Trẻ em ngày nay khá hạnh phúc, gần như không thiếu thốn về vật chất.

Đồ chơi, quần áo, đồ ăn vặt, các lớp năng khiếu và những trải nghiệm khác nhau… bố mẹ đều sẵn lòng cung cấp trong khả năng của mình.

Lẽ ra, lớn lên trong một môi trường tương đối đầy đủ như vậy, trẻ sẽ không cảm thấy bản thân “kém giá trị”.

Nhưng nhiều người chưa nhận ra rằng không thiếu thốn vật chất không có nghĩa là trẻ tin mình xứng đáng được hưởng những điều tốt đẹp. Thậm chí, sâu trong lòng, con vẫn có thể mang cảm giác mình “không đáng giá”.

Đó là khi trẻ nghĩ rằng những điều tốt đẹp dường như không dành cho mình; muốn được người khác yêu quý thì phải cố làm vừa lòng họ; phải đủ giỏi, đủ ngoan mới xứng đáng được yêu thương.

Vì vậy, bên cạnh việc dạy con về năng lực, quy tắc và trách nhiệm, bố mẹ còn cần giúp con hiểu rõ:

Mình xứng đáng được yêu thương. Mình cũng xứng đáng với những điều tốt đẹp trên thế giới này.

Vậy bố mẹ cần làm gì để tránh vô tình khiến con cảm thấy bản thân kém giá trị? Làm thế nào để giúp con xây dựng lòng tự trọng, không tự xem nhẹ mình và cũng không phải lấy lòng người khác để chứng minh giá trị?

Cảm giác “không xứng đáng” là gì?

Cảm giác này không có nghĩa là trẻ thực sự thiếu thứ gì, mà là một suy nghĩ nằm sâu trong lòng: “Mình không xứng đáng”.

Một người bạn từng kể rằng mỗi lần đến một nơi đẹp đẽ, hoặc một mình thong thả ngồi trong quán cà phê, cô đều có cảm giác áy náy khó giải thích.

Tiền là do cô vất vả kiếm được, thời gian cũng do cô tự thu xếp. Thế nhưng, cô vẫn không thể thoải mái tận hưởng, cứ thấy dường như mình không nên được thảnh thơi như vậy.

Không gian đẹp, khoảng thời gian nhàn nhã, thậm chí một món đồ hơi đắt tiền cũng khiến cô cảm thấy mình không xứng đáng được hưởng.

Sau này, nhìn lại quá trình lớn lên, cô mới dần tìm ra câu trả lời.

Ngày nhỏ, khi cô muốn mua một món đồ chơi, bố mẹ hiếm khi nói thẳng rằng món đó quá đắt hoặc không cần thiết. Thay vào đó, họ thường hỏi: “Lần này con thi được mấy điểm mà còn đòi mua đồ chơi?”.

Khi cô muốn đi chơi với bạn, câu trả lời cũng thường là: “Suốt ngày chỉ biết chơi. Bây giờ con có tư cách gì mà đòi đi chơi?”.

Lâu dần, cô hình thành suy nghĩ rằng muốn vui vẻ thì phải đủ điều kiện; muốn có những điều tốt đẹp thì phải dùng thành tích để đổi lấy.

Chỉ khi đạt điểm đủ cao, cư xử đủ ngoan, cô mới xứng đáng được thưởng, được sở hữu đồ tốt và được vui.

Mang suy nghĩ ấy đến lúc trưởng thành, cô không dám làm phiền người khác, không dám từ chối và cũng khó thoải mái đón nhận lòng tốt.

Khi mua đồ, cô vô thức chọn món rẻ nhất. Gặp một vấn đề nhỏ, cô lập tức tự hỏi: “Có phải mình đã làm điều gì chưa tốt?”.

Ngay cả khi được người khác chân thành khen ngợi, cô vẫn bất an: “Mình thực sự xứng đáng sao?”.

Dù đã trưởng thành, có khả năng sống cuộc đời mình mong muốn, sâu trong lòng cô vẫn cảm thấy mình không xứng đáng với những điều tốt đẹp.

Những đứa trẻ lớn lên cùng cảm giác ấy thật sự khiến người ta thương.

Bố mẹ đương nhiên cũng có những khó khăn riêng. Chúng ta có thể nói với con rằng kiếm tiền không dễ, không được lãng phí và không thể có tất cả những thứ mình muốn.

Nhưng đồng thời, cũng cần giúp con hiểu:

Một lần thi không tốt không khiến con mất quyền được vui vẻ.

Một ngày cư xử chưa tốt không khiến con trở thành người không đáng được yêu thương.

Con cũng không cần liên tục hy sinh bản thân, cố làm vừa lòng người khác để đổi lấy sự yêu quý.

Cảm giác đủ đầy của một đứa trẻ không phải là “mình có thể sở hữu mọi thứ”. Quan trọng hơn, con có một niềm tin vững chắc: Mình xứng đáng được yêu thương, cảm xúc của mình đáng được lắng nghe, mình có thể yêu thích những điều đẹp đẽ và thoải mái tận hưởng cuộc sống của mình.

Đó mới là sự “giàu có” mà bố mẹ nên nuôi dưỡng ở con.

Đừng để con xem nhẹ bản thân vì những lời so sánh

Đôi khi, sự thiếu tự tin của trẻ bắt nguồn từ cảm giác chưa hài lòng của bố mẹ - luôn thấy con chưa đủ tốt.

Làm cha mẹ, ai cũng mong con cố gắng hơn, giỏi giang hơn. Vì muốn biết con đã đủ xuất sắc hay chưa, chúng ta dễ vô thức đem con so sánh với những đứa trẻ cùng tuổi.

“Con nhìn xem, người ta làm được, sao con lại không?”

“Giá mà con ngoan ngoãn, hiểu chuyện như chị hàng xóm.”

“Bạn ấy nhỏ tuổi hơn con mà viết chữ, vẽ tranh giỏi hơn con nhiều.”

Bố mẹ có thể không có ý xấu, chỉ muốn khích lệ để con có thêm động lực. Nhưng điều trẻ nghe thấy lại là: Người khác tốt hơn mình, còn mình lúc nào cũng chưa đủ tốt.

Con bắt đầu đuổi theo hình mẫu “con nhà người ta”, nhưng ngày càng khó nhìn thấy chính mình.

Sự tiến bộ của bản thân không đáng để vui. Những ưu điểm của mình cũng không đáng để tự hào.

Ngay cả khi làm tốt một việc, con vẫn khó thực sự hạnh phúc, bởi luôn có ai đó giỏi hơn.

Dần dần, trẻ hình thành suy nghĩ: Chỉ khi đủ xuất sắc, đủ ngoan, đủ khiến bố mẹ hài lòng, mình mới xứng đáng được công nhận.

Khi thường xuyên thấy bản thân chưa đủ tốt, trẻ cũng dễ mang cảm giác mình không xứng đáng.

Bởi “con nhà người ta” lúc nào cũng tồn tại. Hôm nay so điểm số, ngày mai so năng khiếu, ngày kia lại so tính cách, khả năng giao tiếp và thói quen sinh hoạt.

Nếu giá trị bản thân luôn được xây dựng trên sự so sánh, dù đi đâu, trẻ cũng thấy mình còn thiếu một chút. Ngay cả khi đã rất cố gắng, rất giỏi giang, con vẫn khó công nhận chính mình.

Vì vậy, để giúp con tin rằng mình xứng đáng, trước hết bố mẹ cần nhìn lại: Liệu những lo lắng của mình có đang vô tình truyền sang con?

Nỗi sợ con tụt lại, sự sốt ruột khi thấy trẻ khác giỏi hơn và áp lực “con mình phải xuất sắc hơn” đều có thể được chuyển sang con mà bố mẹ không nhận ra.

Chúng ta cần giúp con trưởng thành, nhưng đừng khiến con nghĩ rằng chỉ khi tốt hơn, con mới đáng được yêu thương.

Hãy để con tin rằng: Mình được yêu không phải vì đạt bao nhiêu điểm hay ngoan ngoãn đến mức nào, mà vì mình là chính mình.

Giúp con cảm nhận rằng mình quan trọng

Muốn giúp trẻ thoát khỏi cảm giác kém giá trị, một điều rất quan trọng là thực sự nhìn thấy và quan tâm đến con.

Tình yêu bố mẹ dành cho con là điều không cần nghi ngờ. Nhưng trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta lại dễ nghĩ rằng cảm xúc và suy nghĩ của một đứa trẻ không quá quan trọng.

Con hào hứng hỏi một câu, bố mẹ vừa làm việc vừa trả lời qua loa, thậm chí nghĩ: “Sao lại hỏi những chuyện như thế?”.

Con say sưa kể chuyện ở trường, mắt bố mẹ vẫn dán vào điện thoại, chỉ hờ hững đáp vài tiếng “ừ, ừ”.

Con muốn được chơi cùng một lúc, nhưng bố mẹ luôn còn việc chưa xong, luôn cảm thấy công việc cần được ưu tiên hơn.

Bố mẹ không phải không yêu con. Chỉ là có quá nhiều việc được chúng ta quen xếp lên trước con.

Nỗ lực làm việc, kiếm tiền, mang đến cho con cuộc sống tốt cũng là tình yêu. Nhưng nhiều lúc, trẻ còn cần thời gian, sự chú ý và thái độ thực sự quan tâm của bố mẹ.

Trẻ rất nhạy cảm. Khi nhiều lần nhận thấy công việc trước mắt của bố mẹ quan trọng hơn mình, trò chơi và những video ngắn hấp dẫn hơn câu chuyện của mình, con có thể không nói ra, nhưng dần nghĩ:

“Hóa ra mình không quan trọng đến thế.”

“Chuyện của mình không đáng được nghe nghiêm túc.”

“Bố mẹ hình như không muốn dành thời gian cho mình.”

Đây có thể là một trong những điều khiến trẻ cảm thấy bản thân kém giá trị.

Bởi vậy, khoản đầu tư quý giá bố mẹ dành cho con không chỉ là tiền bạc và vật chất, mà còn là thời gian thực sự ở bên con.

Đặt điện thoại xuống, tạm dừng công việc để nghe con kể một câu chuyện cười dù có thể chẳng buồn cười.

Cùng con xem một tập phim hoạt hình mà mình không mấy hứng thú, chơi xếp hình, đi dạo, đá bóng. Hoặc chẳng làm gì cả, chỉ yên lặng ở cạnh nhau.

Những khoảng thời gian tưởng như không tạo ra “kết quả” ấy lại rất quan trọng với trẻ.

Qua những điều nhỏ bé, con cảm nhận được: Mình xứng đáng để bố mẹ dừng lại; mình đáng được yêu thương, được đối xử nghiêm túc; sự hiện diện của mình đã có giá trị.

Cảm giác ấy cụ thể và có sức nặng hơn cả một câu: “Bố mẹ luôn yêu con”.