Tác giả: Ting Ma - Chuyên viên chăm sóc trẻ sơ sinh được chứng nhận và giảng viên giáo dục gia đình. Tác giả chia sẻ kinh nghiệm nuôi dạy con qua những câu chuyện nhỏ và mời độc giả cùng đồng hành trên hành trình trưởng thành của trẻ.

A Diễm đưa con gái đến trường tiểu học. Trước cổng trường đông nghịt phụ huynh. Có người ngồi xổm buộc dây giày cho con, có người chạy theo đút nốt miếng bánh bao cuối cùng. Một bà mẹ khác vặn nắp bình nước, cắm sẵn ống hút rồi đặt ngay ngắn vào túi bên hông cặp sách, không quên dặn đi dặn lại: “Ra chơi nhớ uống nước nhé”.

Đứa trẻ đã tám, chín tuổi, cứ đứng đó như một con robot đang chờ được khởi động.

Tôi chẳng trách bà mẹ ấy chút nào. Nếu là tôi, có lẽ tôi cũng không nhịn được mà làm thay con.

Nhưng đúng khoảnh khắc đó, tôi chợt hiểu ra một điều: Chúng ta luôn sợ con làm không tốt nên trải phẳng từng bước đường cho con. Song đường càng phẳng, đôi chân con càng không biết phải bước về đâu.

Cha mẹ biết buông tay đúng lúc, con mới có thể tự mình xoay xở.

1. Mỗi việc bạn làm thay con, cuối cùng đều có thể trở thành việc con “không biết làm”

Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là “sự bất lực học được”. Khi một người liên tục trải qua cảm giác “cố gắng cũng chẳng có tác dụng”, họ sẽ dần từ bỏ việc thử sức. Đặt vào chuyện của trẻ, điều này thật khiến người ta chạnh lòng.

Con trai anh Lý đã học lớp 8 nhưng chưa bao giờ tự soạn cặp. Sáng nào anh Lý cũng lần lượt bỏ sách giáo khoa, bài tập, đồ dùng học tập vào cặp cho con, chỉ sợ thiếu thứ gì.

Có lần anh Lý đi công tác. Hôm sau đến trường, cậu bé mới phát hiện mình quên mang bài kiểm tra toán, bị thầy cô gọi tên. Về nhà, con khóc một trận. Phản ứng đầu tiên của anh Lý vẫn là xót con: “Biết thế mình đã không đi công tác”.

Nhưng anh không nhận ra rằng không thể nhận hết công lao về mình khi mọi chuyện suôn sẻ, rồi lại đổ hết lỗi lên con khi có sai sót. Với một đứa trẻ chưa từng tự soạn cặp, quên đồ không phải chuyện bất ngờ mà là điều khó tránh khỏi.

Bạn buộc dây giày thay con, con sẽ không học cách cúi xuống buộc giày. Bạn soạn cặp thay con, con sẽ không học cách kiểm tra đồ dùng. Bạn sắp xếp sẵn mỗi ngày cho con, con sẽ không học cách tự lo cuộc sống của mình.

Bạn tưởng mình đang chăm sóc con thật chu toàn, nhưng thực ra đang lấy đi cơ hội tập làm của con. Bạn tưởng mình giúp con tránh được một lần phiền phức, nhưng thực ra chỉ đang gom những phiền phức ấy lại để sau này trả về cho con.

2. Buông tay không phải bỏ mặc, mà là từng chút trả lại quyền lựa chọn cho con

Buông tay thực sự không phải là đẩy con ra rồi để mặc con tự xoay xở. Đó là bắt đầu từ những việc nhỏ, để con tự quyết định và tự chịu trách nhiệm với kết quả.

Chị Lý làm điều này rất tốt. Con gái chị học lớp 3, mỗi tuần được cho 10 tệ tiền tiêu vặt. Con tự quyết định dùng số tiền ấy thế nào. Tiêu hết thì không được cho thêm, nhưng có thể ứng trước một nửa tiền tiêu vặt của tuần sau.

Có lần, cô bé dùng hết tiền để mua nhãn dán. Đến cuối tuần muốn uống trà sữa thì không còn tiền nữa.

Con nài nỉ mẹ cho thêm. Chị Lý không nổi giận, cũng không móc tiền ra, chỉ nói: “Con thử nghĩ xem lần sau nên sắp xếp thế nào”.

Cô bé có phần tủi thân. Nhưng từ sau lần ấy, con học cách ghi chép chi tiêu và phân biệt điều gì cần ưu tiên. Về sau lên cấp hai rồi cấp ba, việc sắp xếp thời gian hay lên kế hoạch tiêu tiền của con chưa bao giờ khiến gia đình phải lo lắng.

Bạn thấy đấy, trẻ không sinh ra đã biết làm mọi việc. Những khả năng ấy dần hình thành qua từng lần được “tự mình quyết định”. Những hậu quả nhỏ đến mức có thể bỏ qua đôi khi lại chính là người thầy tốt nhất của con.

Điều cha mẹ cần học nhất có lẽ không phải là dạy con thế nào, mà là làm sao kiềm lại ý muốn dạy và làm thay con.

3. Điều cha mẹ thực sự nên trao cho con là sự vững tin khi mình lùi lại một bước

Tôi muốn nói điều này với những cha mẹ luôn cảm thấy “không có mình thì con chẳng làm được gì”.

Con trai chị Vương vào đại học năm ngoái. Ngày con lên tàu cao tốc đến nơi khác học, cậu trò chuyện rôm rả với bạn bè trên tàu, còn chị đứng trên sân ga, nước mắt rơi lã chã.

Chị nói với tôi: “Trước đây tôi cứ nghĩ con chẳng biết làm gì. Chọn quần áo cũng không biết, tìm đường cũng không xong. Vậy mà một mình nó lo liệu hết hành lý, vé tàu, ký túc xá, cả chuyện tham gia câu lạc bộ”.

Đến lúc ấy chị mới hiểu: Không phải con không làm được, mà là trước đây chị chưa từng cho con cơ hội chứng tỏ mình làm được.

Cha mẹ tốt không phải là người che chở con phía sau lưng mình suốt đời. Đó là người để con biết rằng: Con có thể bước về phía trước; nếu vấp ngã, con có thể khóc; và khi quay đầu lại, con vẫn còn có nhà.

Cảm giác an toàn ấy không đến từ việc cha mẹ luôn dõi theo sát sao, mà đến từ việc cha mẹ biết buông tay. Bạn lùi một bước, con mới có thể tiến một bước. Bạn nới tay một chút, con mới có thêm khoảng không để trưởng thành.

Yêu con sâu sắc cũng là học cách lùi lại

Tôi luôn cảm thấy điều khó nhất giữa cha mẹ và con cái không phải là yêu, mà là biết kiềm lại. Kiềm đôi tay luôn muốn đưa ra làm thay con; kiềm lời nói luôn muốn sắp đặt mọi thứ cho con; kiềm cả trái tim chỉ muốn chắn cả thế giới ngoài kia trước cửa nhà để bảo vệ con.

Cuộc đời con, cuối cùng vẫn phải do con tự sống. Con đường bạn đi thay, con rồi sẽ phải tự đi lại. Những lần bạn buông tay để con vấp ngã sẽ trở thành sức mạnh của chính con.

Mong bạn vừa đủ can đảm để con tiến về phía trước, vừa sẵn lòng đứng phía sau, để con biết rằng: “Cứ đi đi, cha mẹ vẫn ở đây”.