Hôm trước, tôi bắt gặp một cảnh tượng nhỏ trong khu dân cư.

Một bé trai khoảng ba, bốn tuổi chạy đến bên mẹ, giơ chiếc lá trên tay lên và nói: “Mẹ nhìn này, chiếc lá này màu vàng!”

Người mẹ ngồi xuống nhìn rồi đáp: “Đúng thật này! Mùa thu đến nên lá bắt đầu chuyển vàng rồi. Con nhặt được ở đâu thế?”

Cậu bé lập tức kéo tay mẹ chạy về phía gốc cây, vừa đi vừa hào hứng kể chuyện. Người mẹ bước theo con và chăm chú lắng nghe.

Gần đó, một đứa trẻ khác cũng nhặt được một chiếc lá. Em chạy tới trước mặt mẹ và nói: “Mẹ nhìn này!”

Nhưng người mẹ không ngẩng đầu lên, chỉ đáp qua loa: “Ừ, mẹ thấy rồi.”

Đứa trẻ đứng im vài giây, sau đó ném chiếc lá xuống đất rồi lặng lẽ bước đi.

Hai chiếc lá, hai người mẹ và hai cách phản ứng hoàn toàn khác nhau. Một đứa trẻ cảm thấy lời nói của mình được đón nhận, còn đứa trẻ kia cảm thấy mình vừa bị gạt sang một bên.

Đứa trẻ được mẹ chú ý sẽ dần hiểu rằng: “Khi mình nói, sẽ có người lắng nghe”. Ngược lại, đứa trẻ thường xuyên bị đáp lại hờ hững có thể nghĩ: “Mình nói hay không cũng chẳng quan trọng”.

Những trải nghiệm tưởng như rất nhỏ ấy sẽ dần hình thành cách trẻ giao tiếp với thế giới sau này.

1. Kỹ năng giao tiếp bắt đầu từ những cuộc trò chuyện với cha mẹ

Một đứa trẻ học cách trò chuyện với người khác như thế nào?

Không phải chỉ thông qua sách vở, mà trước hết là từ những lần tương tác hằng ngày với cha mẹ.

Khi con gọi: “Mẹ nhìn này!” và được mẹ hồi đáp, con hiểu rằng tín hiệu mình phát ra sẽ được người khác đón nhận.

Khi con nói: “Con đang buồn” và được lắng nghe, con biết cảm xúc của mình có thể được thấu hiểu.

Khi con nói mình muốn một món đồ và cha mẹ cùng trao đổi, con nhận ra nhu cầu của mình có thể được nói ra, dù không phải lúc nào cũng được đáp ứng.

Mỗi tương tác nhỏ đều đang góp thêm một chút kinh nghiệm giao tiếp cho trẻ.

Một đứa trẻ từng được hồi đáp tử tế sẽ biết cách đáp lại người khác. Một đứa trẻ được coi trọng sẽ học cách tôn trọng mọi người. Khi từng được thấu hiểu, con cũng dễ biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác hơn.

Nói cách khác, khả năng giao tiếp của trẻ không chỉ được dạy bằng lời mà còn được nuôi dưỡng từ cách cha mẹ trò chuyện và hồi đáp con mỗi ngày.

2. Cha mẹ đáp lại con thế nào, con có thể đối diện với thế giới như vậy

Nếu mỗi lần trẻ mở lời, cha mẹ đều nói:

“Đợi một lát.”

“Đừng làm phiền mẹ.”

“Không thấy bố đang bận à?”

Con có thể dần tiếp nhận thông điệp rằng nhu cầu và cảm xúc của mình không quan trọng.

Sau này, khi bước vào các mối quan hệ, trẻ có thể không dám đề nghị giúp đỡ, không dám nói ra mong muốn và luôn sợ gây phiền hà cho người khác. Có trẻ chọn cách thu mình, cũng có trẻ cố gắng làm hài lòng tất cả để đổi lấy sự quan tâm.

Ngược lại, nếu cha mẹ chịu khó lắng nghe và phản hồi nghiêm túc, trẻ sẽ hiểu rằng mình xứng đáng được chú ý.

Con dám nói, dám hỏi và dám thể hiện suy nghĩ. Con biết tiếng nói của mình có giá trị và tin rằng người khác sẽ lắng nghe khi mình trình bày phù hợp.

Sự tự tin trong giao tiếp không tự nhiên xuất hiện. Nó được tích lũy từ rất nhiều khoảnh khắc trẻ được cha mẹ nhìn vào mắt, lắng nghe và trả lời.

3. Hồi đáp không có nghĩa là đáp ứng mọi yêu cầu

Hồi đáp trẻ không đồng nghĩa với việc con muốn gì cũng phải cho.

Khi con đòi mua một món đồ chơi, cha mẹ hoàn toàn có thể nói “không”. Từ chối yêu cầu không có nghĩa là phớt lờ cảm xúc của con.

Thay vì lạnh lùng nói: “Không mua, đừng đòi nữa”, cha mẹ có thể nói:

“Mẹ biết con rất thích món đồ này, nhưng hôm nay mình sẽ không mua. Con có thể kể cho mẹ nghe vì sao con thích nó không?”

Cha mẹ vẫn giữ nguyên giới hạn nhưng đồng thời cho trẻ biết rằng mình đã nghe thấy mong muốn của con.

Điều trẻ cần không phải lúc nào cũng là món đồ ấy. Đôi khi, con chỉ cần được xác nhận rằng cảm xúc của mình đang được nhìn thấy.

Cha mẹ không cần thỏa mãn mọi yêu cầu. Điều quan trọng là giúp con hiểu:

“Bố mẹ đã nghe con nói.”

“Bố mẹ biết con đang cảm thấy thế nào.”

“Ngay cả khi không đồng ý, bố mẹ vẫn tôn trọng con.”

Khi nhận được sự xác nhận ấy, trẻ sẽ không phải khóc lóc, gây ồn ào hay tìm mọi cách thu hút sự chú ý chỉ để chứng minh rằng mình đang tồn tại.

Lời kết

Kỹ năng giao tiếp của trẻ không chỉ được hình thành qua lớp học kỹ năng sống, những cuốn sách về cảm xúc hay các buổi vui chơi với bạn bè.

Lớp nền sâu nhất được tạo nên ngay trong từng cuộc trò chuyện giữa trẻ và cha mẹ.

Cách cha mẹ hồi đáp con hôm nay có thể trở thành cách con phản hồi với thế giới mai sau. Mỗi lần được lắng nghe, con lại tích lũy thêm một chút tự tin.

Tất nhiên, không ai có thể trở thành người cha, người mẹ hoàn hảo. Người lớn cũng có lúc bận rộn, mệt mỏi và không muốn nói chuyện.

Nhưng khi con chạy đến kể một điều gì đó, cha mẹ có thể thử đặt điện thoại xuống, nhìn con một chút và đáp lại một câu.

Đôi khi chỉ cần: “Ừ, mẹ đang nghe đây.”

Một câu nói rất ngắn nhưng chứa đựng sự ấm áp. Khi nhận được sự ấm áp ấy từ gia đình, trẻ cũng sẽ biết cách mang nó đến cho những người xung quanh.

Khả năng giao tiếp của con chính là kết quả được góp nhặt từng ngày từ những lần cha mẹ nghiêm túc lắng nghe và hồi đáp.