Chào đời lúc 2 giờ sáng hay giữa trưa, em bé có thể gặp những điều kiện khác nhau về nhiệt độ, ánh sáng, tiếng ồn và lịch hoạt động của bệnh viện. Còn chuyện con có hay thức đêm, dễ nuôi hay thông minh hơn thì chưa thể đoán từ giờ sinh.
Một em bé sinh lúc rạng sáng, về nhà lại thường thức đúng lúc cả nhà chuẩn bị đi ngủ. Bố mẹ dễ nối hai chuyện với nhau và đùa rằng con “quen giờ” từ hôm chào đời. Thực ra, trong những tuần đầu, trẻ thường ngủ thành nhiều giấc ngắn, thức dậy để bú rồi ngủ tiếp, bất kể sinh vào giờ nào. Muốn hiểu sự khác biệt giữa sinh ngày và sinh đêm, có thể bắt đầu từ câu hỏi vì sao một số ca sinh lại tập trung vào rạng sáng.
Vì sao nhiều ca sinh tự nhiên diễn ra vào rạng sáng?
Một nghiên cứu đăng trên PLOS ONE phân tích hơn 5 triệu ca sinh đơn thai tại các bệnh viện công ở Anh giai đoạn 2005–2014. Trong nhóm mẹ tự chuyển dạ và sinh đường âm đạo không cần dụng cụ hỗ trợ, số ca sinh đạt đỉnh vào khoảng 4 giờ sáng. Trong khi đó, các ca mổ lấy thai theo lịch tập trung vào buổi sáng các ngày làm việc. Vì vậy, khi so sánh trẻ sinh ban ngày với trẻ sinh ban đêm, cần tính đến việc hai nhóm có thể khác nhau ngay từ cách cuộc sinh bắt đầu và phương thức sinh.
Một giả thuyết liên quan đến melatonin, hormone có nồng độ thường tăng về đêm. Thí nghiệm trên tế bào cơ tử cung người cho thấy melatonin có thể tăng tác dụng gây co cơ của oxytocin. Kết quả này gợi ý một cơ chế sinh học, nhưng chưa đủ để giải thích vì sao một sản phụ cụ thể lại chuyển dạ lúc nửa đêm. Từ khi cơn co bắt đầu đến lúc em bé chào đời còn có thể cách nhau nhiều giờ.
1. Nhiệt độ quanh bé trong những phút đầu
Ngoài trời có thể lạnh hơn về đêm, nhưng với trẻ vừa chào đời, điều ảnh hưởng trực tiếp là nhiệt độ phòng sinh và cách bé được giữ ấm. Da còn ướt khiến trẻ dễ mất nhiệt ngay sau sinh. Một em bé sinh giữa trưa vẫn cần được lau khô và giữ ấm như em bé sinh lúc nửa đêm. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa việc chuẩn bị phòng đủ ấm, lau khô và da kề da khi tình trạng mẹ và bé cho phép vào quy trình chăm sóc sơ sinh.
2. Nhịp ngủ ngày đêm hình thành sau khi bé chào đời
Trong những tuần đầu, chuyện bé ngủ nhiều vào ban ngày rồi thức bú nhiều lần ban đêm khá phổ biến. Khoảng 2–3 tháng tuổi, nhịp ngủ và thức theo ngày đêm bắt đầu rõ hơn ở nhiều trẻ, dù mỗi bé có tốc độ thích nghi riêng. Những tín hiệu lặp lại hằng ngày, như phòng sáng hơn vào ban ngày và dịu ánh đèn vào ban đêm, giúp trẻ dần làm quen với chu kỳ này.
Ở nhà, bố mẹ có thể mở rèm và sinh hoạt bình thường vào ban ngày. Đến cữ bú hoặc lúc thay tã ban đêm, có thể dùng ánh sáng vừa đủ và nói khẽ. Cách chăm sóc này áp dụng được cho cả bé sinh ban ngày lẫn bé sinh ban đêm.
3. Ánh sáng và tiếng ồn trong những giờ đầu
Ban ngày, một số khu hậu sản có thể nhộn nhịp hơn vì trùng giờ thăm khám hoặc có người nhà ra vào. Về đêm, phòng có thể yên hơn, tùy cách bố trí của bệnh viện và tình trạng của mẹ, bé. Nếu cả nhà đến thăm cùng lúc, việc nói nhỏ và để mẹ con có khoảng nghỉ sẽ thiết thực hơn chuyện bé gặp ánh sáng hay tiếng động đầu tiên vào giờ nào. Dữ liệu hiện có chưa cho thấy bầu không khí ở thời điểm chào đời có thể dự báo bé sẽ nhạy tiếng, dễ ngủ hay dễ giật mình về sau.
4. Lịch hoạt động của bệnh viện có thể khác, chăm sóc thiết yếu vẫn cần kịp thời
Tùy bệnh viện, một số dịch vụ theo lịch có thể hoạt động vào ban ngày. Còn việc đánh giá nhịp thở, giữ ấm và hồi sức khi cần là chăm sóc thiết yếu ngay sau sinh, ở bất kỳ khung giờ nào. Khi chọn nơi sinh, gia đình có thể hỏi trước về quy trình tiếp nhận sản phụ ngoài giờ và khả năng hỗ trợ nếu bé cần chăm sóc sơ sinh chuyên sâu.
Một nghiên cứu đăng trên BMJ Open năm 2023, dựa trên hơn 6 triệu trẻ sinh sống từ thai đơn ở Anh, ghi nhận tỷ lệ tử vong sơ sinh liên quan đến thiếu oxy hoặc chấn thương cao hơn ngoài giờ làm việc ở nhóm mổ lấy thai cấp cứu trước khi mẹ chuyển dạ. Nhóm này chiếm khoảng 2,2% số ca trong dữ liệu. “Ngoài giờ” còn bao gồm cả ban ngày cuối tuần và ngày lễ. Đây là kết quả ở một nhóm sản khoa cụ thể, từ nghiên cứu quan sát, nên chưa thể quy chênh lệch cho việc em bé chào đời vào ban đêm.
Có cần chọn giờ sinh để con khỏe mạnh, dễ nuôi hơn?
Chưa có bằng chứng đáng tin cậy để dự đoán tính cách, trí thông minh hay thói quen ngủ lâu dài từ giờ chào đời. Nếu cần lên lịch mổ lấy thai, thời điểm sinh nên được quyết định cùng bác sĩ dựa trên tuổi thai, sức khỏe của mẹ và bé, cùng chỉ định sản khoa. Một khung giờ gia đình thấy thuận tiện chỉ nên được cân nhắc trong những lựa chọn phù hợp về y khoa.
Sau khi về nhà, nhiều điều bố mẹ làm mỗi ngày có vai trò rõ ràng hơn với sự phát triển của trẻ. Trong những tháng đầu, đó là cho bé ăn phù hợp, đáp lại khi bé khóc hoặc cần được ôm ấp, và tạo chỗ ngủ an toàn. Khi con lớn hơn, gia đình có thể xây dựng giờ ngủ đều đặn, cho con vận động phù hợp với lứa tuổi và dành thời gian trò chuyện, chơi cùng con.
Nguồn: Pubmed; Citystgeorges