất cuốn hút. Có bé chưa mạnh dạn phát biểu nhưng lại kiên nhẫn lắp ráp hàng giờ. Có bé học không nổi bật, song biết quan sát, quan tâm và phối hợp tốt với bạn bè.

Người mẹ có tầm nhìn chịu khó tìm hiểu những khả năng ấy.

Thay vì chỉ hỏi “Hôm nay được mấy điểm?”, mẹ còn muốn biết con thích phần nào của bài học, đang tò mò điều gì, việc gì khiến con sẵn sàng dành thời gian.

Chẳng hạn, thấy con thích tháo lắp, mẹ có thể cùng con tìm một bộ đồ chơi phù hợp. Thấy con thích viết, mẹ khuyến khích con ghi lại câu chuyện của mình. Không phải sở thích nào cũng cần lập tức biến thành một lớp học hay một cuộc thi.

Khi được chú ý đến những điều mình làm tốt, trẻ có thêm lý do để tin vào bản thân. Với phần còn yếu, mẹ vẫn cùng con tìm cách cải thiện, nhưng không để một môn học khó trở thành lời kết luận rằng con “chẳng có năng khiếu gì”.

2. Mẹ yêu thương con nhưng vẫn để con chịu trách nhiệm

Thương con nên thấy cặp nặng là xách giúp, thấy bài khó là chỉ ngay đáp án, thấy con quên đồ là vội mang đến trường. Những việc nhỏ ấy rất dễ trở thành thói quen của cả hai mẹ con.

Người mẹ biết nghĩ xa sẽ dần giao lại cho con những phần việc phù hợp.

Con đã biết chuẩn bị cặp thì tự kiểm tra đồ dùng theo thời khóa biểu. Chơi xong thì cùng thu dọn. Làm đổ nước thì lấy khăn lau. Nếu con chưa biết, mẹ hướng dẫn; khi con đã làm được, mẹ cho con cơ hội thực hành.

Điều này đòi hỏi người lớn chấp nhận sự chậm chạp và chưa gọn gàng lúc đầu. Mẹ có thể mất thêm mười phút chờ con mặc áo, nhưng qua những lần ấy, con mới dần biết tự mặc.

Trách nhiệm cũng cần đi cùng sự hỗ trợ hợp lý. Mẹ không cố tình để con gặp rắc rối cho “nhớ đời”, càng không bỏ qua những vấn đề liên quan đến an toàn. Mục tiêu là để con hiểu việc của mình, biết thu xếp và biết nhờ giúp đỡ khi thực sự cần.

3. Mẹ không biến một lần thất bại thành lời phán xét về cả con người

Một bài kiểm tra điểm thấp đã đủ làm nhiều đứa trẻ buồn. Nếu về nhà còn nghe “Mẹ biết ngay mà”, “Con lười thế thì làm sao khá được”, con có thể chỉ muốn giấu đi lần thất bại tiếp theo.

Người mẹ giúp con tiến bộ sẽ cùng nhìn vào chuyện cụ thể: Con chưa hiểu kiến thức nào? Đọc nhầm đề hay chưa biết sắp xếp thời gian? Cách học vừa rồi có điều gì cần đổi?

Như vậy, vấn đề có thể được chia nhỏ để giải quyết.

Mẹ vẫn có quyền không hài lòng khi con thiếu cố gắng hoặc không làm đúng điều đã thống nhất. Nhưng lời góp ý cần chỉ ra hành vi và hướng sửa, thay vì gắn cho con một cái nhãn.

Khi con chưa đạt được điều mong muốn, mẹ cũng không cần vội tìm lời an ủi rằng “chuyện này chẳng quan trọng”. Với trẻ, đó có thể là chuyện rất quan trọng. Hãy để con buồn một chút, rồi cùng nghĩ bước tiếp theo.

4. Mẹ giữ lời và biết nhận lỗi

Dạy con trung thực sẽ khó thuyết phục nếu người lớn thường xuyên hứa cho qua chuyện. Muốn con nói năng tôn trọng, mẹ cũng cần để ý cách mình trò chuyện khi bực bội.

Một người mẹ đáng tin không nhất thiết lúc nào cũng bình tĩnh. Nhưng sau khi lỡ quát quá lời, mẹ có thể nói: “Lúc nãy mẹ nóng giận nên nói nặng. Mẹ xin lỗi. Còn chuyện con làm, mình vẫn cần giải quyết”.

Lời xin lỗi ấy cho con thấy người lớn cũng phải chịu trách nhiệm về cách cư xử của mình.

Tương tự, những nguyên tắc trong nhà cần tương đối nhất quán. Nếu đã thống nhất giờ tắt thiết bị, mẹ cố gắng thực hiện như đã nói. Khi có ngoại lệ, hãy giải thích rõ thay vì hôm dễ, hôm khó tùy tâm trạng.

5. Mẹ cho con thấy một cuộc sống đáng để cố gắng

Ngoài học tập, trẻ còn cần những buổi chạy nhảy, những cuộc trò chuyện, một sở thích riêng và cảm giác vui vẻ khi ở bên gia đình.

Người mẹ có tầm nhìn dành chỗ cho những điều ấy. Mẹ cũng tiếp tục học hỏi, làm việc, chăm sóc bản thân và giữ những mối quan tâm của mình. Con có thể nhìn thấy mẹ gặp việc khó, tìm người hướng dẫn, thử lại và vui khi làm được.

Những trải nghiệm thường ngày ấy giúp câu “Con hãy cố gắng” có hình hài cụ thể hơn.

Nếu có kiểu mẹ được gọi là có “số mệnh” nuôi con tài giỏi, có lẽ đó là người chịu khó hiểu con và bền bỉ sửa cách đồng hành. Mẹ không biết trước con sẽ đứng ở đâu khi trưởng thành. Nhưng mỗi ngày, mẹ có thể trao cho con thêm một chút tự tin, một phần trách nhiệm và cơ hội tự bước đi.