Tác giả: Mẹ Quả - chuyên gia tư vấn giáo dục gia đình, tập trung chia sẻ kiến thức nuôi dạy con cái, kinh nghiệm giáo dục cha mẹ - con cái và những hiểu biết về hôn nhân và gia đình.

Mấy ngày trước, tôi dẫn con ra khu vui chơi của khu đô thị.

Mấy đứa trẻ đang quây quần bên hố cát chơi rất vui vẻ, đứa thì xây lâu đài, đứa thì đào đường hầm, bầu không khí vô cùng hòa thuận.

Chẳng được bao lâu, một bé trai khoảng ba, bốn tuổi chạy tới, không nói không rằng giật ngay chiếc xẻng nhỏ trên tay bé gái bên cạnh. Bé gái ngơ ngác một chút rồi lập tức giơ tay muốn lấy lại.

Đúng lúc này, bà nội của bé trai vội vàng ôm cháu vào lòng rồi nói với bé gái: "Em gái ơi, nhường cho em chơi một lúc được không? Em còn nhỏ, chưa biết gì đâu."

Bé gái nghe vậy đành thu tay lại, ánh mắt chực khóc nhìn chằm chằm vào chiếc xẻng của mình.

Người bà vừa dỗ cháu vừa nói: "Bảo bối ngoan, mình chơi hai phút rồi trả lại cho chị nhé."

Thế nhưng hai phút trôi qua, đứa trẻ không trả; năm phút trôi qua, nó vẫn nhất quyết không buông tay. Người bà chỉ biết tiếp tục thương lượng, tiếp tục dỗ dành. Chuyện dỗ dành này kéo dài hơn hai mươi phút.

Cuối cùng, bé trai khóc lóc được bà bế đi mua đồ ăn vặt ở cửa hàng tiện lợi, bé gái mới lấy lại được món đồ chơi của mình.

Chứng kiến toàn bộ quá trình, trong lòng tôi cảm thấy rất xót xa. Người lớn tuổi tưởng rằng mình đang thương cháu, nhưng thực chất lại đang truyền đạt cho đứa trẻ một thông điệp: "Chỉ cần cháu khóc, cháu náo loạn, tất cả mọi người sẽ phải chiều theo cháu."

Rất nhiều phụ huynh sợ con bị thiệt thòi nhưng lại bỏ qua một điều: Lúc nhỏ không lỡ dạy bảo, lớn lên xã hội sẽ dạy thay bạn.

Nếu con bạn đã xuất hiện những biểu hiện dưới đây, cha mẹ nên nâng cao cảnh giác.

1. Hễ không vừa ý là cho rằng tất cả mọi người phải nhường nhịn mình

Đặc điểm lớn nhất của một số đứa trẻ là việc gì cũng phải theo ý mình. Đồ chơi phải được chơi trước, trò chơi phải là người thắng, người khác không đồng ý là khóc ăn vạ, nổi giận.

Nhiều cha mẹ nghĩ rằng: "Con còn nhỏ, lớn lên tự khắc sẽ ngoan."

Thực ra không phải vậy. Trẻ con không tự nhiên biết chia sẻ hay tuân thủ quy tắc, mà là được học dần qua mỗi lần được giáo dục và định hướng.

Nếu cha mẹ luôn "bật đèn xanh" cho con, trẻ sẽ hiểu lầm rằng tất cả mọi người đều có nghĩa vụ phải đáp ứng yêu cầu của mình. Nhưng khi bước ra khỏi nhà, sẽ không có thầy cô, bạn bè nào mãi chiều chuộng trẻ.

Yêu con chân chính không phải là đáp ứng mọi yêu cầu, mà là để con hiểu rằng: Quyền lợi của bản thân phải được xây dựng trên sự tôn trọng người khác.

2. Hơi một tẹo là mặc cả, ra điều kiện với bố mẹ

Không ít bậc phụ huynh từng gặp phải những cảnh tượng thế này:

"Con làm bài tập cũng được, nhưng phải mua đồ chơi cho con trước."

"Hôm nay con không muốn đi học năng khiếu đâu, trừ khi tối nay cho con ăn gà rán."

"Không cho con chơi điện thoại thì con không ăn cơm."

Ban đầu, cha mẹ có thể nghĩ trẻ chỉ đang khôn lỏi nên thỏa hiệp một lần. Nhưng trẻ sẽ rất nhanh nhận ra: hóa ra chỉ cần ra điều kiện là có cơ hội đạt được mục đích.

Thế là, điều kiện ngày càng nhiều, yêu cầu ngày càng cao. Lâu dần, trẻ không học được cách chịu trách nhiệm mà chỉ học được cách lợi dụng sự mềm lòng của cha mẹ.

Thực ra, có rất nhiều việc vốn dĩ là trách nhiệm của trẻ. Làm bài tập đúng giờ, dọn dẹp đồ chơi, giữ đúng hẹn... đều không nên trở thành "con bài" để trao đổi phần thưởng. Cha mẹ kiên trì giữ vững nguyên tắc một cách thích hợp mới giúp trẻ xây dựng ý thức về quy tắc tốt hơn.

3. Việc gì cũng chỉ nghĩ cho bản thân, không biết chia sẻ

Trong cuộc sống, có những đứa trẻ có thói quen giữ lại những gì tốt nhất cho riêng mình. Thấy đồ ăn ngon là lấy đầu tiên; ai chạm vào đồ chơi của mình là đổi nét mặt ngay lập tức, nhưng lại có thể tự ý lấy đồ của người khác.

Những đứa trẻ như vậy đa phần không phải bẩm sinh ích kỷ, mà là trong quá trình trưởng thành đã lâu ngày được đối xử đặc biệt. Trong nhà có đồ gì tốt cũng dành cho trẻ trước, người lớn cái gì cũng nhường; trẻ làm sai cũng luôn có người nói giúp. Dần dần, trẻ sẽ cảm thấy: "Người khác nhường mình là điều hiển nhiên."

Tuy nhiên, sự cọ xát giữa người với người chưa bao giờ là sự đòi hỏi từ một phía. Cha mẹ bình thường có thể tạo nhiều cơ hội để con chia sẻ.

Chẳng hạn như khi chia hoa quả, hãy để trẻ mời ông bà, bố mẹ trước; mua đồ ăn vặt mới cũng khuyến khích trẻ chia sẻ cùng bạn bè. Những việc nhỏ tưởng chừng như không đáng chú ý này sẽ giúp trẻ dần học được cách đặt mình vào vị trí của người khác.

4. Việc gì cũng dựa dẫm người lớn, khả năng tự lập ngày càng kém

Còn có một kiểu nuông chiều trông có vẻ ít dễ nhận ra nhất, nhưng lại gây ảnh hưởng sâu sắc nhất.

Đứa trẻ đã năm, sáu tuổi nhưng ăn cơm phải đút, mặc quần áo phải giúp, cặp sách phải dọn hộ, đến cả đồ chơi cũng là cha mẹ dọn dẹp.

Nhiều cha mẹ miệng thì nói: "Con còn nhỏ quá, tôi sợ nó làm không tốt." Nhưng thực chất là người lớn không lỡ buông tay.

Trẻ sẽ không tự động độc lập chỉ vì tuổi tác lớn lên, mà chỉ trở nên giỏi giang hơn nhờ không ngừng rèn luyện. Dù ban đầu con có mặc ngược áo, cài sai cúc, quét nhà không sạch cũng không sao cả.

Điều quan trọng là để trẻ biết: Việc của mình phải tự học cách hoàn thành. Một đứa trẻ biết tự chăm sóc bản thân, khi lớn lên gặp khó khăn cũng sẽ dễ dàng giữ được sự tự tin và tinh thần trách nhiệm.

Kết

Nhiều cha mẹ coi việc "làm thay con mọi thứ" là tình yêu thương. Nhưng tình yêu chân chính chưa bao giờ là sự đáp ứng mù quáng, mà là biết buông tay đúng lúc và giữ vững lập trường khi cần kiên trì nguyên tắc.

Con cái rồi cũng phải bước ra xã hội. Thay vì đợi đến khi con lớn lên rồi liên tục vấp ngã, thà rằng khi con còn nhỏ, hãy cho con giáo dục nhiều hơn về quy tắc và rèn luyện nhiều hơn về trách nhiệm.

Cha mẹ hôm nay lỡ buông tay một chút, con cái tương lai thường sẽ độc lập hơn một chút; cha mẹ hôm nay giữ vững ranh giới một chút, con cái sau này cũng dễ dàng nhận được sự tôn trọng từ người khác hơn.

Giáo dục không có đường tắt, nhưng mỗi lần định hướng đúng đắn sẽ đều trở thành tài sản quý giá trên con đường trưởng thành của con.