Khi con kể chuyện bạn bè, nhiều bố mẹ thường hỏi: “Bạn ấy học có giỏi không?”, “Có ngoan không?”, “Có hay nghịch không?”. Nhưng một người bạn có điểm số tốt, lễ phép trước người lớn vẫn có thể đối xử không tốt với con khi không có ai chứng kiến.

Điều cần quan sát hơn là: Ở bên người bạn ấy, con có được là chính mình không? Con có dám từ chối, có được nói điều mình nghĩ và có cảm thấy vui vẻ sau mỗi lần gặp nhau?

Có những đứa trẻ rất sợ mất bạn. Vì vậy, dù bị trêu chọc, sai khiến hay ép làm điều không thích, trẻ vẫn cố chịu đựng. Chúng nghĩ rằng nhường thêm một chút, giúp thêm một lần, im lặng thêm một chuyện thì tình bạn sẽ được giữ lại.

Bố mẹ cần giúp con hiểu: Muốn có bạn là điều tự nhiên, nhưng con không phải đánh đổi lòng tự trọng và sự an toàn để được chơi cùng ai đó.

1. Người bạn chỉ tìm đến khi cần, nhưng giận dữ khi con từ chối

Bạn quên làm bài thì tìm con để chép. Bạn cần mua đồ thì hỏi mượn tiền. Bạn gây chuyện thì muốn con đứng ra nhận lỗi hoặc giải quyết giúp.

Thế nhưng khi con cần hỗ trợ, người bạn ấy lại thường xuyên biến mất. Con giúp nhiều lần cũng không được ghi nhận; chỉ một lần nói “không”, con đã bị trách: “Có thế cũng không giúp”, “Bạn bè gì mà ích kỷ”, “Không giúp thì đừng chơi với nhau nữa”.

Giúp đỡ bạn bè là điều tốt. Nhưng nếu sự giúp đỡ luôn đi kèm áp lực, còn lời từ chối lập tức bị trừng phạt, con cần biết dừng lại.

Tình bạn không phải một cuốn sổ ghi nợ, không cần hôm nay con cho một món thì ngày mai bạn phải trả một món tương đương. Có lúc một người gặp khó khăn và cần được giúp nhiều hơn. Điều quan trọng là cả hai có quan tâm đến nhau và tôn trọng khả năng của nhau hay không.

Bố mẹ có thể hỏi con: “Nếu hôm nay con không giúp được, bạn có còn đối xử tử tế với con không?”. Câu trả lời sẽ giúp trẻ nhìn rõ hơn mối quan hệ của mình.

Hãy cho con tập những lời từ chối đơn giản:

“Bài này tớ có thể giải thích, nhưng tớ không cho chép.”

“Tớ không thể cho bạn mượn thêm tiền.”

“Tớ không nhận lỗi thay bạn được.”

Con không cần bịa ra một lý do thật thuyết phục mới được từ chối. Khả năng, thời gian và sự thoải mái của con cũng đáng được tôn trọng.

2. Người bạn thường xuyên làm con xấu hổ rồi bảo: “Đùa thôi mà”

Trong nhóm bạn, trêu nhau đôi chút có thể là chuyện bình thường. Nhưng một trò đùa chỉ vui khi người được nhắc đến cũng thấy vui và có thể yêu cầu dừng lại.

Nếu một người liên tục chê ngoại hình, chế giễu điểm số, hoàn cảnh gia đình hoặc đem bí mật của con ra kể trước đám đông, đó không còn là chuyện nên bỏ qua chỉ vì “bạn bè thân nhau”.

Con được điểm tốt thì bị nói: “Chắc học tủ thôi”. Con mặc áo mới thì bị chê. Con kể chuyện buồn lại bị mang ra làm trò cười. Khi con phản đối, bạn bảo: “Nhạy cảm thế”, “Không biết đùa à?”.

Điều khiến trẻ khó chịu đôi khi không chỉ là lời nói, mà còn là việc cảm xúc của mình không được coi trọng. Con đã nói không thích, nhưng bạn vẫn tiếp tục.

Nếu chuyện ấy lặp lại, trẻ có thể dần tin rằng mình thực sự kém cỏi, xấu xí hoặc không đáng được yêu quý. Có em cố thay đổi mọi thứ để được bạn chấp nhận, có em im lặng vì sợ lên tiếng sẽ bị cả nhóm tẩy chay.

Bố mẹ đừng vội đáp: “Bạn trêu có một chút mà cũng buồn”. Hãy hỏi cụ thể bạn đã nói gì, chuyện xảy ra bao nhiêu lần và điều gì diễn ra sau khi con yêu cầu dừng lại.

Một người bạn có thể lỡ lời. Nhưng cách bạn phản ứng khi biết mình làm con tổn thương mới là điều đáng chú ý: Bạn có xin lỗi và điều chỉnh, hay tiếp tục cười nhạo?

Con có thể nói: “Tớ không thấy chuyện này vui. Đừng nói như vậy về tớ nữa”.

Nếu đối phương vẫn tiếp tục, con được quyền rời cuộc trò chuyện, giảm tiếp xúc và tìm sự hỗ trợ. Con không phải chịu nhục để chứng minh mình dễ tính.

3. Người bạn không tôn trọng giới hạn, ép con làm điều con không muốn

Người bạn ấy tự ý lấy đồ, xem tin nhắn, đòi mật khẩu tài khoản hoặc đăng ảnh của con dù con không đồng ý.

Có bạn ép con phải chọn phe, không được chơi với người khác. Có bạn rủ làm điều nguy hiểm rồi thách thức: “Không dám thì nhát”, “Là bạn thân thì phải làm”, “Kể với người lớn là phản bội”.

Những câu nói ấy dễ khiến trẻ mắc kẹt giữa điều mình không muốn và nỗi sợ mất bạn.

Bố mẹ cần dạy con rằng thân thiết không có nghĩa là người khác được quyền quyết định thay mình. Con có quyền giữ chuyện riêng, giữ đồ dùng của mình, chơi với những người bạn khác và từ chối hành động khiến bản thân thấy bất an.

Một lời đồng ý trước đây cũng không có nghĩa là con phải đồng ý mãi. Hôm qua cho mượn đồ không đồng nghĩa hôm nay bạn được tự ý lấy. Đã từng chia sẻ chuyện riêng không có nghĩa mọi bí mật đều phải kể.

Điều cần chú ý là sự lặp lại. Bạn vô tình vượt giới hạn, được nhắc rồi sửa khác với việc con đã nói rõ nhiều lần nhưng bạn vẫn phớt lờ.

Với những chuyện có đe dọa, cưỡng ép, đánh nhau, lấy tiền hoặc phát tán thông tin riêng tư, con cần tìm người lớn đáng tin cậy ngay. Không cần cố tự giải quyết hay cho bạn thêm cơ hội chỉ để giữ tình bạn.

Dạy con chọn bạn cũng là dạy con cách làm một người bạn tốt

“Tránh xa” không nhất thiết có nghĩa là tuyên bố nghỉ chơi, công kích hoặc kêu gọi cả lớp tẩy chay một người. Trong nhiều trường hợp, con có thể giảm tiếp xúc, ngừng đáp ứng những yêu cầu vô lý và dành thời gian cho những người đối xử tử tế với mình.

Bố mẹ cũng nên tránh gắn nhãn một đứa trẻ là “bạn xấu” chỉ từ một lần cãi nhau. Trẻ đang học cách giao tiếp, có thể ích kỷ, vụng về hoặc mắc lỗi. Điều cần giúp con nhận ra là những hành vi gây tổn thương, mức độ lặp lại và việc người bạn ấy có sẵn lòng thay đổi hay không.

Khi con kể chuyện, hãy lắng nghe trước khi ra lệnh “Cấm chơi với bạn đó”. Nếu cảm thấy mỗi lần tâm sự đều dẫn đến một quyết định thay mình, con có thể giấu đi những chuyện xảy ra sau này.

Đồng thời, hãy cùng con tự hỏi: “Mình có tôn trọng khi bạn nói không?”, “Mình có đem điểm yếu của bạn ra đùa?”, “Mình có chỉ tìm bạn lúc cần giúp?”.

Một tình bạn tốt không phải lúc nào cũng hòa thuận. Hai đứa trẻ vẫn có thể bất đồng, giận nhau rồi làm lành. Nhưng trong mối quan hệ ấy, cả hai đều được lên tiếng, được từ chối và được đối xử với sự tôn trọng.

Điều bố mẹ cần trao cho con là sự vững vàng để biết rằng: Con có thể quý một người mà vẫn giữ khoảng cách. Con có thể buồn vì mất một tình bạn, nhưng không cần giữ nó bằng cách liên tục làm tổn thương chính mình.