Xin chào mọi người, mình là mẹ của bé Hehe.

Vài ngày trước, một người bạn thân của mình hỏi mình một câu. Cô ấy kể rằng con gái cô là fan “cứng” của Conan, mê Conan đến mức đặc biệt. Một tối trước khi đi ngủ, không hiểu sao cô ấy lại buột miệng hỏi con:

“Nếu Conan và mẹ cùng rơi xuống nước, con sẽ cứu ai?”

Cô ấy vốn nghĩ rằng sẽ nhận được câu trả lời chắc chắn là “cứu mẹ”, nhưng không ngờ đứa trẻ lại không trả lời. Không rõ vì tâm lý gì, càng thấy con im lặng, cô ấy càng muốn biết đáp án, nên liên tục ép con phải trả lời. Kết quả là đứa trẻ bị ép đến mức bật khóc, còn cô thì vẫn không nhận được câu trả lời mình mong muốn.

Điều này khiến cô ấy vô cùng khó hiểu, thậm chí còn cho rằng con gái mình “không biết ơn”. Rằng cô đã vất vả nuôi con lớn như vậy, vậy mà chỉ vì một nhân vật hư cấu, con lại chẳng quan tâm đến sống chết của mẹ.

Lúc đầu nghe cô than thở, mình cũng có chút đồng cảm, thậm chí còn thấy cô bé có phần vô tâm. Nhưng khi bình tĩnh suy nghĩ lại, mình chợt nhận ra: câu hỏi này nhìn thì đơn giản, nhưng chẳng phải nó chính là phiên bản “nâng cấp” của câu hỏi kinh điển “Con yêu bố hay yêu mẹ hơn?” hay sao?

“Con yêu bố hay mẹ hơn?” là một câu hỏi rất nguy hiểm

Câu hỏi này, chắc hẳn rất nhiều người từng bị hỏi, hoặc đã từng hỏi con mình.

Hồi nhỏ, mình từng bị bố mẹ hỏi, ông bà hỏi những câu như:

“Con thích bố hay mẹ?”

“Con thân với bà nội hay bà ngoại hơn?”

Khi còn nhỏ, mỗi lần nghe câu hỏi ấy, mình rất lanh lợi: ai hỏi thì mình nói là thích người đó. Bà nội hỏi thì mình nói thích bà nội, mẹ hỏi thì mình nói thích mẹ.

Nhưng nếu họ đều ở trước mặt mình, mình sẽ nói thích cả hai. Nếu họ tiếp tục truy hỏi, mình sẽ bắt đầu ấp úng, lảng tránh không trả lời.

Chính vì có những trải nghiệm như vậy, nên khi có con gái, mình và chồng chưa bao giờ hỏi con những câu tương tự, và cũng thay con từ chối tất cả những câu hỏi kiểu này từ người khác.

Vậy người lớn hỏi trẻ những câu hỏi như vậy là vì điều gì? Và chúng sẽ ảnh hưởng đến trẻ ra sao?

Để tìm hiểu, mình đã đọc rất nhiều sách chuyên môn, đồng thời trao đổi với một số người làm nội dung uy tín trong lĩnh vực giáo dục gia đình. Và kết luận chung là: đây thực sự là những câu hỏi rất nguy hiểm.

Thứ nhất: Phá vỡ cảm giác an toàn trong lòng trẻ

Một nghiên cứu trong nước cho thấy, trẻ từ 6–12 tuổi khi đối mặt với những câu hỏi kiểu “thích bố hay mẹ hơn” thường xuất hiện cảm giác lo âu, bất an. Một số trẻ còn có phản ứng sinh lý như mất ngủ, chán ăn.

Cha mẹ hỏi câu này, suy cho cùng, chỉ là muốn xác nhận vị trí của mình trong lòng con.

Lần đầu tiên bị hỏi, trẻ có thể trả lời bâng quơ là “mẹ”. Nhưng rồi thấy bố không vui, liền sửa thành “bố”. Kết quả lại khiến mẹ không vui.

Rõ ràng trẻ yêu cả bố lẫn mẹ, vậy tại sao lại buộc phải chọn? Và vì sao chọn rồi, vẫn có người không hài lòng?

Từ đó, mỗi khi gặp lại n hững tình huống tương tự, trẻ sẽ dần hình thành cảm giác lo lắng, giằng co nội tâm, lâu dần trở nên sợ mất lòng người khác, làm tổn hại nghiêm trọng đến cảm giác an toàn trong tâm lý.

Thứ hai: Làm méo mó nhận thức cảm xúc của trẻ

Nếu để ý kỹ, bạn sẽ thấy rất nhiều đứa trẻ khi đối diện với câu hỏi kiểu này, đều giống mình hồi nhỏ: nói điều không đúng lòng mình để làm vừa lòng người lớn.

Ví dụ như cháu trai 6 tuổi của chị họ mình, được bà nội đùa rằng:

“Sau này con mua nhà to, chỉ đón bà nội về ở, không đón bà ngoại, được không?”

Thực tế, cậu bé lớn lên chủ yếu ở nhà bà ngoại, tình cảm rất sâu nặng. Nhưng để bà nội vui, bé vẫn trả lời: “Dạ được.”

Bà nội thì vui vẻ, nhưng cậu bé lại tỏ ra buồn bã. Sau khi rời nhà bà nội, bé bật khóc và nói với mẹ:

“Sau này lớn lên, con cũng muốn ở cùng bà ngoại…”

Khác với người lớn, nhận thức cảm xúc của trẻ chưa hoàn thiện. Khi nhận ra rằng việc trả lời trái lòng mình có thể khiến người lớn vui, lần sau gặp câu hỏi tương tự, trong đầu trẻ sẽ không còn nghĩ “mình thật sự yêu ai”, mà là “trả lời thế nào thì không bị mắng”.

Dần dần, trẻ sẽ hiểu sai về các mối quan hệ thân mật, coi tình cảm như một cuộc so sánh, cân đo, thậm chí là đánh đổi. Và cuối cùng, trẻ sẽ đánh mất khả năng bộc lộ cảm xúc thật của chính mình.

Thứ ba: Gây mâu thuẫn và xung đột gia đình

Một khảo sát về các vụ ly hôn cho thấy: trong hơn 30% các vụ tranh chấp quyền nuôi con, từng xuất hiện những câu hỏi kiểu “con thích bố hay mẹ hơn”. Những câu hỏi này không chỉ làm gia tăng mâu thuẫn giữa người lớn, mà còn gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng cho trẻ, thậm chí dẫn đến trầm cảm, lo âu.

Như câu chuyện của người bạn mình ở đầu bài viết. Cô ấy liên tục ép con phải trả lời, cuối cùng khiến con bật khóc mà vẫn không có đáp án.

Chưa dừng lại ở đó, sau chuyện này, cô phát hiện đứa con gái từng rất thích trò chuyện với mình về Conan, từ đó không còn nhắc đến Conan trước mặt mẹ nữa.

“Cứu Conan hay cứu mẹ?” – với người lớn có thể là câu hỏi đơn giản, nhưng với trẻ, nó giống như một nhát dao, đẩy mẹ và Conan về hai phía đối lập. Chọn bên nào cũng đồng nghĩa với phản bội bên còn lại.

Vì vậy, đứa trẻ chọn cách im lặng, khép lại cánh cửa chia sẻ niềm vui với mẹ. Nếu người lớn không nhận ra điều này mà cho rằng con “vô ơn”, “không hiểu chuyện”, mối quan hệ cha mẹ – con cái sẽ dần rạn nứt.

Đổi Conan thành bố thì cũng không khác. Chọn mẹ thì bố buồn, chọn bố thì mẹ buồn. Những cảm xúc tiêu cực ấy dễ dàng phá vỡ bầu không khí gia đình và làm nảy sinh xung đột.

Lời nhắn gửi cuối cùng đến các bậc cha mẹ

Nhà giáo dục Liên Xô cũ Sukhomlinsky từng nói:

“Cha mẹ là những người thân yêu nhất của trẻ. Chỉ khi cha mẹ tôn trọng và yêu thương lẫn nhau, đặc biệt là khi người cha quan tâm và trân trọng người mẹ, trẻ mới tin rằng trên đời có chân lý và cái đẹp. Niềm tin đó là điều kiện không thể thiếu trong quá trình giáo dục trẻ.”

Việc người lớn hỏi trẻ những câu như “con yêu bố hay mẹ hơn”, xét cho cùng, xuất phát từ nhu cầu cảm xúc chưa được thỏa mãn của chính người lớn: thiếu cảm giác an toàn, khao khát được ưu ái, cần sự công nhận để khẳng định giá trị bản thân.

Nói cho cùng, không phải trẻ cần chứng minh tình yêu, mà là người lớn đang rất cần được chứng minh rằng mình được cần đến .