Sự khác biệt giữa những đứa trẻ không chỉ đến từ điều kiện kinh tế hay trình độ học vấn của cha mẹ. Cách người lớn đồng hành, trò chuyện và làm gương cho con mỗi ngày cũng góp phần hình thành thói quen của trẻ.

Một giáo viên có hơn mười năm làm công tác chủ nhiệm từng chia sẻ: Khi học sinh đạt kết quả tốt, nhiều người khen giáo viên dạy giỏi. Nhưng phía sau sự tiến bộ ấy thường có sự đồng hành của gia đình. Vậy cha mẹ có thể bắt đầu từ đâu?

1. Không kiểm soát con quá mức

Cha mẹ của nhiều đứa trẻ biết tự giác thường dám để con tự làm việc của mình. Họ không ngồi cạnh giám sát từng bài tập và cũng chấp nhận rằng con không cần giỏi hơn tất cả mọi người.

Có một cậu bé từ lớp một đã tự làm bài tập mà không cần mẹ ngồi bên cạnh nhắc nhở. Em biết sắp xếp thời gian, lên kế hoạch học tập. Lên cấp hai, thói quen ấy tiếp tục giúp em học tốt và thi đỗ vào một trường trung học phổ thông trọng điểm.

Trong khi đó, có những cha mẹ muốn quyết định cả những việc nhỏ:

“Con phải làm toán trước rồi mới làm văn, không được đổi thứ tự.”

“Bộ quần áo này không đẹp, thay bộ khác đi.”

“Đừng chơi với bạn ấy, bạn ấy học không giỏi.”

Khi mọi việc đều được người lớn sắp đặt, trẻ có thể dần quen chờ chỉ dẫn, thiếu cơ hội tự đưa ra quyết định. Đến tuổi dậy thì, một số em lại phản ứng gay gắt với sự kiểm soát ấy.

Cha mẹ có thể giữ nguyên tắc ở việc lớn và để con tự quyết việc nhỏ:

Đừng quản mọi chi tiết: Thứ tự làm bài tập, cách sắp xếp phòng hay chọn quần áo có thể để con tự quyết. Cha mẹ tập trung vào an toàn, sức khỏe và những nguyên tắc ứng xử cơ bản. Hãy thử chọn một việc mình thường xuyên thúc giục, ngừng nhắc trong một thời gian và để con tự chịu trách nhiệm với kết quả.

Thống nhất một vài quy tắc rõ ràng: Chẳng hạn, phải về nhà trước giờ đã hẹn, hoàn thành bài tập và không nói dối. Chỉ cần một số quy tắc quan trọng; ngoài phạm vi ấy, con có thể linh hoạt lựa chọn.

Hỏi thay vì ra lệnh: Thay cho câu “Mau đi làm bài tập”, hãy hỏi: “Tối nay con định sắp xếp thời gian thế nào?”. Để con tự nghĩ cách thực hiện, còn cha mẹ hỗ trợ khi cần.

Cha mẹ định hướng và giữ những giới hạn cần thiết, nhưng không cần quyết định thay con từng bước.

2. Biết khen con đúng cách

Khen con cũng cần đúng chỗ. Có cha mẹ vừa nói “Con giỏi quá!”, trẻ đã hỏi lại: “Giỏi ở đâu ạ?”. Một lời khen chung chung có thể khiến con không hiểu mình đã làm tốt điều gì.

Câu “Con thông minh thật!” nhấn vào khả năng của trẻ nhưng không nói đến công sức con đã bỏ ra. Còn “Con giỏi hơn bạn kia nhiều” lại đặt con vào thế so sánh với người khác. Sự ghi nhận có ý nghĩa hơn khi cha mẹ nhìn thấy một nỗ lực cụ thể.

Một cậu bé học lớp tám từng nâng điểm toán từ 4 đến 6 điểm. Bố em không hỏi: “Sao chỉ được từng ấy điểm?”, mà nói: “Bố thấy hai tháng nay, ngày nào con cũng dành thêm 20 phút luyện tính toán và đều đặn ghi lại những bài làm sai. Sự tiến bộ này là nhờ công sức của con.”

Nhờ biết rõ điều gì đã giúp mình tiến bộ, cậu bé tiếp tục luyện tập và xem lại những bài làm sai. Về sau, điểm toán của em thường ở khoảng 8 - 10 điểm.

Cha mẹ có thể thử bốn cách sau:

Khen quá trình: “Hôm nay con tự làm bài mà không cần bố mẹ nhắc. Con đã biết chủ động hơn.”

Khen cụ thể: “Các bước giải bài này con trình bày rất rõ” sẽ rõ nghĩa hơn “Con giỏi quá”.

Mỗi ngày ghi nhận một điều: Đó có thể chỉ là việc con chủ động chào thầy cô hoặc tự hoàn thành một việc nhỏ.

Chia sẻ điều con làm tốt trước mặt người khác: Một lời ghi nhận chân thành trước người thân hoặc thầy cô có thể khiến con nhớ lâu, dù lúc ấy con hơi ngượng.

3. Làm gương cho con

Ngày nào cha mẹ cũng giục con đọc sách, nhưng bản thân người lớn có dành thời gian đọc không?

Để con gần gũi với sách, trước hết có thể tạo một nơi đọc thoải mái. Phòng khách của một gia đình không có tivi nhưng có một giá sách lớn. Đi học về, những đứa trẻ thường tự đến giá chọn sách đọc. Sách đôi khi bị để khắp nhà và cả gia đình phải dọn lại, nhưng các em có thể dễ dàng tìm một cuốn để xem bất cứ lúc nào.

Điều tiếp theo là cha mẹ cũng đọc sách. Trẻ quan sát những việc người lớn làm hằng ngày. Nếu muốn con hình thành một thói quen, cha mẹ có thể bắt đầu thực hiện thói quen đó cùng con.

Không chỉ với việc đọc sách: khi người lớn học tiếng Anh mỗi ngày, trẻ cũng có thể học theo; khi cha mẹ chơi cờ ca-rô, con có thể muốn cùng tham gia. Điều cha mẹ làm mỗi ngày thường có sức thuyết phục hơn những lời nhắc đi nhắc lại.

Nguồn: Sohu