Thấy con nhà khác đã đọc thông viết thạo, làm toán nhanh, nhiều cha mẹ có con 5 tuổi khó tránh khỏi sốt ruột. Nhưng trước khi nghĩ đến chuyện cho con học trước chương trình, có những khả năng rất đời thường đáng được vun đắp: Biết dừng một trò chơi để chuyển sang việc khác, nhận ra điều mình chưa hiểu, chịu tự thử khi gặp khó và biết liên hệ những điều đã thấy.

Những nền tảng ấy có thể được rèn ngay trong lúc chơi, giờ ăn hay một lần cùng bố mẹ đi chợ.

1. Biết dừng việc đang thích để chuyển sang việc cần làm

Con đang mải lắp đường ray tàu hỏa, mẹ gọi đi ăn. Con không ngẩng lên, chỉ đáp: “Đợi con một chút, con chưa làm xong”.

Đây là tình huống quen thuộc trong nhiều gia đình. Bố mẹ càng giục, con càng chần chừ. Đến khi bị đưa vào bàn ăn, người con ngồi đó nhưng tâm trí vẫn ở chỗ đồ chơi.

Với người lớn, đi ăn chỉ là chuyển từ việc này sang việc khác. Với trẻ, trò chơi đang dang dở, đoàn tàu chưa về ga, ngôi nhà chưa có mái. Con chưa sẵn sàng dừng lại.

Nếu có thời gian, bố mẹ có thể báo trước và cho con một điểm kết thúc cụ thể:

“Con cho tàu chạy vòng cuối, về ga rồi mình đi rửa tay nhé.”

“Con lắp nốt mái nhà rồi mình dọn đồ.”

“Cho ô tô vào gara xong là đến giờ ăn cơm.”

Cách nói ấy giúp trẻ hình dung lúc nào cần dừng, thay vì bất ngờ phải bỏ ngang việc đang say mê.

Tất nhiên, không phải lúc nào bố mẹ cũng đủ thong thả. Có hôm muộn giờ, cả nhà vẫn phải đi ngay. Nhưng vào những lúc có thể, hãy cho con tập kết thúc một việc rồi bắt đầu việc khác. Đó cũng là bước chuẩn bị để sau này con chuyển từ giờ chơi sang giờ học dễ dàng hơn.

2. Biết nói “chỗ này con chưa hiểu”

Nhiều đứa trẻ vừa nghe người lớn hướng dẫn đã nhanh nhảu: “Con biết rồi!”. Nhưng khi bắt tay vào làm, con lại lúng túng.

Thay vì hỏi đi hỏi lại “Con hiểu chưa?”, bố mẹ có thể thử: “Con chỉ lại cho mẹ xem nào” hoặc “Con dạy bạn gấu bông làm nhé”.

Khi giải thích bằng lời của mình, trẻ có thể tự nhận ra: “Ơ, đoạn này con chưa biết”.

Đừng vội thất vọng vì vừa nãy con còn nói đã hiểu. Việc nhận ra mình chưa hiểu ở đâu rất đáng quý. Có nhận ra, con mới biết cần hỏi gì, cần được giúp chỗ nào.

Bố mẹ có thể đáp đơn giản: “Ừ, vậy mình xem lại chỗ này nhé”.

Khi câu “con chưa biết” được đón nhận bình thường, trẻ cũng dễ mạnh dạn hỏi hơn, thay vì cố gật đầu cho xong hoặc ngại thừa nhận mình chưa làm được.

3. Gặp khó, chịu tự thử sức trước khi nhờ bố mẹ

Con loay hoay mãi không đặt được một mảnh ghép, liền đưa sang: “Mẹ làm hộ con”.

Nhiều bố mẹ sẽ tiện tay lắp luôn. Chỉ mất vài giây, con vui, mẹ cũng đỡ phải chờ. Nhưng nếu lần nào khó cũng có người làm thay ngay, con sẽ ít có cơ hội tự tìm cách giải quyết.

Lần tới, hãy thử chậm lại một chút: “Con nhìn xem màu đã giống chưa?”, “Nếu xoay miếng này lại thì sao?”.

Một câu gợi ý vừa đủ có thể giúp con tiếp tục suy nghĩ. Và nếu tự lắp được, niềm vui của con còn đến từ cảm giác: “À, mình làm được rồi!”.

Điều này không có nghĩa là cứ để trẻ vật lộn đến mức cáu khóc. Khóa kéo bị kẹt thì bố mẹ vẫn giúp. Chưa biết dùng kéo thì cần được hướng dẫn. Những việc nguy hiểm phải có người lớn hỗ trợ.

Điều cần tập chỉ là: Khi gặp một khó khăn vừa sức, con có thể thử một cách, đổi sang cách khác, rồi nhờ giúp đỡ nếu vẫn chưa làm được.

4. Biết liên hệ điều mới với những gì từng thấy

Trẻ 5 tuổi học được rất nhiều từ những chuyện nhỏ hằng ngày.

Đi chợ cùng mẹ, con lấy năm quả cam rồi reo lên: “Bằng số ngón tay của con!”. Nhìn chiếc lá rơi, con nhớ đến chiếc lá đã nhặt ở sân trường. Thấy bóng mình dưới nắng, con liên tưởng đến lần chơi chiếu bóng bằng đèn pin.

Những câu nói tưởng như vu vơ ấy cho thấy con đang kết nối các trải nghiệm.

Bố mẹ không cần lập tức biến mọi câu hỏi thành một bài giảng. Có khi chỉ cần hỏi thêm: “Con thấy giống nhau ở đâu?”, “Sao con lại nghĩ đến chuyện đó?”.

Hãy để con kể, so sánh và thử giải thích theo cách của mình. Nếu con hiểu chưa đúng, bố mẹ có thể cùng quan sát lại, giải thích bằng những điều gần gũi.

Một buổi đi chợ, lúc nấu cơm hay đoạn đường từ trường về nhà đều có thể trở thành cơ hội để con khám phá.

Con mới 5 tuổi, bố mẹ có thể chậm lại một chút

Những khả năng này cần được tập đi tập lại. Hôm nay con vui vẻ cất đồ chơi, ngày mai vẫn có thể khóc vì chưa muốn dừng. Hôm nay con kiên nhẫn ghép hình, hôm khác lại đưa ngay cho mẹ.

Đó là những lúc con vẫn cần người lớn nhắc nhở và đồng hành. Bố mẹ cũng không cần biến bốn điều trên thành một danh sách để kiểm tra con mỗi ngày.

Ở tuổi lên 5, biết thêm vài chữ, làm thêm vài phép tính có thể khiến người lớn yên tâm. Nhưng giữ được sự tò mò, dám nói mình chưa hiểu và sẵn lòng thử khi gặp khó cũng đáng quý không kém.

Con còn cả một chặng đường dài để học. Trước mắt, hãy giúp con thấy rằng tìm hiểu một điều mới là chuyện thú vị, và chưa làm được ngay cũng không sao.