Thêm chút đường vào cháo cho dễ ăn, cho con uống nước trái cây đóng hộp hoặc thưởng bánh ngọt khi con ngoan là những thói quen quen thuộc trong nhiều gia đình. Tuy nhiên, trẻ nhỏ không cần được bổ sung đường theo cách này.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) khuyến nghị trẻ dưới 24 tháng tuổi không nên tiêu thụ đường bổ sung. Thức ăn dành cho trẻ cần giàu dưỡng chất, thay vì có thêm năng lượng từ đường. Tại Việt Nam, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đồng Nai cũng khuyến cáo không cho trẻ dưới 2 tuổi sử dụng thực phẩm, đồ uống có thêm đường.

Cần hiểu đúng loại đường nên hạn chế

“Không cho trẻ ăn đường” dễ khiến cha mẹ hiểu rằng phải loại bỏ mọi thực phẩm có vị ngọt. Thực tế, cần phân biệt đường bổ sung với đường tự nhiên có sẵn trong thực phẩm.

Đường bổ sung là đường được thêm vào khi sản xuất, nấu nướng hoặc trước khi ăn, uống. Chẳng hạn, đường cho vào cháo, sữa chua, bánh hoặc đồ uống.

WHO còn sử dụng khái niệm rộng hơn là “đường tự do”, bao gồm đường được thêm vào thực phẩm, đồ uống và đường có sẵn trong mật ong, siro, nước ép trái cây, nước ép cô đặc. Đường tự nhiên trong trái cây, rau củ nguyên vẹn và sữa không thuộc nhóm này. Vì vậy, hạn chế đường tự do không đồng nghĩa với việc cắt bỏ trái cây hay sữa phù hợp với độ tuổi của con.

1. Ăn uống nhiều đường làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì

Đường cung cấp năng lượng. Nếu thường xuyên ăn uống khiến tổng năng lượng nạp vào vượt nhu cầu, cơ thể có thể tích lũy phần dư thừa dưới dạng mỡ.

Đồ uống có đường là nguồn năng lượng dễ bị bỏ qua. Trẻ có thể uống hết một chai nước ngọt nhưng vẫn tiếp tục ăn như thường lệ. Lưu ý năng lượng từ đồ uống dạng lỏng không tạo tín hiệu no giống thức ăn dạng đặc, khiến người sử dụng dễ nạp thêm năng lượng. Nếu không điều chỉnh lượng ăn từ những nguồn khác, phần năng lượng dư thừa có thể góp phần gây thừa cân, béo phì.

Trong hướng dẫn ăn bổ sung dành cho trẻ 6–23 tháng tuổi, WHO khuyến nghị không cho trẻ sử dụng thực phẩm nhiều đường và đồ uống có đường. Đây là giai đoạn cần ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng để đáp ứng nhu cầu phát triển.

2. Làm tăng nguy cơ sâu răng

Tác hại của đường không chỉ thể hiện qua cân nặng. Một đứa trẻ chưa thừa cân vẫn có thể bị ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng nếu thường xuyên ăn uống nhiều đường.

WHO xác định đường tự do là một yếu tố nguy cơ quan trọng gây sâu răng. Vi khuẩn trong mảng bám sử dụng đường để tạo axit, từ đó làm tổn thương mô răng theo thời gian. Sâu răng có thể xuất hiện ngay từ khi những chiếc răng sữa đầu tiên mọc lên.

Vì thế, việc để trẻ thường xuyên nhấm nháp nước ngọt hoặc ăn đồ ngọt nhiều lần trong ngày cần được chú ý, thay vì chỉ kiểm soát lượng bánh kẹo trong một bữa.

3. Có thể củng cố sở thích ăn ngọt từ sớm

Trẻ vốn có xu hướng thích vị ngọt. Tài liệu của WHO khu vực châu Âu lưu ý thực phẩm ăn bổ sung có vị quá ngọt có thể củng cố thêm sở thích này. Điều đó cho thấy việc lựa chọn thực phẩm trong những năm đầu đời cũng có ý nghĩa với quá trình hình thành khẩu vị.

Cha mẹ nên tạo cơ hội để con làm quen với nhiều hương vị tự nhiên, thay vì liên tục thêm đường để món nào cũng ngọt và dễ được chấp nhận.

Cha mẹ nên bắt đầu từ đâu?

Với trẻ dưới 2 tuổi, hãy tránh thêm đường vào thức ăn và lựa chọn sản phẩm không có đường bổ sung. CDC Mỹ lưu ý đường có thể xuất hiện cả trong những thực phẩm quen thuộc như bánh quy, bánh nướng và sữa chua có hương vị; vì vậy, cần đọc thành phần và thông tin dinh dưỡng trước khi mua.

Mật ong, đường phèn hay siro cũng cần được tính đến khi kiểm soát đường tự do. Riêng trẻ dưới 12 tháng tuổi không được dùng mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum. Nước ép trái cây cũng không thể thay thế hoàn toàn trái cây nguyên quả; CDC khuyến nghị không cho trẻ dưới 12 tháng uống nước ép và ưu tiên trái cây nguyên quả ở dạng phù hợp với khả năng ăn của trẻ.

Sau sinh nhật 2 tuổi, trẻ cũng không nên được ăn đồ ngọt tùy ý. WHO khuyến nghị người lớn và trẻ em giữ lượng đường tự do dưới 10% tổng năng lượng hằng ngày; giảm xuống dưới 5% có thể mang lại thêm lợi ích sức khỏe. Đây là tỷ lệ theo nhu cầu năng lượng, không phải một số gam cố định áp dụng cho mọi trẻ.