Nhiều bậc cha mẹ cho rằng, chỉ cần cho con ăn no, mặc ấm, mua đồ chơi đẹp là trẻ sẽ tự khắc có cảm giác an toàn. Tuy nhiên, tâm lý học lại cho chúng ta thấy: Cảm giác an toàn không đến từ vật chất, mà đến từ mối liên kết cảm xúc ổn định, ấm áp giữa trẻ và người nuôi dưỡng thân thiết nhất.

Nhà tâm lý học nổi tiếng John Bowlby từng chỉ ra rằng, việc thiết lập liên kết cảm xúc mạnh mẽ với một cá nhân cụ thể là bản năng cơ bản của con người. Khi cảm thấy sợ hãi hay cô đơn, trẻ sẽ tìm đến người nuôi dưỡng để được bảo vệ. Nếu người nuôi dưỡng phản hồi một cách đáng tin cậy, nỗi sợ của trẻ sẽ giảm bớt, và trẻ sẽ đánh đồng mối quan hệ thân mật với "sự an toàn". Nối tiếp hướng đi này, nhà tâm lý học Mary Ainsworth thông qua "Thí nghiệm Tình huống Lạ" đã tổng kết ra các kiểu gắn bó sau:

Gắn bó an toàn: Người nuôi dưỡng hiểu được nhu cầu của trẻ và hỗ trợ kịp thời. Trẻ lo lắng khi cha mẹ rời đi, nhưng khi cha mẹ quay lại, trẻ lập tức tìm kiếm sự an ủi và nhanh chóng bình tĩnh lại. Những đứa trẻ này thường có lòng thấu cảm cao hơn và biết tin tưởng người khác.

Gắn bó lo âu - mâu thuẫn: Phản ứng của người nuôi dưỡng không nhất quán với nhu cầu của trẻ. Trẻ cực kỳ lo âu khi cha mẹ rời đi, nhưng lúc gặp lại vừa muốn đến gần lại vừa khó dỗ dành.

Gắn bó né tránh: Người nuôi dưỡng thiếu kiên nhẫn, thậm chí ngó lơ. Trẻ tỏ ra hờ hững cả khi cha mẹ đi lẫn khi cha mẹ về. Trông có vẻ "ngoan", nhưng thực chất là một cơ chế tự bảo vệ bản thân.

Gắn bó hỗn loạn: Người nuôi dưỡng lúc thì thân thiết, lúc lại xa cách, khiến trẻ vừa muốn lại gần vừa cảm thấy sợ hãi, dẫn đến hành vi hỗn loạn.

Để xây dựng cảm giác an toàn cho con, trước hết cần tránh 2 sai lầm phổ biến:

Sai lầm 1: Đáp ứng vật chất là quan trọng nhất

Thí nghiệm "Khỉ rhesus" nổi tiếng đã phát hiện ra rằng: khỉ con dành phần lớn thời gian ôm quấn lấy "mẹ vải" mềm mại, và chỉ tìm đến "mẹ khung thép" khi cần uống sữa. Điều này chứng minh rằng tình yêu không chỉ là cho ăn no, mà quan trọng hơn là sự tiếp xúc thể xác và sự quan tâm về mặt cảm xúc.

Sai lầm 2: Cho quá nhiều cảm giác an toàn sẽ làm hư con

Thực tế hoàn toàn ngược lại. Việc nhạy bén phản hồi nhu cầu của trẻ nhỏ không làm trẻ bị chiều hư, mà giúp trẻ xây dựng lòng tin, từ đó trở nên độc lập hơn khi trưởng thành.

Vậy cụ thể cha mẹ nên làm gì?

1. Cho con cảm giác "được nhìn thấy, được thấu hiểu"

Không có một công thức chung nào cả, cha mẹ cần chú ý quan sát những tín hiệu riêng biệt của bé: nét mặt, cử động cơ thể, ý nghĩa của tiếng khóc (đói, mệt hay khó chịu). Hãy chú ý đến sở thích của con và truyền tải tình yêu thương qua ngôn ngữ cơ thể như nụ cười, sự vuốt ve. Khi bé cảm nhận được sự chú ý của bạn, bé sẽ cảm thấy thế giới này thật ấm áp.

2. Trao cho con "tình yêu vô điều kiện"

Hãy để con cảm nhận được rằng cha mẹ yêu chính bản thân con, chứ không phải vì con "ngoan" hay "không khóc". Nếu trẻ khóc lóc thì bị ngó lơ, chỉ khi ngoan ngoãn mới được yêu thương, sự thất thường này sẽ phá hủy cảm giác an toàn của trẻ. Tình yêu vô điều kiện giúp trẻ tin tưởng cha mẹ và vững tin rằng gia đình luôn là bến đỗ an toàn nhất. Tất nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc nuông chiều hành vi sai trái, mà là vừa định hướng quy tắc, vừa truyền tải thông điệp: "Cha mẹ nghiêm khắc với hành vi của con, nhưng mãi mãi yêu con."

Lời kết

Sau cùng, xin cha mẹ hãy trút bỏ gánh nặng áp lực phải trở thành "bậc phụ huynh hoàn hảo". Việc chúng ta đôi khi hiểu sai nhu cầu của con là hoàn toàn bình thường và không nhất thiết dẫn đến sự gắn bó thiếu an toàn. Chỉ cần bạn coi trọng cảm xúc của con, nỗ lực kết nối tích cực, trao cho con tình yêu và sự quan tâm, bạn sẽ trở thành "điểm tựa an toàn" vững chắc nhất, giúp con mang theo đầy đủ cảm giác an toàn để dũng cảm bước vào tương lai.