Một buổi tối, con vừa mở cặp, mẹ đã nhắc làm Toán trước. Con định chọn đề tài khác cho bài thuyết trình, bố bảo đề tài này dễ được điểm hơn. Đến lúc con kể đang giận bạn, mẹ nghe được nửa câu đã cầm điện thoại, định nhắn cho phụ huynh bên kia.

Xét riêng từng việc, người lớn đều có lý do. Làm Toán trước thì đỡ muộn. Chọn đề tài quen thì dễ làm. Nhắn cho phụ huynh có khi giải quyết được chuyện ngay trong tối. Nhưng nếu chuyện gì cũng có người quyết trước, một ngày nào đó, khi bố mẹ hỏi “Thế con muốn làm thế nào?”, câu trả lời quen thuộc có thể là “Bố mẹ chọn giúp con đi”.

Để con dần có chính kiến, bố mẹ có thể bắt đầu bằng cách trả lại cho con quyền quyết định trong năm việc dưới đây.

1. Việc hằng ngày con đã biết làm, hãy để con tự lo từ đầu đến cuối

Có nhà giao cho con việc soạn cặp, nhưng mẹ vẫn đứng bên đọc thời khóa biểu, nhắc từng cuốn vở rồi kéo khóa cặp hộ. Con có làm, song phần khó nhất là nhớ mình cần chuẩn bị gì thì mẹ đã lo.

Bố mẹ có thể cùng con lập một danh sách trong tuần đầu, rồi để con tự dùng danh sách ấy. Nếu sáng hôm sau con quên thước, hãy cho con nghĩ cách xoay xở, chẳng hạn hỏi mượn bạn. Tối về, con có thể tự tìm ra vì sao mình quên và muốn để thước ở đâu cho dễ nhớ. Một lần quên món đồ có thể mượn được là dịp để con tập chịu trách nhiệm trong phạm vi vừa sức.

Chuyện này còn áp dụng khi con chuẩn bị đồ đi tập, hẹn giờ thức dậy hay nhớ mang quà đến sinh nhật bạn. Khi giao việc, bố mẹ nên nói rõ phần nào thuộc về con. Nếu con vẫn chờ mẹ nhắc từng bước, có lẽ đã đến lúc hai mẹ con thống nhất lại xem ai đang thực sự phụ trách việc đó.

2. Chuyện học, để con được thử cách sắp xếp của mình

Bố mẹ có thể thống nhất với con giờ nghỉ, hạn nộp bài và những việc cần hoàn thành. Trong khoảng thời gian ấy, con có thể tự chọn làm môn nào trước, nghỉ lúc nào và dành bao lâu cho bài khó.

Chẳng hạn, con muốn làm hết bài dễ rồi mới viết văn. Mẹ biết con hay mệt về cuối buổi, nhưng có thể để con thử cách ấy một hôm. Nếu đến chín giờ con mới viết được mấy dòng, hôm sau hãy hỏi “Tối qua đoạn nào làm con mất nhiều thời gian nhất?”. Con có thể nhận ra mình đã dành quá lâu cho một bài dễ, hoặc lúc bắt đầu viết thì đầu óc đã mệt. Kế hoạch mới sẽ có ích hơn khi chính con hiểu vì sao cần đổi.

Sau này, khi cùng lúc có nhiều việc phải làm, con sẽ cần biết ưu tiên việc nào, ước lượng thời gian và điều chỉnh khi tính sai. Buổi tối ở nhà là nơi con có thể tập những việc ấy với bố mẹ ở gần để hỏi khi cần.

3. Khúc mắc với bạn, nghe con kể hết rồi mới tính có cần ra mặt

Nghe con nói “Bạn thân không cho con vào nhóm nữa”, bố mẹ rất dễ nóng ruột. Nhưng có thể con đang kể chuyện hai bạn giận nhau vì một hiểu lầm. Cũng có thể cả nhóm đã nhiều lần cố tình gạt con ra ngoài. Muốn giúp đúng, người lớn cần nghe đủ để biết mình đang đối diện với chuyện gì.

Với một mâu thuẫn thông thường, bố mẹ có thể giúp con tập nói câu con muốn nói với bạn. “Hôm qua cậu đổi nhóm mà không nói với tớ, tớ buồn. Có chuyện gì vậy?”. Con cũng có thể chọn chờ đến khi bình tĩnh rồi mới nói. Qua những lần như thế, con có dịp học cách hỏi cho rõ, bày tỏ điều mình cần và quyết định mối quan hệ nào đáng để vun đắp.

Nếu có đe dọa, bạo lực hoặc hành vi bắt nạt lặp lại, bố mẹ cần đứng ra bảo vệ con và phối hợp với nhà trường. Hãy nói với con trước về việc bố mẹ định làm để con biết chuyện mình vừa chia sẻ sẽ được xử lý ra sao.

4. Sở thích và hướng đi, cho con thời gian tìm hiểu trước khi quyết

Con muốn tham gia câu lạc bộ làm phim, bố mẹ có thể lo việc ấy tốn thời gian. Con thích nghề thiết kế, người lớn có thể muốn con chọn một ngành mà mình hiểu rõ hơn. Những băn khoăn ấy đều có thể đem ra bàn. Điều con cần thêm là cơ hội tự tìm hiểu xem mình đang thích điều gì.

Với câu lạc bộ, con có thể thử một tháng rồi xem mình có thích cả những việc ít hào hứng như sửa kịch bản, chờ quay lại hay ngồi dựng từng đoạn. Với chuyện chọn ngành, bố mẹ có thể cùng con xem chương trình học, tìm hiểu chi phí và hỏi một người đang làm nghề về công việc hằng ngày. Sau đó, để con nói vì sao mình vẫn muốn theo hoặc vì sao đã đổi ý.

Có những sở thích chỉ kéo dài một mùa hè. Cũng có thứ con làm mãi vẫn muốn học thêm. Cần có thời gian thử, con mới phân biệt được mình thích hình dung về một công việc hay thích cả những việc phải làm để theo đuổi nó.

5. Khi con làm sai, để con tham gia sửa sai

Con nhận làm một phần bài nhóm nhưng quên gửi. Thấy con cuống, mẹ có thể muốn làm giúp cho kịp, hoặc nhắn với các bạn rằng tối qua nhà có việc. Cách ấy giải quyết được chuyện trước mắt. Phần con cần tập là cách báo cho nhóm khi mình trễ hẹn và cách hoàn thành việc đã nhận.

Mẹ có thể ngồi cạnh, giúp con nghĩ xem cần nói gì. Rồi để con tự nhắn “Tớ quên gửi phần của mình. Tớ sẽ làm xong trước tám giờ. Các cậu còn cần tớ bổ sung gì không?”. Nếu tám giờ là mốc con khó giữ, hai mẹ con có thể tính lại trước khi gửi. Việc ấy dạy con một điều sẽ còn dùng nhiều khi lớn lên. Khi làm người khác bị ảnh hưởng, con có thể nhận phần trách nhiệm của mình và tìm cách khắc phục.

Rồi sẽ có một tối con mang đến cho bố mẹ hai lựa chọn và nói “Con nghiêng về cái này, nhưng con muốn nghe bố mẹ nghĩ sao”. Bố mẹ vẫn có thể góp ý, kể cả khi ý kiến của mình khác con. Chỉ cần hỏi thêm “Vì sao con chọn như vậy?” rồi nghe con nói hết. Có thể con đã cân nhắc một điều mà người lớn chưa nghĩ tới.