Không ít cha mẹ thừa nhận rằng mình rất dễ lo lắng và mất bình tĩnh trong quá trình nuôi dạy con.

Khi con chậm chạp, trì hoãn, điểm số sa sút, cãi lời hoặc mãi không sửa được một thói quen xấu, nhiều người lập tức nổi nóng. Cha mẹ quát mắng, chỉ trích, thậm chí buông ra những lời làm tổn thương con.

Đến khi cơn giận qua đi, cảm giác hối hận lại xuất hiện. Cha mẹ tự trách mình, hứa lần sau sẽ bình tĩnh trò chuyện với con. Thế nhưng khi một vấn đề tương tự xảy ra, mọi chuyện lại quay về vòng lặp cũ: nổi giận, quát mắng rồi ân hận.

Nếu tình trạng này kéo dài, không khí gia đình dễ trở nên căng thẳng. Trẻ có thể sống trong cảm giác lo sợ, nhạy cảm trước sắc mặt của người lớn hoặc phản ứng bằng cách chống đối mạnh mẽ hơn. Mối quan hệ giữa cha mẹ và con vì thế cũng ngày càng xa cách.

Vì sao cha mẹ dễ mất kiểm soát cảm xúc?

Sự nóng giận của cha mẹ thường không bắt nguồn hoàn toàn từ hành vi của đứa trẻ. Phía sau đó có thể là những kỳ vọng quá cao, mong muốn kiểm soát con và nỗi lo về tương lai.

Trong môi trường giáo dục nhiều cạnh tranh, không ít phụ huynh đặc biệt quan tâm đến điểm số và thành tích. Khi con không đạt được tiêu chuẩn đã đặt ra, cha mẹ dễ nghĩ rằng con đang tụt lại phía sau hoặc tương lai sẽ gặp bất lợi.

Nỗi lo ấy tích tụ lâu ngày và bùng phát thành những lời trách mắng.

Một nguyên nhân khác là cha mẹ muốn mọi việc diễn ra đúng theo kế hoạch của mình: con phải ăn đúng giờ, học đúng cách, hoàn thành bài đúng hạn và cư xử đúng như người lớn mong muốn. Tuy nhiên, trẻ nhỏ chưa có khả năng tự kiểm soát, tập trung và xử lý cảm xúc hoàn thiện như người trưởng thành.

Khi cha mẹ nhìn hành vi chưa tốt của con như một sự chống đối có chủ ý, cơn giận càng dễ xuất hiện.

Điều đáng nói là cảm xúc tiêu cực của người lớn có thể tác động trực tiếp đến bầu không khí trong gia đình. Trẻ thường xuyên bị quát mắng có thể trở nên tự ti, nhạy cảm, thu mình hoặc ngày càng phản kháng. Cha mẹ càng tức giận, trẻ càng chống đối; trẻ càng chống đối, cha mẹ càng mất bình tĩnh. Một vòng luẩn quẩn từ đó hình thành.

5 cách giúp cha mẹ bình tĩnh hơn khi dạy con

1. Tạo một “khoảng dừng” trước khi nổi nóng

Khi nhận ra giọng mình bắt đầu cao lên, tim đập nhanh hoặc trong đầu xuất hiện những lời trách móc, cha mẹ nên tạm dừng cuộc trò chuyện.

Có thể bước sang phòng khác, uống một cốc nước hoặc hít thở sâu trong vài phút. Nếu cần, hãy nói với con: “Bây giờ mẹ đang rất tức giận. Mẹ cần bình tĩnh lại rồi chúng ta sẽ nói chuyện tiếp”.

Tạm dừng không có nghĩa là né tránh vấn đề. Đây là cách để cha mẹ ngăn mình đưa ra hình phạt hoặc buông lời làm tổn thương con trong lúc mất kiểm soát.

2. Điều chỉnh kỳ vọng dành cho con

Mỗi đứa trẻ có tốc độ trưởng thành, tính cách và thế mạnh riêng. Con có thể học chưa nhanh, chưa gọn gàng hoặc chưa tự giác như cha mẹ mong muốn. Điều đó không đồng nghĩa con lười biếng hay kém cỏi.

Cha mẹ cần chấp nhận rằng trẻ có thể mắc lỗi, tiến bộ chậm và cần được nhắc lại nhiều lần. Thay vì liên tục so sánh con với bạn bè, hãy nhìn vào sự thay đổi của chính con qua từng giai đoạn.

Bớt theo đuổi hình mẫu “đứa trẻ hoàn hảo” cũng là cách giúp cha mẹ giảm áp lực cho cả mình lẫn con.

3. Phân định rõ trách nhiệm giữa cha mẹ và con

Cha mẹ có trách nhiệm hướng dẫn, tạo điều kiện và đồng hành, nhưng không thể làm thay hoặc kiểm soát mọi lựa chọn của con.

Hãy cho phép trẻ chịu những hậu quả phù hợp với hành vi của mình. Chẳng hạn, nếu con chậm chuẩn bị đồ dùng học tập, con có thể phải tự giải thích với giáo viên. Nếu con làm đổ nước, hãy hướng dẫn con lấy khăn lau thay vì vừa quát mắng vừa dọn hộ.

Trẻ cần có cơ hội mắc lỗi và sửa lỗi. Đó là một phần tự nhiên của quá trình trưởng thành.

4. Nhẹ nhàng trong thái độ, kiên định với nguyên tắc

Nuôi dạy con nhẹ nhàng không có nghĩa là đáp ứng mọi yêu cầu hoặc bỏ qua mọi hành vi chưa phù hợp.

Cha mẹ có thể nói chuyện bằng giọng bình tĩnh nhưng vẫn giữ nguyên giới hạn đã thống nhất. Ví dụ: “Mẹ biết con muốn xem tiếp, nhưng thời gian dùng điện thoại hôm nay đã hết” hoặc “Con có thể buồn, nhưng con không được đánh người khác”.

Sự nhẹ nhàng giúp trẻ cảm thấy mình được tôn trọng. Sự kiên định giúp trẻ hiểu rằng gia đình có những giới hạn cần tuân thủ.

Điều quan trọng là quy tắc phải rõ ràng, hợp lý và được thực hiện nhất quán, thay vì thay đổi theo tâm trạng của cha mẹ.

5. Chăm sóc cảm xúc của chính mình

Một người lớn đang kiệt sức rất khó giữ được sự bình tĩnh.

Cha mẹ cũng cần có thời gian nghỉ ngơi, vận động, trò chuyện với người tin cậy hoặc thực hiện những hoạt động giúp giải tỏa căng thẳng. Khi cảm thấy quá tải, hãy chủ động nhờ người thân chia sẻ việc chăm sóc con thay vì cố gắng gánh mọi thứ một mình.

Nếu tình trạng lo âu, cáu giận hoặc mất kiểm soát diễn ra thường xuyên và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống gia đình, cha mẹ nên cân nhắc tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý.

Cha mẹ bình tĩnh, con mới cảm thấy an toàn

Điều trẻ cần không phải là một người cha, người mẹ không bao giờ tức giận. Trẻ cần những người lớn biết nhận ra cảm xúc của mình, biết dừng lại đúng lúc và biết sửa chữa sau khi cư xử chưa phù hợp.

Nếu đã lỡ quát con, cha mẹ hoàn toàn có thể xin lỗi: “Lúc nãy mẹ đã nói quá lớn và làm con sợ. Mẹ xin lỗi. Nhưng việc con làm vẫn cần được giải quyết”.

Lời xin lỗi không làm cha mẹ mất đi vị trí của mình. Ngược lại, nó dạy trẻ rằng ai cũng có thể mắc lỗi và phải chịu trách nhiệm với cách mình đối xử với người khác.

Nuôi dạy con tốt không đồng nghĩa với việc lúc nào cha mẹ cũng phải dịu dàng hoặc luôn đáp ứng mong muốn của trẻ. Điều quan trọng là giữ được sự cân bằng: đủ ấm áp để con cảm thấy được yêu thương, nhưng cũng đủ kiên định để con hiểu đâu là giới hạn.

Khi cha mẹ bớt lo lắng, biết điều chỉnh kỳ vọng và giữ được sự bình tĩnh, gia đình sẽ trở thành nơi trẻ cảm thấy an toàn để lớn lên.