Hãy hình dung một tình huống quen thuộc: Bố đang dùng điện thoại xử lý công việc, cô con gái 4 tuổi chạy đến muốn bố chơi cùng. Bố bảo con tự chơi một lúc, nhưng con không chịu. Sau một hồi khóc lóc, cô bé giật lấy điện thoại rồi ném mạnh xuống đất.

Màn hình vỡ.

Nhiều cha mẹ có thể lập tức nổi giận: “Nhỏ thế này đã dám phá đồ, không dạy thì sau này sẽ ra sao?”. Chiếc điện thoại có giá trị, bên trong còn có tài liệu công việc. Nhưng điều khiến người lớn bực nhất thường là cảm giác con cố tình làm điều mình đã cấm.

Con cần được dạy trong tình huống này. Tuy nhiên, trước khi xử lý lỗi của con, cha mẹ cần kiểm soát phản ứng của chính mình.

1. Đừng để cơn giận biến thành một cái tát

Khi quá tức giận, người lớn khó kiểm soát lực tay. Một cú đẩy tưởng nhẹ cũng có thể khiến trẻ mất thăng bằng, ngã vào góc bàn hoặc va đầu vào vật cứng. Trẻ sợ hãi, né tránh đột ngột càng làm tình huống khó lường hơn.

Với một đứa trẻ 4 tuổi, sức mạnh của người lớn là quá lớn. Vì vậy, nếu thấy mình bắt đầu run tay, nghiến răng hoặc chỉ muốn đánh con ngay lập tức, hãy tạm dừng.

Trước hết, đưa con ra xa các mảnh vỡ và cất những đồ vật nguy hiểm. Nếu có người lớn khác ở đó, có thể nhờ họ trông con trong lúc mình bình tĩnh lại.

Cha mẹ có thể nói ngắn gọn:

“Bố đang rất giận. Bố cần bình tĩnh một chút rồi sẽ nói chuyện với con.”

Dừng lại không có nghĩa là bỏ qua lỗi của trẻ. Đó là cách giữ cho việc dạy con không biến thành hành động gây tổn thương.

2. Con im lặng vì sợ chưa chắc đã hiểu mình sai ở đâu

Sau một trận quát mắng hoặc đòn roi, trẻ có thể lập tức ngừng khóc. Điều đó dễ khiến người lớn nghĩ rằng đánh mắng có tác dụng.

Nhưng sự im lặng ấy chưa chắc đồng nghĩa với việc con đã hiểu lỗi.

Con có thể chỉ nhớ rằng bố rất đáng sợ khi nổi giận, hoặc lần sau phải giấu đi để không bị phát hiện. Trong khi điều cha mẹ muốn dạy là: Không được cố tình làm hỏng đồ của người khác, dù đang tức giận; nếu làm sai, phải chịu trách nhiệm và tìm cách sửa.

Muốn con hiểu điều đó, cha mẹ cần nói rõ về hành vi, thay vì chỉ trút cơn giận.

3. Thừa nhận cảm xúc của con, đồng thời giữ nguyên giới hạn

Khi cả hai đã bình tĩnh hơn, cha mẹ có thể nhắc lại sự việc bằng vài câu dễ hiểu:

“Con muốn bố chơi cùng nên con giận. Bố hiểu. Nhưng con không được ném điện thoại. Chiếc điện thoại đã bị hỏng.”

Thừa nhận con đang giận không có nghĩa là đồng ý với việc con phá đồ. Trẻ được phép có cảm xúc, nhưng vẫn cần học cách thể hiện mà không làm đau người khác hoặc làm hỏng đồ vật.

Với trẻ mẫu giáo, một lời giải thích ngắn và cụ thể thường dễ tiếp nhận hơn bài giảng dài. Không cần nhắc đi nhắc lại rằng con “hư”, “không biết điều” hay dự đoán con sẽ trở thành người thế nào khi lớn lên.

Điều cần sửa là hành vi vừa xảy ra.

4. Cho con chịu trách nhiệm theo khả năng

Không đánh con cũng không có nghĩa là cha mẹ âm thầm sửa điện thoại rồi coi như chưa có gì.

Con cần biết hành động của mình gây ra hậu quả: Điện thoại không dùng được như trước, bố phải mang đi sửa và gia đình mất thêm một khoản tiền.

Cha mẹ có thể cho con tham gia những việc an toàn, phù hợp với tuổi, chẳng hạn mang hộp đựng đến để người lớn thu dọn hoặc cùng mang điện thoại đi sửa. Các mảnh kính vỡ phải do người lớn xử lý.

Nếu con có tiền tiêu vặt, cha mẹ có thể cân nhắc cho con góp một phần nhỏ mang tính tượng trưng. Không cần bắt trẻ 4 tuổi “đền cả chiếc điện thoại” hay biến việc này thành lời đe dọa kéo dài.

Sau đó, hướng dẫn con cách ứng xử lần tới:

“Nếu muốn bố chơi cùng, con hãy nói với bố. Nếu đang giận, con có thể khóc, ngồi nghỉ một lúc hoặc ôm gối. Con không được ném đồ.”

Trẻ cần biết mình có thể làm gì, thay vì chỉ nghe những điều bị cấm.

5. Cha mẹ cũng cần xem lại cách đáp lại con

Việc con ném điện thoại là sai. Nhưng sau khi xử lý hành vi ấy, người lớn vẫn có thể nhìn lại tình huống: Con đã chờ bao lâu? Bố có liên tục nói “đợi một chút” mà không cho con biết khi nào mình rảnh không?

Điều này không nhằm đổ lỗi cho cha mẹ, mà giúp cả nhà tìm cách tránh lặp lại xung đột.

Nếu đang bận, có thể nói rõ: “Bố cần làm xong việc này, khoảng mười phút nữa sẽ chơi với con”, đồng thời gợi ý một hoạt động để con làm trong lúc chờ. Khi đã hứa, hãy cố gắng thực hiện.

Nếu lỡ quát quá mức hoặc làm con đau, cha mẹ cũng cần xin lỗi. Có thể vừa nhận lỗi của mình, vừa giữ nguyên quy tắc: “Bố sai vì đã đánh con. Còn việc con ném điện thoại vẫn là điều cần sửa”.

Điện thoại hỏng có thể sửa hoặc thay. Thói quen của con cũng cần thời gian để uốn nắn. Điều cha mẹ cần giữ trong những lúc tức giận là khoảng dừng đủ để không gây ra hậu quả lớn hơn.

Con cần hiểu rằng làm sai sẽ phải chịu trách nhiệm, đồng thời vẫn có thể tìm đến cha mẹ để được hướng dẫn cách sửa sai.