Nhắc đến một đứa trẻ hạnh phúc, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến khuôn mặt tươi cười, một em bé được ăn ngon, mặc đẹp, có nhiều đồ chơi và thường xuyên được bố mẹ đưa đi du lịch.

Nhưng có những buổi chiều, hạnh phúc chỉ là được ngồi nghịch đất đến quên giờ về. Có những buổi tối, đó là lúc con nằm cạnh mẹ, kể một câu chuyện chẳng có đầu đuôi, rồi bật cười vì chính điều mình vừa nói.

Trẻ nhỏ chưa biết diễn đạt đầy đủ rằng: “Con thấy cuộc sống của mình thật dễ chịu”. Thay vào đó, con thể hiện qua cách chơi, cách trò chuyện, cách tìm đến người thân khi buồn và cả cách phản ứng khi làm sai.

Mỗi em bé có một tính cách riêng. Có trẻ sôi nổi, có trẻ trầm lặng; có trẻ dễ cười, có trẻ cần nhiều thời gian làm quen. Vì vậy, không thể chỉ nhìn một bức ảnh hay một buổi gặp gỡ để kết luận con có hạnh phúc hay không. Tuy nhiên, trong sinh hoạt hằng ngày, bố mẹ có thể nhận ra những biểu hiện rất đỗi thân thuộc dưới đây.

1. Con chơi say sưa, có những niềm vui khiến người lớn không hiểu nổi

Một chiếc hộp giấy đủ để con dựng thành ngôi nhà. Vài chiếc lá có thể biến thành tiền đi chợ. Một vũng nước nhỏ cũng khiến con muốn ngồi xuống khám phá thật lâu.

Khi chơi, con có thể tự nói chuyện với đồ vật, nghĩ ra những tình huống kỳ lạ, làm đi làm lại một việc mà vẫn thích thú. Có lúc, cả căn phòng im ắng chỉ vì con đang chăm chú xếp những chiếc ô tô thành một hàng thật dài.

Khả năng tận hưởng những điều nhỏ bé ấy là một biểu hiện đáng quý. Trong khoảnh khắc đó, con có đủ sự thoải mái để chú ý đến điều mình thích, thử một ý tưởng và vui với thành quả của mình.

Bố mẹ không nhất thiết phải liên tục bày trò hay mua thêm đồ chơi. Đôi khi, việc cần làm chỉ là dành cho con một khoảng thời gian được chơi theo ý mình, với không gian và giới hạn an toàn phù hợp.

Một bộ quần áo bẩn sau buổi chơi có thể khiến người lớn thêm việc giặt giũ, nhưng cũng có thể đi cùng một buổi chiều rất vui của con.

2. Gặp chuyện gì, con cũng muốn chạy về kể

“Mẹ ơi, hôm nay bạn con mang một con bọ đến lớp!”

“Bố biết không, con nhảy qua được chỗ này rồi!”

“Lúc nãy con buồn vì bạn không cho chơi cùng.”

Những câu chuyện ấy có thể vụn vặt, lặp lại và xuất hiện đúng lúc người lớn đang bận nhất. Nhưng việc con chủ động tìm đến để kể cho thấy con mong được chia sẻ cuộc sống của mình với bố mẹ.

Đặc biệt, con không chỉ mang về những chuyện vui hay thành tích. Con còn có thể kể mình bị chê, thấy ghen với bạn, không làm được bài hoặc vừa gây ra một rắc rối.

Khi ấy, điều con cần trước tiên thường là một người chịu nghe hết câu chuyện.

Một đứa trẻ ít nói cũng có cách chia sẻ riêng: Mang bức tranh vừa vẽ đến đặt cạnh mẹ, kéo tay bố ra xem món đồ mới lắp, hoặc chỉ ngồi sát hơn khi có chuyện buồn. Bố mẹ để ý sẽ nhận ra lời mời kết nối của con, ngay cả khi lời mời ấy không thành tiếng.

3. Con biết tìm người thân khi sợ, đau hoặc tủi thân

Ngã đau, con gọi mẹ. Bị bạn giành đồ chơi, con tìm bố. Đến một nơi lạ, con nắm tay người lớn chặt hơn rồi mới từ từ quan sát xung quanh.

Những hành động ấy đôi khi bị hiểu thành “bám mẹ”, “nhõng nhẽo” hay “chưa tự lập”. Nhưng với trẻ nhỏ, biết tìm đến người đáng tin cậy khi cần giúp đỡ là điều rất tự nhiên.

Một hình ảnh quen thuộc là con chạy ra chơi, thỉnh thoảng ngoái lại xem mẹ còn ngồi đó không. Sau khi chắc chắn mẹ vẫn ở gần, con lại tiếp tục khám phá.

Có những ngày con tự làm được rất nhiều việc. Cũng có những hôm mệt, con muốn được bế, được ôm hoặc nhờ mẹ giúp một việc vốn đã làm thành thạo. Bố mẹ có thể quan sát hoàn cảnh cụ thể, thay vì vội xem đó là một bước thụt lùi.

Cảm giác có người sẵn sàng đón mình giúp những bước chân ra ngoài thế giới của con nhẹ nhõm hơn.

4. Con dám thể hiện cả những cảm xúc “khó chiều”

Một em bé hạnh phúc vẫn có thể khóc vì phải rời sân chơi, giận khi thua một trò chơi hoặc phụng phịu vì mẹ không mua món đồ mình thích.

Trẻ đang học cách hiểu và điều chỉnh cảm xúc. Không phải lúc nào con cũng làm được điều đó bằng lời nói bình tĩnh.

Điều đáng quan sát là sau cơn buồn, con có được giúp đỡ để dịu lại hay không. Con có thể nói “con đang giận”, nhận một cái ôm, ngồi nghỉ rồi quay lại chơi? Bố mẹ có lắng nghe mà vẫn giữ được giới hạn cần thiết?

Con được phép thất vọng, nhưng không được đánh người khác. Con có thể khóc, còn quyết định đã thống nhất vẫn được giữ nguyên.

Cũng cần tránh coi mọi cơn ăn vạ là dấu hiệu con đang được nuôi dạy tốt. Một lần phản ứng chưa nói lên nhiều điều. Điều quan trọng hơn là cách cả gia đình cùng đi qua những cảm xúc ấy trong thời gian dài.

5. Con tò mò, thích hỏi và muốn tự thử

“Tại sao trời tối?”

“Con kiến đang đi đâu?”

“Cho con tự rót nước được không?”

Có giai đoạn, một ngày của bố mẹ dường như được ghép bằng hàng trăm câu hỏi. Vừa trả lời xong câu này, câu tiếp theo đã xuất hiện.

Sự tò mò còn thể hiện ở việc con muốn chạm vào, quan sát, tháo ra, lắp lại và thử làm những việc của người lớn. Con có thể mất rất lâu để cài một chiếc cúc, rót nước ra ngoài cốc hoặc quét nhà mà bụi vẫn còn nguyên.

Khi thường xuyên có cơ hội thử trong phạm vi an toàn, con sẽ có thêm những niềm vui rất cụ thể: “Con làm được rồi!”, “Lần này không bị đổ nữa!”.

Với những em bé thận trọng, việc thử có thể bắt đầu bằng đứng nhìn, hỏi kỹ rồi mới làm. Bố mẹ không cần thúc con phải hào hứng giống một bạn khác. Chỉ cần con có cơ hội tiến thêm một chút theo nhịp của mình.

6. Con có thể làm sai rồi vẫn dám đến gần bố mẹ

Một chiếc cốc bị vỡ. Hộp sữa đổ xuống sàn. Một lời hứa chưa được thực hiện.

Trong những tình huống ấy, phản ứng đầu tiên của trẻ là điều đáng để bố mẹ chú ý. Con có thể lo lắng, nhưng vẫn dám gọi người lớn, kể lại chuyện vừa xảy ra và cùng tìm cách xử lý.

Bố mẹ vẫn cần hướng dẫn con chịu trách nhiệm: Tránh xa mảnh vỡ, lấy khăn lau chỗ sữa đổ, xin lỗi và sửa chữa trong khả năng của mình.

Điều giúp con yên tâm là hiểu rằng một lỗi sai có thể được giải quyết. Con không phải chịu những lời hạ thấp bản thân chỉ vì làm chưa tốt.

Với trẻ đã quen giấu lỗi vì sợ bị mắng, sự cởi mở có thể cần thời gian để hình thành lại. Mỗi lần người lớn phản ứng bình tĩnh và công bằng là thêm một cơ hội để con học cách nói thật.

7. Con có những lúc rất thư thái bên gia đình

Không phải niềm vui nào cũng ồn ào.

Có khi con nằm dài trên ghế, gác chân lên người bố. Có khi vừa ăn trái cây vừa ngồi nhìn mẹ làm việc. Có khi con hát sai lời, nhảy một điệu buồn cười rồi cười ngặt nghẽo, chẳng bận tâm mình có đẹp hay giỏi không.

Những phút giây ấy cho thấy con đang được nghỉ ngơi theo đúng nghĩa: Không có nhiệm vụ cần hoàn thành, không phải gây ấn tượng và cũng không cần liên tục nhận lời khen.

Một em bé trầm tính có thể chỉ ngồi đọc sách cạnh người thân. Một em bé hiếu động có thể thích kéo cả nhà vào trò chơi vừa nghĩ ra. Hình thức khác nhau, nhưng đều có một cảm giác quen thuộc: Con được thoải mái khi ở bên gia đình.

Bố mẹ thường nhớ rất rõ lần con đạt điểm cao, giành giải hoặc biểu diễn trên sân khấu. Những lúc con nằm cuộn tròn bên cạnh, kể chuyện linh tinh rồi ngủ quên cũng xứng đáng được giữ lại trong trí nhớ.

Dáng vẻ của một đứa trẻ hạnh phúc có thể rất bình thường: Được chơi, được hỏi, được thử, được buồn và biết tìm ai khi cần một cái ôm.

Không em bé nào có đủ những biểu hiện ấy trong mọi ngày. Con vẫn có lúc mệt, cáu kỉnh, thu mình hoặc trải qua giai đoạn khó khăn. Những dấu hiệu này giúp bố mẹ quan sát và hiểu con hơn, chứ không phải một bảng tiêu chuẩn để chấm điểm con hay tự đánh giá việc làm cha mẹ.

Điều đáng quý là trong cuộc sống thường ngày, con có nhiều cơ hội cảm thấy vui, được lắng nghe và có người cùng mình giải quyết những chuyện chưa ổn. Từ những trải nghiệm nhỏ ấy, tuổi thơ của con dần có một nơi để nhớ về.