“Học bài đi con”, “Cất đồ chơi chưa?”, “Sao vẫn chưa xong?”… Có hôm, những câu nhắc ấy lặp đi lặp lại từ sau bữa tối đến tận giờ ngủ. Mẹ mệt vì phải trông chừng, con cũng chẳng vui khi lúc nào cũng có người đứng cạnh thúc giục.

Rồi mẹ tự hỏi: Nếu mình không nhắc, liệu con có chịu học không?

Câu trả lời khó có ngay trong một buổi tối. Trẻ cần thời gian tập làm chủ công việc của mình, còn người lớn cũng cần thời gian để thay đổi cách hỗ trợ. Ngồi cạnh con có lúc rất cần thiết, nhất là khi con mới đi học hoặc đang gặp khó khăn. Nhưng gia đình có thể từng bước điều chỉnh để con bớt phụ thuộc vào sự có mặt của mẹ.

Bài viết cùng tên được đăng trên chuyên trang Giải trí của Thời báo Văn học Nghệ thuật đề cập ba hướng đồng hành: giữ bình tĩnh, trao trách nhiệm phù hợp cho trẻ và chú ý đến thói quen học tập. Từ những gợi ý ấy, bố mẹ có thể bắt đầu bằng các tình huống rất quen thuộc dưới đây.

1. Trước một bài làm sai, mẹ thử hỏi thay vì kết luận

Con vừa viết sai phép tính đã nghe: “Dễ thế mà cũng không biết!”. Đến câu tiếp theo, điều con bận tâm có thể là nhìn sắc mặt mẹ, đoán xem mình có sắp bị mắng nữa hay không.

Một cách khác là hỏi cụ thể: “Con giải thích cho mẹ bước này nhé?”. Qua lời con kể, mẹ mới biết con chưa hiểu phép tính, đọc sót dữ kiện hay chỉ chép nhầm số. Mỗi lỗi cần một cách hỗ trợ khác nhau.

Chẳng hạn, nếu con hiểu bài nhưng viết nhầm, mẹ có thể đề nghị con tự đối chiếu từng dòng. Nếu con chưa hiểu, hãy quay lại một ví dụ đơn giản hơn. Còn khi cả hai đã quá mệt, có thể đánh dấu phần đang vướng rồi nghỉ một lát trước khi làm tiếp.

Mẹ cũng có thể nói thẳng: “Mẹ đang sốt ruột, cho mẹ vài phút bình tĩnh đã”. Câu nói ấy giúp cuộc trò chuyện dừng lại đúng lúc, trước khi một bài toán biến thành cuộc tranh cãi về chuyện con ngoan hay không ngoan.

2. Giao việc vừa sức và nói rõ con cần làm đến đâu

“Con phải tự giác lên” là một yêu cầu khá khó thực hiện nếu trẻ chưa biết bắt đầu từ đâu.

Thử đổi thành một việc có đầu có cuối: “Tối nay, con tự xem thời khóa biểu và chuẩn bị sách vở. Xong rồi con báo mẹ kiểm tra cùng nhé”. Những ngày đầu, mẹ có thể làm cùng, sau đó giảm dần phần hỗ trợ khi con đã quen.

Với bài tập, bố mẹ có thể dành vài phút để con tự liệt kê những việc cần hoàn thành. Con chọn môn làm trước, đánh dấu phần đã xong và khoanh lại câu cần hỏi. Như vậy, khi gọi mẹ, con đã biết mình đang cần giúp ở chỗ nào.

Nếu trẻ liên tục không hoàn thành, đừng vội tăng số lần nhắc. Hãy xem nhiệm vụ có quá dài, hướng dẫn có khó hiểu, hoặc con có đang thiếu kiến thức từ bài trước hay không.

Trao trách nhiệm cần đi cùng khả năng thực tế. Một đứa trẻ mới tập tự chuẩn bị cặp sẽ cần hỗ trợ khác với một học sinh đã làm việc ấy thành thạo.

3. Sau mỗi bài kiểm tra, cùng con chọn một việc để sửa

Nhận bài kiểm tra, người lớn rất dễ dừng lại ở con số trên đầu trang. Nhưng để buổi xem bài có ích, hãy cùng con chọn một vấn đề cụ thể cho lần học tiếp theo.

Ví dụ, con làm đúng cách nhưng bỏ quên đơn vị. Thay vì yêu cầu chép lại cả bài nhiều lần, hai mẹ con có thể thống nhất một bước kiểm tra cuối: đọc lại câu trả lời và nhìn phần đơn vị.

Nếu con thường thiếu thời gian, hãy thử cho con tự ghi nhận mình mất bao lâu ở từng phần. Nếu con viết đoạn văn lan man, lần sau có thể tập nói trước ba ý chính rồi mới viết.

Chỉ nên chọn một vài việc vừa sức. Một danh sách quá dài những điều phải sửa dễ khiến buổi xem bài trở thành thêm một lần con nghe kể mình kém ở đâu.

Sau đó, bố mẹ nhớ quay lại xem cách mới có phù hợp không. Con đã tự kiểm tra được chưa? Có cần đổi cách làm? Tiến bộ đôi khi bắt đầu từ việc con biết gọi đúng khó khăn của mình, dù điểm số chưa thay đổi ngay.

Không có ba việc nào bảo đảm một đứa trẻ sẽ học giỏi, và chuyện học cũng không nên đặt hết lên vai mẹ. Bố cùng những người chăm sóc khác có thể chia sẻ việc hỗ trợ, trao đổi với giáo viên khi cần.

Điều gia đình hướng tới là một buổi tối con biết mình phải làm gì, gặp vướng mắc thì dám hỏi, còn bố mẹ có thể giúp đúng chỗ. Để đến một lúc, mẹ bước ra khỏi bàn học, con vẫn tiếp tục được công việc của mình.