Trong mấy năm chăm con, có thể nhận ra một quy luật “trái với lẽ thường”:

Những người mẹ toàn năng, việc gì cũng làm thay con, chăm sóc con chu đáo đến từng li từng tí, lại dễ nuôi nên những đứa trẻ phụ thuộc, sợ việc. Còn những người mẹ trông có vẻ hơi lười, hơi “vô năng”, lại nuôi được những đứa con tự lập và giỏi giang hơn.

Nói thật, lúc mới nhận ra quy luật này, khó tránh khỏi cảm giác nghi ngờ. Bởi làm cha mẹ thì phải cố gắng hết sức để chăm sóc con tốt hơn. Nhưng khi nhìn những ví dụ xung quanh, cộng thêm quá trình tự mày mò chăm con, mới nhận ra mẹ thực sự cần “vô năng” một chút, ở mức độ thích hợp.

Mẹ quá toàn năng, con sẽ không còn cơ hội tự tay làm

Nhiều người mẹ cảm thấy chăm con vất vả là vì việc gì cũng làm sẵn cho con. Ăn phải đút, cặp sách phải soạn, quần áo phải mặc giúp. Con muốn giúp, mẹ còn ngăn lại: “Đừng phá nữa! Con làm không tốt đâu, để mẹ.”

Nhìn thì có vẻ là yêu con, nhưng lâu dần, trẻ sẽ quen với suy nghĩ “mẹ sẽ giải quyết mọi thứ”. Cứ thế, con không biết tự ăn vì mẹ sẽ đút; không biết soạn cặp vì mẹ sẽ giúp soạn…

Người mẹ toàn năng cứ như vậy, từng chút một làm thay hết những việc vốn là cơ hội để con rèn luyện năng lực. Kết quả cuối cùng đương nhiên là con chẳng biết làm gì, gặp khó khăn cũng chỉ muốn dựa dẫm vào người khác.

Vậy câu hỏi đặt ra là: Nếu mẹ quá toàn năng không phải chuyện tốt, thì khi mẹ “vô năng” một chút sẽ thế nào? Nói thật, ngược lại, trẻ sẽ “bị buộc” phải tự bắt tay vào làm. Không có đứa trẻ nào sinh ra đã biết gánh vác, có tinh thần trách nhiệm; năng lực của trẻ đều là do bị thúc ép mà có.

Mẹ nhất định phải hiểu rõ: Điều trẻ muốn chưa bao giờ là được chăm sóc, mà là được cần đến!

Nhiều người mẹ có một suy nghĩ sai lầm, cho rằng con còn nhỏ, chẳng hiểu gì! Nhưng thực tế thì sao? Nhìn kỹ lại chặng đường trưởng thành của con, bạn sẽ phát hiện:

“Khi hai, ba tuổi, trẻ đã tranh làm việc. Bạn quét nhà, con sẽ giành chổi; bạn gấp quần áo, con sẽ đưa tay túm lung tung; bạn nấu cơm, con nhất định đòi đứng bên cạnh xem…”

Trong mắt nhiều người mẹ không phân biệt rõ phải trái, đó là trẻ không nghe lời, đang phá phách. Nhưng trong lòng trẻ lại có suy nghĩ khác. Sở dĩ con làm như vậy là vì muốn được tham gia giống mẹ, muốn bản thân trở nên có ích.

Chỉ khi trả lại cho trẻ cơ hội thử sức, rèn luyện, để con tham gia vào mọi việc, trẻ mới cảm thấy mình được cần đến và có cảm giác thành tựu hơn.

Ở đây cũng cần làm rõ một điều: Cái gọi là “vô năng” không có nghĩa là mẹ thực sự buông tay mặc kệ, mà là phải học cách giả ngốc, giả lười, giả chậm.

Cụ thể phải làm thế nào? Dưới đây là ba cách dành cho các mẹ:

Cách thứ nhất: Học cách giả ngốc

Lần sau, khi con cầm món đồ thủ công không biết làm, nhíu mày chạy đến hỏi “Cái này làm thế nào?”, mẹ đừng vội đưa tay làm giúp con cho xong. Hãy dừng lại trước, mỉm cười hỏi ngược một câu: “Con thấy sao? Làm thế nào thì phù hợp hơn?”

Câu nói này không phải để trả lời qua loa cho xong chuyện, càng không phải cố ý làm khó con, mà là trao lại quyền chủ động giải quyết vấn đề vào tay trẻ. Mục đích là hướng dẫn con tự động não, suy nghĩ xem nên làm thế nào. Lâu dần, con sẽ hình thành thói quen “gặp vấn đề thì trước tiên tự nghĩ cách”, thay vì lúc nào cũng chờ người khác.

Cách thứ hai: Học cách giả lười

Những việc có thể để trẻ tự tay làm thì nhất định phải buông tay cho con tự làm. Mặc quần áo, dọn đồ chơi, bưng cơm, lau bàn — những việc nhỏ này, dù trẻ làm chưa tốt, cũng phải để con tự thử. Mặc quần áo mất cả buổi, tay áo, cúc áo lệch nhau; lau bàn mãi mà trên mặt bàn vẫn còn dính hạt cơm, vết canh, thì có sao đâu?

Nếu mẹ có thể chờ thêm hai phút, để con tự thử, tự loay hoay, còn hữu ích hơn làm thay con mười lần. Bởi mọi thói quen và kỹ năng của trẻ đều bắt đầu được rèn luyện từ những việc nhỏ. Biết mẹ không giúp, lần sau gặp chuyện tương tự, chắc chắn trẻ sẽ nghĩ đến việc tự làm.

Cách thứ ba: Học cách giả chậm

Khi con gặp khó khăn, mẹ đừng nhanh mắt nhanh tay lao đến, càng đừng lập tức giải quyết khó khăn thay con. Hãy chậm lại nửa nhịp, trước tiên giữ mình bình tĩnh, đừng vội ra tay. Cho con một chút thời gian để tự suy nghĩ, tự tìm cách.

Gặp câu hỏi khó thì bí, bắt tay vào làm thì làm chưa tốt, đó đều là những chuyện bình thường, ai cũng trải qua quá trình này. Hãy để trẻ thử nhiều hơn, vấp váp thêm vài lần. Chỉ khi có nhiều cơ hội thử sức, con mới có thể đúc kết thêm kinh nghiệm từ những lần thử sai, dần tìm ra phương pháp đúng. Dù kết quả không thật hoàn hảo, quá trình tự suy nghĩ, tìm tòi ấy vẫn là tài sản quý giá đối với trẻ.

Lời nhắc nhở: Sự “vô năng” của mẹ cũng phải có giới hạn. Với những vấn đề mang tính nguyên tắc, mẹ vẫn phải kiểm soát tốt cho con. An toàn, sức khỏe, phẩm hạnh — những phương diện này không thể thực sự buông tay.

Nhưng với những việc nhỏ nằm trong khả năng của con, rủi ro có thể kiểm soát, mẹ vẫn có thể “vô năng”, dành thêm cơ hội để con tự loay hoay, bảo đảm sẽ có bất ngờ.

Ngoài ra, trên hành trình nuôi con, mẹ còn phải ghi nhớ một điều, đó là biết chừng mực. Chỗ cần quản thì không nhượng bộ dù chỉ một bước; chỗ có thể buông thì mạnh dạn buông tay!