Làm mẹ, ai cũng từng tò mò: “Không biết con mình có thông minh không?”

Thật ra, ngay trong giai đoạn từ 0 đến 1 tuổi, việc quan sát kỹ có thể giúp bạn phần nào hiểu thêm về những khả năng của con.

Dưới đây là sáu nhóm biểu hiện được chia theo tháng tuổi, giúp cha mẹ biết nên chú ý đến những chi tiết nào và theo dõi nhịp phát triển của bé.

Trước hết, hãy nhớ: những đặc điểm này chỉ mang tính tham khảo. Mỗi bé có nhịp phát triển riêng, đừng so sánh con với trẻ khác.

1. Đôi mắt tinh nhanh, khả năng quan sát tốt

Từ 0–3 tháng: Bé có thể nhìn theo một quả bóng nhỏ màu đỏ, chăm chú quan sát đồ vật đang chuyển động.

Từ 4–8 tháng: Khi được xem sách tranh, bé bị thu hút bởi các chi tiết trong hình hoặc bóng chuyển động trên tường. Người lớn cầm gì, ánh mắt bé lập tức hướng theo, rồi dần bắt chước.

Từ 9–12 tháng: Bé có thể phát hiện cả một sợi tóc mảnh ở gần mình; thích nhìn xe cộ, người qua lại bên cửa sổ và tập trung quan sát khá lâu.

Một số nghiên cứu cho rằng trẻ sơ sinh có khả năng nhìn theo đồ vật chuyển động tốt thường thể hiện khả năng quan sát nổi bật hơn.

Hãy dành thời gian cùng con quan sát những hình ảnh, đồ vật sinh động. Khả năng nhận ra các chi tiết nhỏ là một phần nền tảng của nhận thức.

2. Hay cười, thích giao tiếp và tương tác

Từ 0–3 tháng: Bé ê a như đang trò chuyện. Khi bạn nói, bé cũng phát ra những âm thanh đáp lại.

Từ 4–8 tháng: Bé dễ bật cười khi được trêu đùa, chỉ cần tương tác đơn giản cũng có thể cười khanh khách. Thấy người quen, bé đưa tay đòi bế; bắt đầu phân biệt người quen và người lạ, có sự dè chừng nhất định.

Từ 9–12 tháng: Bé sẵn lòng đưa đồ chơi cho bạn, bắt đầu thể hiện hành vi chia sẻ. Bé biết chơi những trò có lượt qua lại, dùng tay chỉ và chủ động thu hút người lớn cùng nhìn một thứ gì đó.

Một số nghiên cứu được nhắc đến cho rằng những bé sớm có nụ cười giao tiếp chủ động thường có khả năng đồng cảm tốt hơn. Trẻ thích tương tác cũng thường có lợi thế trong quá trình phát triển ngôn ngữ và cảm xúc.

3. Đôi tay luôn bận rộn, thích cầm nắm và khám phá

Từ 0–3 tháng: Bé dần học cách cầm nắm. Một số bé đến khoảng 3 tháng đã có thể giữ đồ vật khá chắc.

Từ 4–8 tháng: Bé xoay trở đồ chơi, chuyển từ tay này sang tay kia và chăm chú tìm hiểu cách chơi. Khi bắt đầu ăn dặm, bé chủ động dùng tay lấy thức ăn để nếm thử, dù có thể làm lem khắp mặt.

Từ 9–12 tháng: Hai tay phối hợp để thực hiện một việc, chẳng hạn một tay giữ bát, tay kia cầm thìa, thể hiện khả năng phối hợp tay và mắt.

Các dữ liệu được đề cập cho thấy trẻ sớm chủ động cầm nắm thường có khả năng giải quyết vấn đề nổi bật hơn.

Đừng làm thay con mọi thứ. Hãy cho bé cơ hội chạm, cầm và khám phá. Những hoạt động của đôi tay tạo thêm cơ hội để bé học hỏi.

4. Học nhanh, biết bắt chước và vận dụng

Từ 0–3 tháng: Bé bắt chước nét mặt của người lớn như mỉm cười, há miệng, thè lưỡi; khi được trêu đùa, bé có thể bật cười và phát ra những chuỗi âm thanh ê a.

Từ 4–8 tháng: Nghe bài hát thiếu nhi, bé đung đưa cơ thể theo nhạc, thể hiện sự nhạy cảm với nhịp điệu.

Từ 9–12 tháng: Bé nhanh chóng học được cách vỗ tay, vẫy chào, thậm chí bắt chước người lớn ho hoặc nhướn mày. Sau khi biết mở một chiếc hộp, bé thử áp dụng cách đó để mở những vật đựng khác.

5. Nhạy với âm thanh, hình ảnh và lời gọi

Từ 0–3 tháng: Bé nhìn được khuôn mặt ở khoảng cách gần, nhận ra giọng mẹ, quay đầu tìm nơi phát ra âm thanh và thích được ôm bế.

Từ 4–8 tháng: Bé nhìn được đồ vật ở xa hơn, phân biệt màu sắc; phản ứng với những bài hát quen thuộc hoặc khi được gọi tên; thích dùng tay vỗ, đập vào đồ chơi.

6. Biết tìm cách khi gặp khó khăn

Từ 0–3 tháng: Khi tư thế bú không thoải mái, bé có những điều chỉnh. Bé dần chấp nhận nhiều cách dỗ dành khác nhau như vỗ nhẹ, ngân nga hoặc được bế đi lại, thay vì chỉ quen với việc quấn khăn. Bé có thể tự chuyển từ trạng thái thức sang ngủ.

Từ 4–8 tháng: Bé hiểu rằng bấm nút sẽ khiến đồ chơi phát ra âm thanh, bắt đầu nhận biết quan hệ nguyên nhân – kết quả. Có lúc bé khóc để thu hút sự chú ý rồi ngừng ngay khi được đáp ứng, biểu hiện được mô tả là “khóc giả”.

Từ 9–12 tháng: Bé biết tận dụng đồ vật để lấy thứ ở xa, chẳng hạn kéo khăn trải bàn để đưa đồ chơi lại gần. Khi bị chắn, bé thử vòng qua vật cản. Nếu khối đồ chơi không lọt vào lỗ, bé đổi góc và tiếp tục thử.

Kết

Mỗi em bé đều có nhịp phát triển riêng. Những biểu hiện trên chỉ để tham khảo, không nên dùng để so sánh con với trẻ khác.

Bằng sự đồng hành và hướng dẫn phù hợp, cha mẹ có thể giúp con dần bộc lộ những khả năng riêng của mình.