Khi đưa con thứ hai đi học, ngang qua khu tập thể dục trong khu chung cư, tôi lại nghe thấy một bà cụ dặn cháu: “Đừng chơi với thằng bé kia, lỡ nó làm con bị thương thì sao?” - ám chỉ cậu bé đang chơi rất hăng kia.

“Thằng bé” đó là Tiểu Phi, con trai của anh Lâm – hàng xóm cùng tòa nhà với tôi. Năm nay 8 tuổi, trắng trẻo, gương mặt ưa nhìn, nhìn bề ngoài rất dễ tạo thiện cảm.

Chỉ có điều, trong mắt nhiều người, em bị coi là “không bình thường”: thích chơi một mình, đôi khi la hét bất ngờ. Vì vậy, không ít người lớn dặn con mình “tránh xa”.

Nhưng điều khiến tôi bất ngờ là con tôi lại nói:

“Bà ơi, Tiểu Phi không phải ‘ngốc’ đâu, bạn ấy là ‘đứa trẻ đến từ các vì sao’, bạn ấy thông minh mà.”

Đúng vậy, Tiểu Phi không hề “ngốc”, em chỉ khác biệt mà thôi.

Tự kỷ VÀ chậm phát triển trí tuệ

Tiểu Phi được chẩn đoán tự kỷ khi 4 tuổi rưỡi. Ban đầu, mẹ em nghĩ con chỉ ít nói vì tính cách hướng nội, nhưng sau đó nhận ra em còn có hành vi ném đồ, phản ứng khác lạ.

Nghe người thân nói con có thể “không bình thường”, hai vợ chồng đưa con đi kiểm tra. Khi nhận kết quả, mẹ em như sụp đổ, chưa bao giờ nghĩ con mình lại là một đứa trẻ tự kỷ.

Rất nhiều người có một hiểu lầm phổ biến: cứ thấy trẻ chậm nói, ít giao tiếp, dễ nổi nóng là nghĩ ngay “trí tuệ có vấn đề”. Từ đó vô tình đánh đồng tự kỷ với thiểu năng trí tuệ.

Nhưng thực tế, tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh phức tạp, còn gọi là “rối loạn phổ tự kỷ”. Nó ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi.

Ví dụ, trẻ có thể lặp đi lặp lại một hành động hoặc một câu nói. Như trong bộ phim Hàn “Nữ luật sư kỳ lạ Woo Young Woo”, nhân vật chính phải vừa dậm chân vừa đếm số quen thuộc mới có thể bước qua cửa xoay.

Tự kỷ là một hành trình dài và bền bỉ. Những đứa trẻ này được gọi là “trẻ em từ các vì sao” bởi sự khác biệt của mình, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc các em kém thông minh.

Theo số liệu, hơn 70% trẻ tự kỷ có trí tuệ bình thường, khoảng 20% thậm chí có năng khiếu vượt trội ở một số lĩnh vực.

Ví dụ như cậu bé Tiểu Đại – một “đứa trẻ từ các vì sao” có năng khiếu âm nhạc xuất sắc, từng xuất hiện trên truyền hình, biểu diễn cùng các ca sĩ nổi tiếng và vận động viên quốc gia.

Dù vẫn có khác biệt trong giao tiếp và hành vi, nhưng tài năng âm nhạc của em đã vượt xa nhiều bạn cùng trang lứa.

4 nguyên nhân chính dẫn đến tự kỷ

Khi con được chẩn đoán tự kỷ, nhiều cha mẹ không hiểu vì sao “đứa trẻ bình thường” lại mắc tình trạng này. Thực tế, đây là kết quả của nhiều yếu tố:

1. Yếu tố di truyền

Gia đình có tiền sử bệnh liên quan đến hệ thần kinh hoặc miễn dịch sẽ làm tăng nguy cơ lên 5–10 lần.

2. Yếu tố môi trường

Chủ yếu liên quan đến giai đoạn mang thai, như tai nạn, nhiễm virus, tiếp xúc chất độc hoặc dinh dưỡng kém.

3. Phát triển não bộ

Giai đoạn 0–3 tuổi là “thời kỳ vàng” hình thành các kết nối thần kinh. Ở trẻ tự kỷ, các kết nối này bị rối loạn, khiến việc xử lý thông tin, giao tiếp gặp khó khăn.

4. Yếu tố tâm lý – môi trường nuôi dưỡng

Một số trường hợp liên quan đến việc thiếu tương tác, giao tiếp trong gia đình hoặc cách nuôi dạy chưa phù hợp.

Can thiệp sớm – chìa khóa thay đổi tương lai

Những “đứa trẻ từ các vì sao” không phải là khác thường, các em chỉ đang bị mắc kẹt trong thế giới riêng và chưa biết cách biểu đạt.

Và người có thể “kéo các em lại gần thế giới này” nhất — chính là gia đình.

Qua việc theo dõi nhiều hành trình của trẻ tự kỷ, có thể thấy: những em tiến bộ rõ rệt đều có điểm chung là được gia đình kiên nhẫn đồng hành mỗi ngày.

So với việc phụ thuộc hoàn toàn vào các trung tâm can thiệp, can thiệp tại gia đình mới là nền tảng quan trọng và bền vững nhất.

Muốn làm tốt điều này, cha mẹ cần:

1. Chấp nhận sự khác biệt của con

Đừng ám ảnh việc “con phải trở nên bình thường”. Sự chấp nhận là bước đầu để đồng hành đúng cách.

2. Bắt đầu từ việc “phản hồi”

Trẻ tự kỷ thường chậm phản ứng, cha mẹ cần kiên nhẫn lặp lại, hướng dẫn, chờ đợi.

3. Dạy kỹ năng giao tiếp từng bước

Bắt đầu từ người thân, sau đó mở rộng dần ra môi trường bên ngoài.

4. Cho phép con “vỡ cảm xúc”

Trẻ tự kỷ khó kiểm soát cảm xúc. Thay vì cấm đoán, hãy để con giải tỏa, sau đó mới nhẹ nhàng hướng dẫn lại.

Lời kết

Nuôi dạy một “đứa trẻ từ các vì sao” là hành trình dài và nhiều thử thách. Cha mẹ sẽ phải kiên nhẫn hơn, bền bỉ hơn rất nhiều.

Nhưng từng bước tiến nhỏ của con, dù chỉ là một ánh mắt, một câu nói, một cái nắm tay, đều xứng đáng để được trân trọng.

Hy vọng rằng, mỗi đứa trẻ đặc biệt đều được đối xử bằng sự thấu hiểu và dịu dàng, để các em có thể nở hoa theo cách riêng của mình.

Nguồn: Sohu