Đây là câu hỏi mà rất nhiều ông bố bà mẹ có con nhỏ muốn tìm lời giải đáp. Những em bé vừa mới biết đi, đang đi bình thường tự nhiên lại kiễng nhón gót chân lên giống như đang múa ballet. Nhìn thì đáng yêu đấy, nhưng trong lòng cha mẹ lại không khỏi lo lắng: Dáng đi như thế này có bình thường không?

1. Đi kiễng chân thực chất là sự tự khám phá trong giai đoạn tập đi

Trẻ khoảng 1 tuổi mới bắt đầu tập đi, cơ bắp chân dưới chưa phát triển hoàn thiện, khả năng phối hợp cơ thể còn kém và trọng tâm chưa ổn định. Việc kiễng chân bước đi có thể giúp bé giữ thăng bằng nhanh hơn, từ đó giảm tỷ lệ bị ngã.

Y học gọi hiện tượng này là nhón chân sinh lý (physiologic toe walking) . Đây là tình trạng vô cùng phổ biến trong giai đoạn tập đi, hầu hết xuất hiện ở các bé từ 10–18 tháng tuổi vừa mới chập chững những bước đầu đời.

2. Đơn giản chỉ vì tính tò mò

Đồ đạc trong nhà phần lớn đều được sắp xếp theo chiều cao của người lớn. Bé muốn lấy món đồ chơi trên bàn trà hay với tới chiếc gối tựa sofa thì tự nhiên sẽ kiễng chân lên. Điều này chứng tỏ khả năng giải quyết vấn đề của bé đang phát triển , hoàn toàn là biểu hiện bình thường.

Mối liên hệ với "Trương lực cơ"

Nói đến chuyện đi kiễng chân thì không thể bỏ qua một từ khóa quan trọng: Trương lực cơ ( muscle tone ).

Trương lực cơ không đồng nghĩa với lực cơ (sức mạnh của cơ bắp), mà là độ căng tự nhiên của cơ khi ở trạng thái nghỉ ngơi. Bạn có thể hiểu đơn giản đây là "trạng thái chờ" cơ bản của cơ bắp – quá căng hay quá chùng đều không tốt.

Trẻ có trương lực cơ cao: Cơ bắp luôn trong trạng thái căng cứng. Khi vận động tay chân, bạn có thể cảm nhận rõ lực cản. Lúc tập đi, do cơ phía sau bắp chân bị căng nên gót chân khó chạm đất, dẫn đến việc kiễng chân trở thành thói quen. Không chỉ khi đi, ngay cả khi nằm ngửa mũi chân cũng có thể quặp xuống và rất khó dùng tay bẻ cổ chân lên góc 90 độ.

Trẻ có trương lực cơ thấp: Trái ngược hoàn toàn, toàn thân bé thường mềm nhũn, khi bế có cảm giác "sụt" xuống do thiếu độ căng cơ cơ bản. Những trẻ này thường biết đi muộn, khi đứng đầu gối dễ bị ưỡn ra sau quá mức. Việc bé kiễng chân không phải do cơ bị căng, mà do lực cơ trung tâm (core) yếu , không kiểm soát được trọng tâm nên đành phải kiễng chân để giữ cơ thể đứng vững.

Vấn đề trương lực cơ có nghiêm trọng không? Làm sao để nhận biết?

Trẻ sơ sinh bản thân đã có trương lực cơ hơi cao – đây là hiện tượng sinh lý bình thường. Cùng với sự phát triển và hoàn thiện của hệ thần kinh, trương lực cơ sẽ giảm dần về mức bình thường.

Tuy nhiên, nếu trẻ đã biết bò, biết đi độc lập mà trương lực cơ vẫn bất thường rõ rệt thì cần cảnh giác xem có liên quan đến sự phát triển của hệ thần kinh hay không.

Cha mẹ có thể quan sát các chi tiết sau:

Trương lực cơ cao:

Các khớp khó kéo giãn; khi thay tã không bửa rộng đùi ra được; khi mặc áo khó đút tay vào tay áo. Tay chân thường xuyên gồng thẳng, lưng hay ưỡn ra sau, cả người cong lên như một cánh cung. Cổ chân luôn ở trạng thái chúc mũi chân xuống, dùng tay bẻ thế nào cũng không đạt góc 90 độ.

Trương lực cơ thấp:

Nửa tháng/1 tháng tuổi vẫn không giữ vững được đầu, khi bế dựng đầu vẫn bị lắc lư liên tục; 3 tháng tuổi nằm sấp khó ngẩng đầu, tay không có lực để chống đỡ cơ thể; khi bế lên cơ thể dễ bị tuột xuống dưới, không chủ động co rút tay chân.

Lời khuyên: Nếu bé chỉ thỉnh thoảng đi kiễng chân mà không có các biểu hiện kể trên thì khả năng cao chỉ là nhón chân sinh lý, cha mẹ không cần quá lo lắng.

Khi nào cần nâng cao cảnh giác?

Dù phần lớn các trường hợp đi kiễng chân là bình thường, nhưng vẫn có một số ít liên quan đến bệnh lý. Hãy chú ý nếu:

Trẻ trên 2 tuổi vẫn đi kiễng chân và tình trạng này không giảm, thậm chí xuất hiện ngày càng thường xuyên.

Gót chân hoàn toàn không hạ xuống được , khi đi không chạm mặt đất.

Dùng tay bẻ cổ chân thụ động cũng không bẻ xuống được, cảm nhận rõ lực cản từ cơ.

Đi kèm với các dấu hiệu chậm phát triển vận động khác (chẳng hạn: ngồi không vững, không biết bò, không biết đứng bám).

Khi bế bé lên có cảm giác quá cứng hoặc quá mềm nhũn, khác biệt rõ rệt so với bạn bè cùng lứa.

Các bệnh lý có thể liên quan:

Gân Achilles (gân gót) quá ngắn: Gân Achilles nối cơ bắp chân với gót chân. Nếu bẩm sinh gân này ngắn hoặc do đi kiễng chân lâu ngày dẫn đến co rút gân gót thì gót chân sẽ không thể hạ xuống.

Bại não: Do não bộ bị tổn thương ở giai đoạn sớm làm ảnh hưởng đến chức năng vận động. Một trong những biểu hiện điển hình là trương lực cơ bất thường, chi dưới cứng đờ, dáng đi kéo lê/kéo kéo (dáng đi kéo kéo kéo chân kiểu kéo cắt), mũi chân chúc xuống.

Các bệnh lý hệ thần kinh khác: Trường hợp trương lực cơ bất thường kéo dài cần khám để loại trừ các nguyên nhân về thần kinh.

Cha mẹ có thể làm gì?

Cho trẻ đi chân đất: Để bé đi chân đất trên sàn gỗ hoặc thảm mềm để tăng cảm giác tiếp xúc mặt đất và khả năng bám của bàn chân, giúp trẻ phát triển khả năng giữ thăng bằng.

Không dùng xe tập đi (xe tròn): Xe tập đi khiến trẻ phải dùng mũi chân đẩy xuống đất, dùng lâu dễ làm tăng thói quen đi kiễng chân. Viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) từ lâu đã khuyến cáo không nên sử dụng.

Chọn giày phù hợp: Đế giày phải mềm, phần bàn chân trước dễ uốn cong, không chọn giày quá chặt hoặc quá cứng.

Lời kết

Nếu bé chỉ thỉnh thoảng kiễng chân và không có bất thường về trương lực cơ thì thường không cần can thiệp cố ý. Tuy nhiên, nếu nghi ngờ trẻ bị bất thường về trương lực cơ, cha mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời để được các bác sĩ chuyên khoa Phục hồi chức năng Nhi hoặc Thần kinh Nhi đánh giá chính xác.

Nguồn: Sohu