Trong hành trình nuôi dạy con, nhiều bậc cha mẹ dành không ít thời gian để tìm kiếm những phương pháp giúp con học giỏi, thành công và nổi bật hơn bạn bè cùng trang lứa. Thế nhưng, theo nhiều chuyên gia giáo dục, điều quyết định một đứa trẻ có thể đi đường dài hay không lại không nằm ở điểm số, mà ở khả năng quản lý cảm xúc và giữ được tâm thế vững vàng trước những thăng trầm của cuộc sống.

Một phụ huynh Trung Quốc từng gây chú ý khi có con trai đỗ Đại học Bắc Kinh và con gái đạt thành tích xuất sắc trong kỳ thi tuyển sinh đại học tại Hồng Kông. Khi chia sẻ kinh nghiệm nuôi dạy con, bà cho biết điều gia đình luôn chú trọng không phải là thành tích, mà là cách giúp con giữ được sự cân bằng về tâm lý.

Theo người mẹ này, trong nhà chỉ có hai câu nói được nhắc đi nhắc lại nhiều lần. Nghe qua tưởng chừng đơn giản, nhưng lại chứa đựng những bài học quan trọng giúp trẻ không quá tự mãn khi thành công và không suy sụp khi gặp thất bại.

1. Khi con đạt kết quả tốt: "Thành công hôm nay không chỉ nhờ năng lực"

Nhiều phụ huynh có thói quen dành cho con những lời khen như: "Con thật thông minh", "Con là người giỏi nhất", "Con xuất sắc hơn các bạn".

Những lời động viên này có thể giúp trẻ thêm tự tin trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu được lặp lại quá nhiều, trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ rằng giá trị của bản thân gắn liền với thành tích.

Khi đó, một lần đạt điểm cao sẽ khiến trẻ tin rằng mình luôn vượt trội, nhưng chỉ cần một lần thất bại cũng đủ để trẻ rơi vào trạng thái hoài nghi bản thân.

Vì vậy, thay vì nhấn mạnh vào sự xuất sắc, người mẹ trên thường nhắc con rằng thành công luôn có nhiều yếu tố tạo nên, trong đó có cả sự may mắn.

Đó có thể là việc đề thi rơi đúng vào phần kiến thức đã ôn tập kỹ, tâm trạng hôm đó tốt hơn bình thường hoặc đơn giản là đối thủ chưa phát huy được hết khả năng.

Việc nhìn nhận thành công một cách khách quan giúp trẻ hiểu rằng kết quả tốt không phải là điều hiển nhiên và cũng không phải là thước đo duy nhất cho giá trị của bản thân.

Quan trọng hơn, trẻ sẽ không tự tạo áp lực phải luôn đứng đầu hoặc luôn hoàn hảo.

Áp lực từ "hào quang học sinh giỏi"

Trên thực tế, không ít học sinh từng là niềm tự hào của gia đình ở bậc tiểu học nhưng lại gặp khó khăn khi bước vào cấp học cao hơn.

Nguyên nhân không hẳn do năng lực giảm sút, mà bởi môi trường mới tập trung nhiều học sinh giỏi hơn, khiến các em không còn giữ được vị trí nổi bật như trước.

Nếu đã quen với việc được khen ngợi và xem là người xuất sắc, trẻ có thể cảm thấy hụt hẫng, thất vọng hoặc mất phương hướng khi kết quả không còn như kỳ vọng.

Ngược lại, những đứa trẻ hiểu rằng mình chỉ là một cá nhân bình thường trong số rất nhiều người khác thường dễ thích nghi hơn. Các em có xu hướng tập trung vào việc cải thiện bản thân thay vì cố gắng bảo vệ danh hiệu hay hình ảnh đã có.

Đó cũng là nền tảng giúp trẻ duy trì sự khiêm tốn và bền bỉ trên chặng đường dài.

2. Khi con thất bại: "Khó khăn nào cũng mang đến một bài học"

Nếu câu nói đầu tiên giúp trẻ không ngủ quên trên chiến thắng, thì câu nói thứ hai lại giúp trẻ không gục ngã trước thất bại.

Theo quan điểm của người mẹ này, mỗi khi con gặp khó khăn, thay vì trách móc hoặc liên tục hỏi "Tại sao con lại làm hỏng việc?", bà thường khuyến khích con nhìn nhận vấn đề theo hướng tích cực hơn.

Thông điệp được truyền tải rất đơn giản: Mọi trải nghiệm đều có giá trị nhất định và luôn có điều gì đó để học hỏi từ những điều chưa như ý.

Đây cũng là điều mà các nhà tâm lý học gọi là "tư duy phát triển" (growth mindset) .

Khái niệm này được giáo sư Carol Dweck của Đại học Stanford (Mỹ) nghiên cứu trong nhiều năm. Theo đó, những người sở hữu tư duy phát triển tin rằng năng lực không phải yếu tố cố định mà có thể được cải thiện thông qua nỗ lực, rèn luyện và phương pháp phù hợp.

Vì vậy, khi thất bại, họ xem đó là cơ hội để điều chỉnh và tiến bộ thay vì coi đó là bằng chứng cho thấy bản thân kém cỏi.

Điều trẻ cần đôi khi không phải là lời phán xét

Nhiều phụ huynh thường lo lắng khi thấy con buồn bã, chán học hoặc mất động lực sau một biến cố nào đó.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng không phải mọi cảm xúc tiêu cực đều là dấu hiệu của vấn đề tâm lý nghiêm trọng. Trong nhiều trường hợp, đó chỉ là phản ứng tự nhiên trước áp lực học tập, mâu thuẫn với bạn bè hoặc những thất vọng trong quá trình trưởng thành.

Nếu không được định hướng đúng cách, trẻ dễ rơi vào vòng xoáy suy nghĩ tiêu cực, mất tự tin và ngày càng thu mình lại.

Ngược lại, khi được cha mẹ đồng hành, lắng nghe và giúp nhìn nhận vấn đề dưới góc độ tích cực hơn, trẻ sẽ học được cách thích nghi với khó khăn và phục hồi sau thất bại.

Các chuyên gia tâm lý gọi đây là khả năng "phục hồi tâm lý" - một trong những kỹ năng quan trọng nhất giúp trẻ vững vàng khi trưởng thành.

Nội tâm mạnh mẽ mới là tài sản quý giá nhất

Trong cuộc sống, không ai có thể tránh khỏi những lần thất bại hay những giai đoạn mọi việc diễn ra không như mong muốn.

Điều tạo nên sự khác biệt không phải là việc một đứa trẻ đạt bao nhiêu điểm 10 hay giành được bao nhiêu giải thưởng, mà là cách các em đối diện với thành công và thất bại.

Một đứa trẻ có nội tâm vững vàng sẽ biết khiêm tốn khi được khen ngợi, bình tĩnh khi gặp khó khăn và không ngừng tìm cách tiến lên phía trước.

Đó cũng là lý do ngày càng nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, thay vì chỉ tập trung vào thành tích học tập, cha mẹ nên dành nhiều thời gian hơn để giúp con xây dựng khả năng quản lý cảm xúc, tinh thần lạc quan và sức chịu đựng trước nghịch cảnh.

Bởi suy cho cùng, điểm số chỉ đồng hành với trẻ trong một giai đoạn nhất định, còn một tâm lý khỏe mạnh mới là hành trang theo các em suốt cuộc đời.

Nguồn: Sohu