Ngày nay, không ít trẻ em có xu hướng đi ngủ ngày càng muộn. Có em vì học tập, có em vì mải xem điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi. Vào dịp nghỉ lễ hay cuối tuần, nhiều trẻ còn thức khuya dậy muộn, khiến thời gian sinh hoạt trở nên thất thường.

Các chuyên gia cho biết, giấc ngủ của trẻ là một quá trình lâu dài và có sự biến động. Việc thỉnh thoảng ngủ muộn hoặc lịch sinh hoạt không ổn định trong vài ngày thường không ảnh hưởng lớn đến sự phát triển.

Tuy nhiên, có một trường hợp đặc biệt mà phụ huynh cần chú ý: trẻ ngủ ít nhưng lại trông rất “tỉnh táo, nhiều năng lượng”. Điều này đôi khi không phải dấu hiệu tích cực mà có thể là biểu hiện của tình trạng thiếu ngủ nghiêm trọng.

Trẻ ngủ ít nhưng vẫn “rất sung sức” có thể là hưng phấn giả

Trong các phòng khám nhi, bác sĩ thường nghe phụ huynh chia sẻ rằng con mình rất hiếu động, đêm muộn vẫn chưa buồn ngủ, ban ngày cũng không ngủ trưa, cả ngày chạy nhảy không mệt.

Trên thực tế, tình trạng này có thể liên quan đến hiện tượng gọi là “hưng phấn giả do thiếu ngủ”.

Khác với người lớn khi thiếu ngủ thường mệt mỏi hoặc buồn ngủ, hệ thần kinh của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện. Khi não bộ quá mệt mỏi, cơ thể có thể kích hoạt cơ chế “căng thẳng” bằng cách tiết ra các hormone như adrenaline và cortisol để giữ cho trẻ tỉnh táo.

Kết quả là trẻ có thể trở nên hoạt động quá mức, thậm chí thích tìm kiếm các hành vi mạo hiểm hoặc kích thích.

Không ít phụ huynh từng nhận thấy con mình dù rất buồn ngủ nhưng không chịu nằm yên, ngược lại còn dễ cáu gắt, chạy nhảy liên tục hoặc la hét.

Trên thực tế, đó có thể là dấu hiệu cơ thể đang quá mệt mỏi.

Khi nào cha mẹ cần chú ý?

Không phải mọi trường hợp trẻ ngủ ít đều đáng lo. Tuy nhiên, nếu đi kèm các biểu hiện sau, phụ huynh nên lưu ý:

Khó tập trung: Trẻ hoạt động liên tục nhưng chỉ hứng thú trong thời gian ngắn, khó ngồi yên để nghe kể chuyện, chơi xếp hình hay hoàn thành một nhiệm vụ đơn giản.

Cảm xúc thất thường: Trẻ dễ kích động, dễ nổi nóng, chỉ cần một chuyện nhỏ cũng có thể la hét hoặc ném đồ.

Phản ứng chậm: Dù vẫn chạy nhảy, nhưng khi gọi tên trẻ có thể phản ứng chậm hoặc làm theo chỉ dẫn một cách lúng túng.

Theo các chuyên gia, nếu tình trạng này kéo dài, việc thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức của trẻ, bao gồm trí nhớ và khả năng tập trung, đồng thời làm rối loạn hệ trao đổi chất và tăng nguy cơ béo phì hoặc vấn đề cảm xúc trong tương lai.

Đối với trẻ đã đi học, nếu giáo viên nhận xét trẻ thường khó tập trung, phản ứng chậm hoặc khó kiểm soát cảm xúc, cha mẹ cũng nên cân nhắc khả năng trẻ đang thiếu ngủ.

Trẻ cần ngủ bao nhiêu là đủ?

Thời gian ngủ của trẻ thay đổi theo từng độ tuổi. Theo khuyến nghị của nhiều tổ chức y tế, thời gian ngủ trung bình như sau:

0–3 tuổi: tổng thời gian ngủ khoảng 11–16 giờ mỗi ngày

3–5 tuổi: khoảng 10–13 giờ mỗi ngày

6–12 tuổi: khoảng 9–12 giờ mỗi ngày

Tuy nhiên, mỗi trẻ có thể khác nhau khoảng một giờ. Nếu trẻ thường xuyên ngủ ít hơn mức khuyến nghị và khi thức dậy vẫn mệt mỏi, phụ huynh nên chú ý hơn.

Ngoài thời lượng, chất lượng giấc ngủ cũng rất quan trọng.

Một giấc ngủ tốt thường có các đặc điểm như:

Trẻ có thể ngủ trong vòng 15–20 phút sau khi lên giường Ngủ sâu suốt đêm, dù có thức giấc ngắn vẫn dễ ngủ lại Thức dậy với tinh thần tỉnh táo, vui vẻ và sẵn sàng hoạt động

Nếu ban ngày trẻ vẫn vui vẻ, tập trung khi học và chơi, ít ốm vặt thì có thể coi là giấc ngủ đã đủ.

Làm gì để trẻ ngủ sớm và ngủ ngon hơn?

Một trong những vấn đề phổ biến ở trẻ là trì hoãn giờ đi ngủ. Trẻ có thể liên tục yêu cầu uống nước, đi vệ sinh hay nghe thêm một câu chuyện trước khi ngủ.

Trong y khoa, tình trạng này được gọi là mất ngủ hành vi ở trẻ em.

Để cải thiện, phụ huynh có thể áp dụng một số cách sau:

Thỏa thuận trước khi ngủ: Ví dụ, đọc một câu chuyện cuối cùng rồi tắt đèn đi ngủ.

Chuẩn bị trước các nhu cầu: Cho trẻ uống nước, đi vệ sinh trước khi lên giường để tránh trì hoãn.

Giữ thái độ nhất quán: Khi tắt đèn, nếu trẻ lăn lộn hoặc lẩm bẩm, cha mẹ nên giữ yên lặng và hạn chế tương tác.

Khuyến khích tích cực: Khi trẻ đi ngủ đúng giờ, nên khen ngợi để củng cố thói quen tốt.

Ngoài ra, cha mẹ cũng nên:

Duy trì giờ ngủ và giờ thức dậy cố định mỗi ngày Tránh cho trẻ sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ khoảng 1 giờ Hạn chế vận động mạnh gần giờ ngủ Tạo môi trường ngủ thoải mái, nhiệt độ và ánh sáng phù hợp

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ, giúp não bộ và cơ thể phục hồi sau một ngày hoạt động. Vì vậy, việc xây dựng thói quen ngủ khoa học ngay từ nhỏ sẽ giúp trẻ phát triển khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.

Nguồn: Sohu