Một lần đi mua sắm, con trai đứng rất lâu trước một bộ đồ chơi rồi quay sang hỏi:

“Mẹ mua cho con nhé?”

Tôi nhìn giá, nhẩm tính những khoản còn phải chi trong tháng. Như mọi khi, tôi định bảo “để lần sau”. Nhưng lần này, tôi nói thẳng:

“Bộ này đắt quá con ạ. Tháng này, sau khi trừ tiền mua thức ăn và trả các khoản cần thiết, nhà mình không còn đủ để mua.”

Con ngẩn ra, nhìn lại hộp đồ chơi rồi nói: “Thế thôi mẹ ạ”.

Không có màn khóc lóc như tôi lo. Con chỉ cần một lời giải thích rõ ràng.

Con chưa hiểu vì sao bố mẹ có tiền mà vẫn không mua

Trước đây, tôi rất ngại nói đến chuyện tiền bạc với con. Tôi sợ con nghĩ nhà mình nghèo, thấy thua kém bạn bè hoặc buồn vì bố mẹ không mua được thứ mình thích.

Vì vậy, tôi thường tìm một lý do khác để từ chối.

Có lúc tôi bảo món đồ không tốt, dù thật ra nó chẳng có vấn đề gì. Có lúc tôi nói “hôm khác”, dù biết lần sau mình vẫn không định mua.

Nhưng càng như vậy, con càng hỏi nhiều. Món đồ không tốt ở chỗ nào? Hôm khác là hôm nào? Tại sao mẹ vẫn mua những thứ khác mà không mua cho con?

Nghĩ lại, những thắc mắc ấy rất dễ hiểu. Con thấy bố mẹ đi làm, thấy mẹ trả tiền ở siêu thị, thấy một thao tác trên điện thoại là mua được hàng. Con chưa biết số tiền ấy còn phải dành cho tiền nhà, điện nước, học phí và bao nhiêu khoản khác.

Trong suy nghĩ của con, chỉ cần mẹ đồng ý là mua được.

Nếu người lớn không giải thích, trẻ khó tự hiểu rằng có tiền trong tài khoản không có nghĩa là có thể dùng hết số tiền đó để mua đồ mình thích.

Một lần tự đi chợ giúp tôi nhớ mãi

Ngày còn học tiểu học, tôi từng được mẹ hướng dẫn quản lý tiền sinh hoạt.

Mẹ cho xem số tiền kiếm được trong tháng, rồi lần lượt ghi ra những khoản phải trả. Tiền nhà, điện, nước được để riêng. Phần còn lại mới dùng để mua thức ăn và lo các việc hằng ngày.

Trước đó, tôi cứ nghĩ mẹ có tiền nhưng hay tiếc, món gì cũng cân nhắc rất lâu.

Đến khi tự cầm tiền đi chợ, tôi mới hiểu. Nếu hôm nay mua một món đắt hơn dự tính, những ngày sau phải bớt lại ở đâu đó. Nếu chỉ chọn toàn món mình thích, tiền có thể hết trước khi tháng kết thúc.

Từ trải nghiệm ấy, tôi bắt đầu hiểu vì sao mẹ thường so sánh giá, vì sao có những thứ phải chờ đến tháng sau mới mua.

Mẹ không cần nhắc mãi “kiếm tiền khó lắm”. Chỉ một lần được cùng mẹ tính toán, tôi đã hình dung rõ hơn.

Tôi để con thử quản lý một khoản tiền

Nhớ lại chuyện cũ, mùa hè ấy tôi bàn với con trai về việc cùng lo chuyện mua sắm cho gia đình.

Con được giao một khoản ngân sách cho các lần đi chợ, siêu thị. Những khoản lớn như tiền nhà, học phí và các chi phí cố định vẫn do bố mẹ phụ trách.

Lúc đầu, con rất hào hứng. Được tự chọn đồ, con ưu tiên những món mình thích: bít tết, tôm, trái cây nhập khẩu. Mua xong, con còn vui vẻ khoe hôm nay cả nhà sẽ ăn ngon.

Nhưng mới qua một phần thời gian, con đã nhận ra tiền còn lại ít hơn mình tưởng.

“Mẹ ơi, cứ mua thế này thì không đủ mất.”

Lần này, thay vì lập tức bù thêm tiền, tôi cùng con xem lại các khoản đã chi. Con bắt đầu tính xem còn bao nhiêu lần mua sắm, trong nhà đã có gì và những thứ nào chưa cần mua thêm.

Những buổi sau, con chịu khó nhìn giá hơn. Con biết so hai sản phẩm, cân nhắc lượng cần dùng và xem món giảm giá có thực sự cần thiết không.

Đến cuối đợt, tiền còn lại chẳng nhiều. Con thở phào rồi bảo:

“Hóa ra bình thường mẹ phải tính nhiều thế.”

Tôi thấy câu nói ấy đáng giá hơn rất nhiều lần mình nhắc con đừng tiêu hoang.

Không cần giao cả tiền sinh hoạt để con học về chi tiêu

Tất nhiên, mỗi đứa trẻ có độ tuổi và khả năng khác nhau. Không phải gia đình nào cũng cần giao cho con một khoản tiền lớn, càng không cần để những nhu cầu thiết yếu của cả nhà phụ thuộc vào việc con tính toán đúng hay sai.

Có thể bắt đầu bằng những việc nhỏ hơn.

Chẳng hạn, trước khi vào siêu thị, bố mẹ cho con biết hôm nay được chọn đồ ăn nhẹ trong một khoản nhất định. Nếu muốn mua hai món mà không đủ tiền, con cần chọn một.

Hoặc con có tiền tiêu vặt theo tuần. Nếu dùng hết để mua đồ chơi ngay ngày đầu, con sẽ phải chờ đến lần nhận tiếp theo mới có tiền mua thêm thứ khác.

Bố mẹ vẫn ở bên hướng dẫn, nhưng cho con cơ hội tự lựa chọn và trải nghiệm những bất tiện nhỏ từ lựa chọn ấy.

Nhờ vậy, chuyện tiền bạc trở nên cụ thể hơn. Con hiểu rằng mua món này có thể đồng nghĩa với việc phải chờ món kia.

Nói thật để con hiểu, đừng khiến con thấy mình là gánh nặng

Sau lần ấy, tôi cũng chú ý hơn đến cách giải thích khi từ chối mua đồ.

Nếu thực sự không đủ tiền, tôi nói rõ trong khả năng con có thể hiểu. Nếu đủ tiền nhưng món đó chưa phù hợp với kế hoạch chi tiêu, tôi cũng nói đúng lý do, thay vì mặc định câu nào cũng là “nhà mình nghèo”.

Tôi có thể bảo:

“Mẹ biết con thích. Nhưng tháng này nhà mình ưu tiên khoản khác.”

Hoặc: “Món này chưa nằm trong kế hoạch. Nếu vẫn muốn, mình thử tính xem cần để dành bao lâu nhé.”

Tôi không muốn con phải lo thay người lớn, cũng không muốn mỗi lần xin mua gì, con lại thấy có lỗi. Con được phép thích một món đồ và nói ra mong muốn của mình. Còn bố mẹ có thể giải thích vì sao đồng ý hoặc từ chối.

Bây giờ, con trai tôi vẫn có lúc mua theo sở thích, vẫn tiếc khi phải bỏ lại một món đồ. Nhưng con đã biết nhìn giá và hỏi trước khi quyết định.

Con cũng không còn nghĩ mẹ từ chối là vì không thương mình.

Với tôi, đó đã là một thay đổi rất đáng quý: Con dần hiểu tiền cần được sắp xếp, và có những thứ mình muốn nhưng chưa thể mua ngay.