Nhiều cha mẹ từng có chung một thắc mắc: ngày xưa chỉ cần một que kem, vài viên bi hay trò trốn tìm cùng đám bạn cũng đủ khiến trẻ con vui cả ngày. Còn bây giờ, trẻ có điện thoại, máy tính bảng, đồ chơi đắt tiền, các lớp học giải trí đủ loại… nhưng cảm giác hạnh phúc dường như lại ít hơn.

Theo nhiều chuyên gia giáo dục và tâm lý, một trong những nguyên nhân là trẻ hiện đại đang chìm trong “niềm vui tiêu dùng” quá nhiều, trong khi dần mất đi khả năng tự tạo ra niềm vui cho chính mình.

Khi niềm vui đến quá dễ dàng

Trong quá trình tư vấn tâm lý cho trẻ em, nhiều chuyên gia thường đặt câu hỏi đơn giản: “Con có thấy vui không?”. Và câu trả lời phổ biến lại là những cái lắc đầu.

Nhiều đứa trẻ chia sẻ rằng cuộc sống của mình chỉ xoay quanh học thêm, bài tập và áp lực thành tích. Những khoảnh khắc vui vẻ thường rất ngắn ngủi: vui khi xem hoạt hình, chơi game, nhận quà sinh nhật… nhưng cảm giác ấy nhanh chóng qua đi.

Một bé gái 8 tuổi được cha mẹ cưng chiều như “công chúa nhỏ” có đầy đủ đồ chơi hot trend, snack, máy tính bảng và game điện tử. Thế nhưng chính cô bé lại nói rằng: “Lúc bóc hộp đồ chơi thì rất vui, nhưng bóc xong lại thấy chán. Chơi game thắng cũng vui, nhưng chơi mãi rồi lại thấy mệt”.

Điều này phản ánh một thực tế: niềm vui đến từ tiêu dùng thường nhanh, mạnh nhưng ngắn hạn.

“Niềm vui tiêu dùng” và “niềm vui sáng tạo” khác nhau thế nào?

Các nhà nghiên cứu gọi việc mua sắm, xem video giải trí, chơi game hay tiêu thụ nội dung mạng xã hội là “niềm vui tiêu dùng”.

Kiểu vui này phụ thuộc vào kích thích bên ngoài, tạo cảm giác thỏa mãn tức thời nhưng nhanh chóng giảm dần. Càng tiếp xúc nhiều, ngưỡng hạnh phúc càng tăng lên: hôm nay vui vì một món đồ chơi, ngày mai phải cần món đắt hơn, kích thích hơn mới cảm thấy hứng thú.

Ngược lại, “niềm vui sáng tạo” đến từ việc tự tay làm ra thứ gì đó: vẽ tranh, làm thủ công, trồng cây, nấu ăn, làm thí nghiệm, lắp ráp mô hình…

Đó là cảm giác hạnh phúc hình thành từ nỗ lực, sự tập trung và thành quả do chính bản thân tạo ra. Kiểu niềm vui này thường bền vững hơn, giúp trẻ hình thành sự tự tin và cảm giác có giá trị.

Trẻ được sáng tạo thường hạnh phúc và ít lo âu hơn

Năm 2018, Đại học California (Mỹ) từng thực hiện một nghiên cứu với 120 thanh thiếu niên. Một nhóm tham gia các hoạt động sáng tạo như làm gốm, mộc thủ công; nhóm còn lại chủ yếu giải trí bằng game và video ngắn.

Kết quả cho thấy nhóm giải trí có mức “vui tức thời” cao hơn ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên sau 8 tuần, nhóm tham gia hoạt động sáng tạo lại có cảm giác hạnh phúc sâu sắc hơn, mức lo âu thấp hơn đáng kể và hiệu quả kéo dài lâu hơn.

Một nghiên cứu khác của Đại học Bắc Kinh trên trẻ từ 6–8 tuổi cũng cho thấy những em thường xuyên vẽ tranh, lắp ráp, làm thủ công có khả năng tập trung và tư duy sáng tạo cao hơn hẳn nhóm dành nhiều thời gian cho thiết bị điện tử.

Vì sao hoạt động sáng tạo lại có sức mạnh lớn?

Theo các nhà nghiên cứu, sáng tạo mang lại cho trẻ ít nhất 3 giá trị quan trọng:

1. Giúp trẻ bước vào trạng thái tập trung sâu

Khi chăm chú làm một món đồ thủ công hay hoàn thành một mô hình, trẻ dễ quên thời gian và tạm rời xa áp lực xung quanh. Chính sự tập trung ấy giúp não bộ được thư giãn thật sự.

2. Giúp trẻ xây dựng sự tự tin

Khi một ý tưởng trong đầu được biến thành sản phẩm thật bằng chính đôi tay của mình, trẻ sẽ hình thành cảm giác “mình làm được”. Sự tự tin ấy không chỉ nằm trong hoạt động sáng tạo mà còn lan sang học tập và cuộc sống.

3. Trở thành “van xả” cảm xúc

Nhiều trẻ khi buồn bực, lo lắng hoặc áp lực có thể giải tỏa cảm xúc thông qua vẽ tranh, làm đồ thủ công hay chơi nhạc cụ. Đây là cách giúp trẻ cân bằng tâm lý lành mạnh hơn nhiều so với việc chỉ chìm trong màn hình điện thoại.

Điều trẻ cần không phải thêm đồ chơi, mà là thêm cơ hội được tự làm

Nhiều phụ huynh nghĩ rằng yêu con là đáp ứng mọi nhu cầu của con càng nhanh càng tốt. Nhưng việc thỏa mãn quá dễ dàng đôi khi khiến trẻ mất dần khả năng chờ đợi, cố gắng và cảm nhận giá trị của thành quả.

Các chuyên gia cho rằng cha mẹ có thể giúp trẻ tìm lại “niềm vui sáng tạo” bằng những điều rất đơn giản:

Giảm bớt việc thỏa mãn tức thời Khuyến khích trẻ tự giải quyết vấn đề Cho trẻ tham gia nấu ăn, trồng cây, làm thủ công Tôn trọng sở thích cá nhân thay vì ép học quá nhiều Chấp nhận sự vụng về và không hoàn hảo trong quá trình trẻ học hỏi Dành thời gian đồng hành cùng con thay vì chỉ giao thiết bị điện tử để “giữ trẻ”

Một đứa trẻ có thể không cần quá nhiều món đồ đắt tiền để hạnh phúc. Đôi khi, điều khiến các em vui lâu hơn lại là cảm giác tự tay hoàn thành một bức tranh, làm được một chiếc bánh hay trồng thành công một chậu cây nhỏ.

Niềm vui thật sự không chỉ đến từ việc “được sở hữu điều gì”, mà còn đến từ cảm giác “mình đã tạo ra được điều gì đó”.

Nguồn: Tạp chí Phụ nữ cuộc sống - Phụ huynh hiện đại