Hôm qua, tại siêu thị, tôi nhìn thấy một bé gái khoảng ba, bốn tuổi đòi mua kẹo trên kệ. Người mẹ không đồng ý, cô bé lập tức bật khóc.

Người mẹ ngồi xuống, bắt đầu giải thích:

“Ăn nhiều kẹo không tốt cho răng. Con nhớ lần trước bị đau răng khó chịu thế nào không?”

Nhưng cô bé càng khóc to hơn.

Người mẹ tiếp tục:

“Mẹ làm vậy là vì muốn tốt cho con. Con đừng vô lý như thế…”

Cô bé liền nằm lăn ra sàn ăn vạ. Cuối cùng, người mẹ thở dài, lấy gói kẹo bỏ vào xe đẩy và nói:

“Chỉ lần này thôi nhé!”

Cô bé lập tức nín khóc.

Đứng bên cạnh chứng kiến câu chuyện, tôi lại nghĩ đến một điều khác.

Người mẹ đã dành năm phút để giảng giải nhưng cuối cùng vẫn không thuyết phục được con, đành kết thúc bằng sự nhượng bộ. Trong suốt quá trình ấy, cô bé không nhận được điều mình thực sự cần: cảm xúc của em không được thấu hiểu.

Em nghe thấy rất nhiều lời giải thích, nhưng không có câu nào đáp lại cảm giác buồn bực và thất vọng trong lòng em.

1. Khi đang khóc, trẻ không thể nghe lọt lời giảng giải

Bạn đã bao giờ vô cùng tức giận nhưng người bên cạnh vẫn liên tục phân tích đúng sai với bạn chưa? Trong hoàn cảnh ấy, có lẽ bạn chỉ càng cảm thấy bực bội hơn.

Trẻ nhỏ cũng vậy.

Khi con đang khóc, não bộ gần như bị cảm xúc chiếm trọn. Phần chịu trách nhiệm suy nghĩ lý trí tạm thời không thể hoạt động hiệu quả. Vì vậy, khi cha mẹ nói: “Ăn nhiều kẹo sẽ làm hỏng răng”, điều trẻ cảm nhận được có thể chỉ là: “Cảm xúc của mình không quan trọng”.

Cha mẹ càng giảng giải, trẻ càng cảm thấy không được thấu hiểu và có thể khóc dữ dội hơn.

Không phải cha mẹ không nên phân tích cho con hiểu, chỉ là thời điểm đó chưa phù hợp.

Khi trẻ đang chìm trong cảm xúc, phần lớn những lời cha mẹ nói đều bị bỏ ngoài tai. Điều duy nhất trẻ ghi nhận được là: “Mẹ không cho mình ăn kẹo”.

Hãy đợi đến khi con khóc xong, bình tĩnh trở lại rồi mới giải thích. Khi ấy, trẻ mới có thể lắng nghe.

Cảm xúc chưa được giải tỏa thì mọi lời giảng giải đều trở nên vô nghĩa.

2. Khóc là cách trẻ bày tỏ nhu cầu

Trẻ khóc không hẳn vì cố tình gây phiền phức cho cha mẹ. Đó có thể là cách duy nhất con biết để nói rằng:

“Con muốn món đồ đó.”

“Con đang khó chịu.”

“Con mệt rồi.”

“Con cần bố mẹ ở bên.”

Trẻ nhỏ chưa đủ khả năng sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt những cảm xúc phức tạp. Vì thế, khóc là công cụ trực tiếp và bản năng nhất của con.

Cho phép con khóc cũng có nghĩa là cho phép con bộc lộ cảm xúc. Khi được cha mẹ đón nhận, trẻ mới dần học được cách nhận biết và sống cùng những cảm xúc của mình.

Nếu lần nào cha mẹ cũng tìm cách ngăn con khóc, trẻ có thể hiểu rằng: “Khóc là sai” hoặc “Có cảm xúc là điều không được phép”.

Khi lớn lên, con có thể không biết cách diễn đạt cảm xúc, hoặc phải dùng những hành vi mạnh mẽ hơn để thể hiện điều mình đang trải qua.

3. Cho phép con khóc không đồng nghĩa với chiều hư

Nhiều cha mẹ lo rằng nếu để con khóc, con sẽ càng ăn vạ và trở nên hư. Tuy nhiên, cho phép con bộc lộ cảm xúc hoàn toàn khác với việc đáp ứng mọi yêu cầu của con.

Cha mẹ có thể không mua kẹo nhưng vẫn cho phép con buồn vì không được mua.

Bạn có thể nói:

“Mẹ biết con rất muốn ăn kẹo và con đang buồn. Nhưng hôm nay chúng ta sẽ không mua.”

Sau đó, hãy ngồi bên cạnh và chờ con khóc xong.

Bạn từ chối yêu cầu của con, chứ không từ chối chính con.

Thông điệp trẻ nhận được sẽ là:

“Con có thể khóc, có thể buồn và có thể thất vọng. Những cảm xúc ấy không có gì sai. Mẹ vẫn ở đây và sẽ ở bên con. Nhưng hôm nay chúng ta vẫn không mua kẹo.”

Ranh giới trong cách xử lý này rất rõ ràng: cảm xúc được chấp nhận nhưng yêu cầu chưa phù hợp vẫn bị từ chối.

4. Xoa dịu cảm xúc trước, giải quyết vấn đề sau

Khi con khóc, việc đầu tiên cha mẹ cần làm không phải là tìm cách giải quyết ngay sự việc, mà là đón nhận cảm xúc của trẻ.

Một câu nói như:

“Con đang rất buồn, đúng không?”

có thể hiệu quả hơn mười phút giảng giải.

Khi biết cha mẹ hiểu mình, cảm xúc của trẻ sẽ dần lắng xuống. Đợi đến lúc con bình tĩnh, cha mẹ mới nên hỏi:

“Con đang muốn điều gì?”

“Chúng ta có thể tìm một cách khác được không?”

Khi đó, trẻ mới đủ khả năng cùng người lớn suy nghĩ và tìm hướng giải quyết.

Cảm xúc giống như một cánh cửa, còn đạo lý là con đường phía sau. Cánh cửa chưa mở thì cha mẹ không thể bước vào con đường ấy.

Nếu bỏ qua cảm xúc và vội vàng giảng giải, những lời cha mẹ nói sẽ trở nên xa lạ, khó hiểu đối với trẻ.

Lời kết

Lần tới khi con khóc, cha mẹ đừng vội giảng giải. Hãy ngồi xuống ngang tầm mắt, nhìn con và nói:

“Mẹ biết con đang rất khó chịu.”

Hãy để con được khóc và giải tỏa cảm xúc. Khi con bình tĩnh lại, cha mẹ có thể lau nước mắt rồi cùng con trò chuyện. Bạn sẽ nhận ra con không khó bảo như mình tưởng, còn bản thân cũng đỡ mệt mỏi hơn.

Cho phép trẻ khóc không có nghĩa là bỏ mặc con, mà là lựa chọn một cách đồng hành khác.

Cha mẹ tiếp nhận cảm xúc nhưng vẫn uốn nắn hành vi. Khi cảm xúc được nâng đỡ, hành vi của trẻ cũng sẽ dần dịu xuống.

Một đứa trẻ từng được phép khóc và được người lớn ở bên sẽ hiểu cách đối diện với cảm xúc của chính mình. Khi trưởng thành, con cũng dễ đồng cảm với cảm xúc của người khác hơn.

Con biết khóc và cũng biết cách an ủi một người đang khóc. Năng lực ấy có khi còn đáng quý hơn rất nhiều lời giảng giải.