Sau khi mang thai, khẩu vị của một số người trở nên rất khác lạ. Trước đây nhìn thấy gà rán chẳng có cảm giác gì, nhưng khi có bầu lại đột nhiên thèm đến mức không chịu nổi giữa đêm. Dù biết kem, khoai tây chiên, bánh ngọt không nên ăn nhiều, những món ấy vẫn cứ quanh quẩn trong đầu.

Rồi vừa ăn vừa áy náy: “Có phải khả năng tự kiểm soát của mình quá kém không?”

Đừng vội trách bản thân. Một nghiên cứu gần đây được công bố trên tạp chí Nature Neuroscience cho thấy cảm giác thèm ăn đột nhiên tăng mạnh trong thai kỳ có thể thực sự không hoàn toàn là vấn đề ý chí.

Sau khi mang thai, các mạch thần kinh trong não phụ trách cảm giác tưởng thưởng từ thức ăn và sự thèm ăn cũng đang thay đổi.

Khi mang thai, não bộ cũng được “sửa sang lại”

Các nhà nghiên cứu phát hiện những con chuột mang thai có biểu hiện rõ rệt hơn của food-craving-like behavior khi tiếp xúc với thức ăn giàu chất béo, nhiều đường và đặc biệt hấp dẫn về vị giác. Có thể hiểu đây là hành vi tương tự cảm giác “rất muốn ăn một món nào đó” ở con người.

Vì vậy, nhóm nghiên cứu bắt đầu tìm nguyên nhân trong não bộ và cuối cùng xác định được một khu vực: nhân raphe lưng, hay dorsal raphe nucleus - DRN. Đây là nơi có nhiều tế bào thần kinh sản xuất serotonin, còn gọi là 5-HT.

Có lẽ nhiều người đã nghe đến serotonin và biết chất này liên quan đến cảm xúc. Nhưng thực tế, serotonin còn tham gia điều chỉnh cảm giác thèm ăn, sự tưởng thưởng, động lực và nhiều hành vi khác.

Điều thú vị là sau khi mang thai, những tế bào thần kinh serotonin này không còn “hoạt động tích cực” như trước.

Vì sao lại như vậy? Tiếp tục tìm hiểu, các nhà nghiên cứu phát hiện một yếu tố quan trọng khác: kênh ion kali SK3.

SK3 giống như một chiếc phanh của tế bào thần kinh

Nói đơn giản, SK3 giúp điều chỉnh mức độ dễ phát xung điện của tế bào thần kinh. Sau khi mang thai, hoạt tính của kênh SK3 tăng lên, giống như có thêm một lực đạp phanh tác động vào các tế bào thần kinh serotonin.

Quá trình này diễn ra như sau:

Hoạt tính SK3 tăng → Tế bào thần kinh serotonin phát xung điện ít hơn → Mạch thần kinh liên quan đến sự tưởng thưởng từ thức ăn thay đổi → Càng “nhớ mãi không quên” những món giàu năng lượng, hấp dẫn về vị giác.

Để chứng minh đây không đơn thuần là một mối tương quan, các nhà nghiên cứu thực hiện thêm hai thí nghiệm đáng chú ý.

Khi loại bỏ có chọn lọc SK3 khỏi những tế bào thần kinh serotonin này, sự suy giảm hoạt động của tế bào thần kinh do mang thai không còn xuất hiện. Hành vi “thèm” thức ăn hấp dẫn về vị giác ở chuột cũng giảm rõ rệt.

Ngược lại, khi tăng biểu hiện SK3 ở những con chuột cái không mang thai, chúng cũng xuất hiện hành vi thèm ăn tương tự những con đang mang thai.

Kết quả này rất thú vị, cho thấy SK3 không chỉ là một yếu tố đứng ngoài cuộc mà rất có thể là một “công tắc” quan trọng trong cơ chế ấy.

Phía sau còn có hệ thống tưởng thưởng của não bộ

Câu chuyện chưa dừng lại ở đó. Tiếp tục lần theo cơ chế này, nhóm nghiên cứu phát hiện các tế bào thần kinh serotonin tại nhân raphe lưng có đường chiếu đến một vùng não quan trọng khác: vùng mái bụng, hay ventral tegmental area — VTA.

VTA là một thành phần quan trọng trong hệ thống tưởng thưởng và động lực của não bộ.

Khi các nhà nghiên cứu chủ động kích hoạt đường dẫn truyền thần kinh từ DRN đến VTA, hành vi thèm thức ăn hấp dẫn về vị giác ở chuột mang thai giảm xuống. Ngược lại, khi ức chế đường dẫn truyền này, những con chuột không mang thai cũng trở nên “thèm ăn” hơn.

Như vậy, cách giải thích tương đối đầy đủ ở thời điểm hiện tại là:

Mang thai → Hoạt tính SK3 tăng → Tế bào thần kinh serotonin tại DRN bị ức chế → Đường dẫn truyền tưởng thưởng DRN–VTA thay đổi → Dễ xuất hiện cảm giác thèm những món ăn hấp dẫn về vị giác hơn.

Hóa ra mang thai không chỉ khiến bụng và ngực lớn dần. Não bộ cũng đang âm thầm thay đổi.

Vậy có thể thoải mái ăn gà rán, đồ ngọt không?

Tất nhiên là không. Đây là hai chuyện khác nhau.

Nghiên cứu này giúp giải thích vì sao cảm giác muốn ăn tăng lên, chứ không có nghĩa muốn ăn bao nhiêu cũng được.

Một điểm cần nhấn mạnh: nghiên cứu hiện chủ yếu được thực hiện trên chuột. Không thể đơn giản đồng nhất “mạch thần kinh của chuột mang thai” với “mạch thần kinh của phụ nữ mang thai”.

Chính nhóm nghiên cứu cũng đặc biệt lưu ý rằng cần có thêm nghiên cứu trên người để kiểm chứng. Kết quả này cũng không có nghĩa có thể tùy tiện can thiệp vào serotonin để kiểm soát cảm giác thèm ăn trong thai kỳ.

Cơ thể mang thai, não bộ cũng đang thay đổi

Khẩu vị thay đổi và đặc biệt thèm một số món ăn là hiện tượng khá phổ biến trong thai kỳ.

Trước đây, những thay đổi này thường được giải thích bằng sự biến động hormone, thay đổi vị giác, khứu giác hoặc yếu tố tâm lý. Giờ đây, các nhà khoa học bắt đầu phát hiện phía sau có thể còn là sự điều chỉnh của cả một hệ thống mạch thần kinh trong não bộ.

Vì vậy, khi mang thai và bỗng thèm gà rán, bánh ngọt, khoai tây chiên hay kem đến mức khó cưỡng, không cần vừa ăn vừa liên tục tự trách: “Sao mình lại thiếu tự chủ như thế?”

Có lẽ thực sự không thể hoàn toàn trách bản thân. Cơ thể đang mang thai, và theo một cách nào đó, não bộ cũng đang “mang thai”.

Tuy nhiên, hiểu vì sao não bộ khiến cơ thể thèm ăn không có nghĩa là có thể buông thả. Vẫn cần kiểm soát việc ăn uống và duy trì vận động phù hợp. Bởi não bộ có thể khiến bạn muốn ăn, nhưng chiếc cân sẽ không giúp bạn tìm lý do biện hộ.

Nguồn: Sohu