3 kiểu "bắt nạt ngầm" mà bố mẹ vẫn thản nhiên làm với con mà không hề nhận ra
Một câu mẹ buột miệng có thể khiến con để bụng cả ngày. Chê bai, im lặng để phạt và kể chuyện khiến con xấu hổ trước mặt người khác là ba kiểu “bắt nạt vô hình” mà cha mẹ dễ vô tình mắc phải.
Mấy hôm trước, buổi sáng đang vội ra khỏi nhà, Hạo Hạo ngồi xổm trước cửa buộc dây giày. Buộc hai lần, dây vẫn tuột.
Mẹ đứng bên cạnh giục: “Lớn thế này rồi mà buộc dây giày cũng không xong. Con làm được việc gì hả?”
Cậu bé không ngẩng đầu, nhét dây giày vào bên trong rồi đứng dậy đi theo mẹ. Suốt dọc đường, cậu chẳng nói câu nào.
Chiều hôm ấy, khi mẹ đến đón, Hạo Hạo vừa ra khỏi cổng trường đã cúi nhìn chân mình. Câu đầu tiên cậu nói là: “Mẹ ơi, hôm nay con buộc được dây giày rồi.”
Nghe vậy, mẹ hơi giật mình, nhưng cũng chưa nghĩ nhiều.
Đến bữa tối, cậu ăn vội hết một bát cơm rồi lẳng lặng đi làm bài tập. Nhìn con rón rén như thế, mẹ mới hiểu câu nói buột miệng ban sáng đã đè nặng trong lòng con suốt cả ngày.
Người mẹ này hiếm khi đánh mắng con. Thế nhưng những lúc nóng giận, chị cũng buông ra vài lời nặng nề. Những lời ấy có khi còn đau hơn một trận đòn. Nói thẳng ra, đó cũng là một kiểu “bắt nạt vô hình” đối với con.
Nhiều bà mẹ ngày nào cũng làm vậy mà chẳng nhận ra. Người mẹ trong câu chuyện thừa nhận mình cũng là một trong số đó.
Vì sao một câu nói lúc nóng giận lại khiến con nhớ lâu đến vậy?
Bị đánh một cái, cơn đau một lúc rồi qua. Còn lời nói, trẻ sẽ coi đó như một tấm gương để nhìn vào mình.
Trẻ chưa hiểu rõ mình là người thế nào nên thường nhìn nhận bản thân qua những gì người lớn nói. Mẹ bảo con ngốc, con ghi nhớ rằng “mình ngốc”. Mẹ bảo con vô dụng, con thật sự nghĩ mình là một gánh nặng.
Con cũng chẳng lên tiếng. Con chỉ cúi đầu, chậm tay lại vì không biết phải đáp thế nào.
Trong mắt con, lời mẹ nói chính là đáp án đúng.
Nghe nhiều lần, con dần không dám thử nữa. Con nghĩ đằng nào làm cũng sai, vậy thì thà đừng làm.
Ba kiểu lời nói dễ làm con tổn thương nhất
Ban ngày bận công việc, tối về lại lo việc nhà, kèm con học, nhiều bà mẹ mệt cả người lẫn đầu óc. Những lúc ấy, vài lời nặng nề rất dễ buột ra. Từ trải nghiệm của mình, người mẹ trong câu chuyện mong các mẹ cố gắng tránh ba kiểu nói dưới đây.
1. Mở miệng là chê con
“Sao con ngốc thế?”, “Có mỗi việc này cũng làm không xong”, “Ai cũng làm tốt hơn con”, “Sao con lúc nào cũng thua bạn thế?”
Đó là những câu mẹ Hạo Hạo từng nói rất thường xuyên. Phần lớn những lúc ấy, chị chỉ muốn khích con cố gắng thêm. Nhưng trẻ đâu hiểu được ý đằng sau câu nói. Điều con nghe được chỉ là “mình không làm được”.
Sau này, chị đổi cách nói. Chưa hài lòng ở đâu thì góp ý đúng chỗ đó.
“Dòng này con viết ngay ngắn hơn một chút nhé.”
“Con cầm bát cho chắc tay, kẻo đổ.”
Chị chỉ cho con biết việc này nên làm thế nào và tránh nhận xét về bản thân con. Vừa thấy con làm đúng, chị nói ngay: “Lần này đúng rồi đấy.” Điều con mong là mẹ nhìn thấy lúc con làm được.
Đứa trẻ nào cũng có điểm đáng ghi nhận. Con gái chị từng vẽ một phòng đầy những hình người bé xíu. Trước kia chị chỉ thấy bừa bộn, giờ chị nói: “Đôi giày con vẽ cho bạn nhỏ này trông hay đấy.” Hôm ấy, cô bé vẽ thêm một bức, còn mang đến tận chỗ mẹ để khoe đôi giày trong tranh.
2. Phạt con bằng cách không thèm nói chuyện
Khi con không nghe lời, có lúc cha mẹ lạnh mặt, con hỏi gì cũng không đáp, hoặc giận dỗi buông một câu: “Mẹ không thích con nữa.”
Trẻ đâu biết đó là lời nói trong lúc giận. Con sẽ nghĩ đến điều tệ nhất: “Có phải mẹ không cần mình nữa? Có phải mình ngoan hơn thì mẹ mới yêu mình?”
Mẹ Hạo Hạo từng làm vậy một lần. Tối ấy, cậu bé cứ đi theo mẹ, hỏi đi hỏi lại: “Mẹ còn giận con không?” Đến lúc đi ngủ, cậu vẫn ôm chặt tay mẹ không buông.
Sau đó, chị còn để ý một chuyện. Con mang bài tập đến nhờ mẹ ký tên cũng phải hỏi trước: “Mẹ ơi, bây giờ mẹ có bận không?” Đợi mẹ bảo không bận, cậu mới dám đưa vở. Một đứa trẻ mới bảy, tám tuổi mà nói với mẹ như thể đang xin phép từng việc một.
Khi giận, cha mẹ có thể dành chút thời gian để bình tĩnh lại. Tình yêu dành cho con cần được nói rõ ngay cả lúc ấy. Sau này, chị thường bảo con: “Mẹ không thích cách con cư xử vừa rồi, nhưng mẹ vẫn yêu con.”
3. Kể khuyết điểm của con trước mặt người khác
Trong bữa cơm họ hàng, nhóm chat phụ huynh hay trên mạng xã hội, người lớn đôi khi thuận miệng kể chuyện khiến con xấu hổ để mua vui.
“Con bé nhát lắm, gặp ai cũng chẳng dám chào.”
“Ngày nào cũng dây dưa đến mười giờ mới xong bài tập.”
Tết năm ngoái, trong một bữa cơm ở nhà họ hàng, cả bàn hỏi thăm con gái chị. Chị thuận miệng nói: “Con bé hướng nội quá, có tí chuyện là rơi nước mắt.”
Cô bé đang cầm bát đứng bên cạnh. Nghe xong, con quay người nấp sau lưng mẹ, mãi chẳng chịu bước ra.
Người lớn kể cho vui, còn đứa trẻ ở ngay bên cạnh, đầu mỗi lúc một cúi thấp. Lòng tự trọng của con bị đem ra trước cả bàn ăn.
Chuyện con nhút nhát hay còn thiếu sót ở đâu, về nhà có thể từ từ nói riêng. Trước mặt người khác, hãy giữ thể diện cho con. Ai hỏi thì có thể đáp: “Con bé quen ai rồi là nói nhiều lắm”, sau đó chuyển sang chuyện khác.
Ba cách cha mẹ có thể áp dụng ngay hôm nay
Cách 1. Trước khi nói, chuyển từ nhận xét về con sang góp ý về việc con đang làm
Thay câu “Sao con ngốc thế?” bằng “Bước này làm chậm một chút, mình thử lại nhé.”
Thay câu “Sao con lề mề thế?” bằng “Còn mười phút nữa là ra khỏi nhà, con đi giày vào nhé.”
Khi lời góp ý tập trung vào việc cần làm, trẻ sẽ bớt cảm thấy mình bị phủ nhận.
Trước khi ngủ, hãy dành một phút nhớ lại hôm nay mình đã nói bao nhiêu câu bắt đầu bằng “Sao con…”. Nếu đã nói hơn ba câu, ngày mai hãy thử bớt đi một câu.
Cách 2. Khi cơn giận nổi lên, tạm ra ngoài ba phút
Vẻ mặt lạnh lùng và sự im lặng dùng để phạt con có thể khiến trẻ cảm thấy bị bỏ rơi.
Nếu thật sự đang giận, hãy nói rõ: “Mẹ đang hơi nóng. Mẹ ra ban công đứng ba phút rồi quay vào nói chuyện với con.” Nói xong thì đi, và sau ba phút hãy thật sự quay lại.
Biết mẹ sẽ quay lại, con mới yên tâm. Điều khiến con sợ nhất là mẹ cứ im lặng và phớt lờ mình.
Cách 3. Đỡ lời cho con trước mặt người ngoài
Khi họ hàng hỏi chuyện con, cha mẹ có thể chuẩn bị sẵn một câu: “Cháu quen rồi là nói nhiều lắm” hoặc “Chuyện này để lúc khác mình nói kỹ hơn nhé.”
Nếu định nhắc đến khuyết điểm của con, hãy giữ lại để về nhà nói riêng.
Trẻ sẽ nhớ rất lâu lần mình bị đem ra nhận xét trước mặt mọi người. Câu cha mẹ nói để đỡ lời cho con hôm ấy, con cũng sẽ nhớ rất lâu.