Tuổi đời không hoàn toàn đi cùng tuổi sinh sản

Theo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt Nam là 27,3 tuổi, tăng 2,1 năm so với năm 2019. Nam giới kết hôn lần đầu ở tuổi trung bình 29,4, trong khi nữ giới là 25,2 tuổi. Tại khu vực thành thị, phụ nữ có tuổi kết hôn lần đầu trung bình 26,8 tuổi, cao hơn khu vực nông thôn 2,7 năm. Việc kết hôn muộn cũng đồng nghĩa không ít người bắt đầu kế hoạch sinh con ở độ tuổi cao hơn.

ThS.BS Nguyễn Quốc Anh - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học, Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ (TP.HCM), nhận định tuổi đời không hoàn toàn đi cùng tuổi sinh sản. Một người ở tuổi 35-40 có thể vẫn khỏe mạnh, công việc ổn định và cảm thấy mình còn trẻ, nhưng khả năng sinh sản, đặc biệt ở phụ nữ, đã có những thay đổi đáng kể. Đây là điều mà nhiều người trẻ đang không để ý đến.

Ở phụ nữ, số lượng noãn được hình thành từ trước khi sinh và giảm dần theo thời gian. Khi tuổi tăng, cả số lượng và chất lượng noãn đều có xu hướng suy giảm, kéo theo khả năng có thai tự nhiên giảm, đồng thời nguy cơ sảy thai và bất thường nhiễm sắc thể của phôi tăng.

Với nam giới, sự suy giảm khả năng sinh sản diễn ra khác với nữ giới và không có một mốc giảm nhanh tương tự. Tuy nhiên, tuổi càng cao, một số thông số tinh trùng có thể thay đổi, tổn thương DNA tinh trùng có thể tăng và thời gian để có thai cũng có thể kéo dài hơn, bác sĩ Quốc Anh cho hay.

Theo TS.BS Bùi Phương Hoa - Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học và Đào tạo, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, thiên chức làm mẹ của người phụ nữ là điều rất tuyệt vời. Tuy nhiên, phụ nữ cũng cần hiểu khả năng sinh sản của mình thuận lợi nhất ở độ tuổi nào và vì sao các chuyên gia thường khuyến cáo nên sinh con trước 35 tuổi.

Bên cạnh yếu tố tuổi tác, trứng còn chịu tác động từ nhiều yếu tố trong quá trình sống như môi trường, hóa chất, các chất độc hại trong thực phẩm, nước uống, thuốc men hay những phương pháp điều trị bệnh. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến chất lượng trứng theo thời gian.

“Do đó, khi sinh con ở độ tuổi phù hợp, người phụ nữ có lợi thế hơn về cả số lượng và chất lượng trứng, từ đó cơ hội thụ thai cũng cao hơn. Đây là một trong những cơ sở khoa học của khuyến cáo nên sinh con ở độ tuổi sinh sản tối ưu”, bác sĩ Hoa nói.

Khi kết hôn muộn, sau 35 tuổi mới sinh con thì cần làm gì?

Bác sĩ Quốc Anh cho rằng, với những người dự định sinh con sau 35 tuổi, đặc biệt khi kế hoạch có thể kéo dài đến gần 40 tuổi hoặc hơn, việc được tư vấn sớm về khả năng sinh sản có thể giúp họ có thêm thông tin để cân nhắc.

Ở phụ nữ, bác sĩ có thể dựa vào tuổi, chu kỳ kinh, tiền sử sản phụ khoa, siêu âm buồng trứng, đếm nang thứ cấp và trong trường hợp phù hợp có thể xét nghiệm AMH để hỗ trợ đánh giá dự trữ buồng trứng. Tốc độ suy giảm dự trữ buồng trứng ở mỗi người không giống nhau.

Tuy nhiên, tư vấn sớm không đồng nghĩa với việc phải điều trị hay trữ noãn ngay. Trữ đông noãn là một trong những lựa chọn để bảo tồn khả năng sinh sản khi người phụ nữ chưa có kế hoạch mang thai, nhưng chỉ giúp bảo tồn cơ hội có con trong tương lai, không phải sự bảo đảm chắc chắn sẽ có con.

Bác sĩ Quốc Anh cũng nhấn mạnh, điều quan trọng không chỉ phụ nữ cần quan tâm đến sức khỏe sinh sản. Trong thực tế điều trị, có trường hợp người vợ đi khám nhiều lần nhưng người chồng chưa từng làm tinh dịch đồ, thậm chí chưa khám nam khoa. Trong khi đó, nguyên nhân hiếm muộn có thể đến từ nữ giới, nam giới, cả hai hoặc không xác định được nguyên nhân.

Ở nữ giới có thể gặp rối loạn phóng noãn, bệnh lý vòi trứng, lạc nội mạc tử cung hoặc suy giảm dự trữ buồng trứng. Còn đối với nam giới có thể liên quan đến chất lượng tinh trùng, giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết hoặc suy giảm chức năng tinh hoàn. Bên cạnh đó, hút thuốc lá, rượu bia quá mức, béo phì và một số yếu tố môi trường cũng có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản.

Từ ngày 1/7/2026, Luật Dân số số 113/2025/QH15 có hiệu lực. Luật quy định về chăm sóc sức khỏe sinh sản, trong đó dự phòng vô sinh thực hiện theo pháp luật về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh; điều trị vô sinh thực hiện theo pháp luật về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh và bảo hiểm y tế.

Theo bác sĩ Quốc Anh, nếu chính sách được cụ thể hóa theo hướng hỗ trợ một số khâu trong khám và điều trị hiếm muộn, người bệnh có thể giảm bớt gánh nặng chi phí và tiếp cận điều trị sớm hơn.

“Đừng đợi đến khi muốn có con mới bắt đầu quan tâm đến khả năng sinh sản. Có thể lựa chọn thời điểm làm cha mẹ, nhưng nên lựa chọn khi mình đã hiểu sức khỏe sinh sản của chính mình”, bác sĩ Quốc Anh nhắn nhủ.