Một đứa trẻ ngoan ngoãn, luôn nghe lời và không bao giờ cãi lại thường khiến bố mẹ yên tâm. Nhưng chỉ riêng sự ngoan ngoãn chưa đủ để biết con có thực sự thoải mái khi ở nhà hay không.

Có những đứa trẻ im lặng vì đồng ý, cũng có những đứa trẻ im lặng vì sợ nói ra sẽ khiến người lớn nổi giận. Có trẻ ít gây phiền hà vì đã biết tự làm nhiều việc, nhưng cũng có trẻ luôn cố thu mình để tránh bị trách mắng.

Muốn hiểu cảm giác của con trong gia đình, bố mẹ có thể chú ý đến những tình huống rất đời thường: Con có dám bày tỏ ý kiến khác không? Khi làm sai, con tìm đến hay né tránh bố mẹ? Và lúc người lớn không vui, con có phải dè chừng từng lời nói, hành động?

Đây không phải bộ tiêu chí để kết luận một gia đình hạnh phúc hay không. Nhưng những chuyện nhỏ ấy có thể giúp bố mẹ nhìn lại cách mình phản ứng với con mỗi ngày.

1. Con dám nói “không” và bày tỏ điều mình không thích

Một buổi sáng vội vã, con chậm chạp kéo khóa áo khoác. Bố mẹ sốt ruột, cao giọng: “Nhanh lên được không? Ngày nào cũng phải giục!”.

Nếu con đáp: “Mẹ nói dữ quá, con không thích mẹ nói như vậy”, người lớn có thể lập tức cho rằng con đang cãi.

Nhưng bên cạnh việc nhắc con cách nói cho phù hợp, cũng cần nhìn thấy một điều: Con đang dám nói ra cảm giác của mình, ngay cả khi cảm giác ấy liên quan đến cách cư xử của bố mẹ.

“Con không muốn mặc chiếc áo này.”

“Bây giờ con chưa muốn ôm.”

“Con không thích chơi trò đó nữa.”

Những lời từ chối như vậy không có nghĩa mọi chuyện đều phải theo ý trẻ. Trời lạnh, con vẫn cần mặc đủ ấm. Đến giờ đánh răng, con vẫn phải vệ sinh răng miệng. Những quy tắc cần thiết không thể bị bỏ qua chỉ vì con không muốn.

Tuy nhiên, bố mẹ có thể giữ nguyên giới hạn mà vẫn lắng nghe ý kiến của con. Chẳng hạn: “Con không thích áo này thì chọn chiếc khác, nhưng ra ngoài vẫn cần mặc áo khoác”.

Điều quan trọng là trẻ hiểu rằng mình được phép có suy nghĩ khác. Con không cần đoán đúng tâm trạng của bố mẹ rồi mới dám mở lời, cũng không phải lúc nào cũng đồng ý để giữ không khí trong nhà yên ổn.

2. Sau khi mắc lỗi, con vẫn dám tìm đến bố mẹ

Một đứa trẻ vẽ màu nước trong phòng khách, vô tình làm màu bắn lên tường trắng. Con lấy giấy lau nhưng càng lau, vết bẩn càng lan rộng.

Đứng trước tình huống ấy, con có thể tìm bố mẹ để nói: “Mẹ đừng giận vội nhé, con có chuyện muốn kể”. Nhưng con cũng có thể giấu cọ vẽ, tìm cách che vết bẩn hoặc vội nói: “Không phải con làm”.

Tất nhiên, một lần giấu lỗi chưa đủ để kết luận điều gì về cảm giác an toàn của trẻ. Tuy vậy, nếu con thường xuyên sợ hãi, tìm mọi cách che giấu mỗi khi có chuyện, bố mẹ nên xem lại phản ứng của mình trong những lần trước.

Khi con thú nhận, điều con cần không phải là được miễn mọi trách nhiệm. Bức tường vẫn cần được làm sạch, đồ đạc vẫn phải dọn dẹp, và con cần học cách sử dụng màu vẽ cẩn thận hơn.

Nhưng việc xử lý hậu quả có thể bắt đầu bằng câu hỏi: “Chuyện xảy ra thế nào?”, thay vì một tràng quát mắng.

Dám nhận lỗi và dám tìm sự giúp đỡ là điều cần được giữ gìn. Nếu mỗi lần nói thật đều nhận về sự giận dữ hoặc những lời hạ thấp, lần sau trẻ có thể chỉ tập trung tìm cách tránh bị phát hiện.

Một ngôi nhà khiến trẻ an tâm là nơi con biết: Làm sai sẽ phải chịu trách nhiệm, nhưng vẫn có thể tìm đến bố mẹ để nói rõ sự việc và tìm cách giải quyết.

3. Khi bố mẹ không vui, con vẫn được sinh hoạt và bày tỏ nhu cầu bình thường

Người lớn có những ngày công việc không thuận lợi, cơ thể mệt mỏi hoặc chỉ muốn ngồi yên. Đúng lúc ấy, trẻ lại chạy đến nhờ đọc sách, rủ chơi hoặc kể một câu chuyện dài.

Bố mẹ chưa chắc đã quát, nhưng một cái cau mày, tiếng thở dài hay giọng đáp lạnh nhạt cũng có thể khiến con khựng lại:

“Mẹ đang giận con à?”

Trong tình huống này, một lời giải thích rõ ràng có thể giúp con bớt hoang mang: “Hôm nay mẹ hơi mệt, không phải vì con. Cho mẹ nghỉ năm phút rồi mẹ đọc sách cùng con nhé”.

Trẻ vẫn có thể buồn vì phải chờ. Nhưng con không cần tự suy đoán rằng mình đã làm sai, cũng không phải tìm mọi cách khiến mẹ vui trở lại.

Sau khoảng thời gian đã hẹn, con có thể ôm sách quay lại hỏi: “Bây giờ được chưa mẹ?”. Đó là một nhu cầu bình thường, không nhất thiết là biểu hiện thiếu hiểu chuyện.

Trẻ cần học cách quan tâm đến người khác, biết chờ đợi và tôn trọng lúc bố mẹ cần nghỉ ngơi. Đồng thời, con cũng cần hiểu rằng mình không có trách nhiệm giải quyết mọi buồn bực của người lớn.

Biết quan tâm đến bố mẹ khác với việc luôn phải nhìn sắc mặt bố mẹ để sống.

Gia đình vẫn cần quy tắc và trẻ vẫn cần được hướng dẫn về cách cư xử. Nhưng trong những giới hạn ấy, con nên có chỗ để bày tỏ sự không đồng ý, thừa nhận một sai lầm và nói ra nhu cầu của mình.

Điều khiến bố mẹ yên tâm không chỉ là một đứa trẻ chẳng bao giờ gây phiền. Đó còn là khi con gặp chuyện vẫn muốn tìm về, có điều khó nói vẫn dám mở lời và không phải cố trở nên ngoan ngoãn chỉ để tránh người lớn nổi giận.