Một người bố 30 tuổi và một người mẹ 25 tuổi chênh nhau 5 tuổi. Một cặp khác, bố 45 tuổi và mẹ 40 tuổi, cũng chênh nhau đúng 5 tuổi. Nếu chỉ nhìn vào khoảng cách, hai gia đình này giống nhau. Nhưng khi tìm hiểu mối liên hệ giữa tuổi cha mẹ và sự phát triển của trẻ, các nhà nghiên cứu còn xem xét tuổi của từng người khi có con, hoàn cảnh gia đình và cả thế hệ mà đứa trẻ sinh ra.

Đây là điểm dễ bị bỏ qua khi câu hỏi “Bố mẹ chênh nhau bao nhiêu tuổi thì con thông minh?” được đem ra bàn luận. Các nghiên cứu dưới đây ghi nhận một số mối liên hệ giữa tuổi của từng phụ huynh và điểm nhận thức của trẻ. Từ những kết quả ấy, chưa thể xác định một khoảng chênh tuổi giúp con có IQ cao hơn.

Cùng một độ tuổi của mẹ, kết quả thay đổi qua các thế hệ

Năm 2017, nhóm nghiên cứu của Alice Goisis công bố trên International Journal of Epidemiology một phân tích về ba nhóm trẻ ở Anh, sinh vào năm 1958, 1970 và giai đoạn 2000-2002. Các em được đánh giá khả năng nhận thức khi khoảng 10-11 tuổi.

Ở hai nhóm sinh sớm hơn, trẻ có mẹ sinh con ở tuổi 35-39 đạt điểm trung bình thấp hơn nhóm có mẹ ở tuổi 25-29. Đến nhóm sinh giai đoạn 2000-2002, kết quả đảo chiều. Trẻ có mẹ ở nhóm 35-39 tuổi đạt điểm trung bình cao hơn. 

Nhóm nghiên cứu giải thích rằng hoàn cảnh của những phụ nữ sinh con ở độ tuổi này đã thay đổi. Ở hai thế hệ trước, các bà mẹ lớn tuổi thường đã có nhiều con hơn. Trong nhóm sinh đầu những năm 2000, việc sinh con ở tuổi lớn hơn lại thường đi cùng điều kiện kinh tế và xã hội thuận lợi hơn. Cùng là tuổi 35-39, nhưng những gia đình đứng sau con số đó đã khác đi

Tuổi của bố cũng được nghiên cứu, nhưng kết quả còn khác nhau

Một nghiên cứu công bố năm 2009 trên PLOS Medicine phân tích dữ liệu của 33.437 trẻ sinh đơn ở Mỹ. Nhóm tác giả ghi nhận tuổi bố cao hơn có liên hệ với điểm trung bình thấp hơn ở một số bài kiểm tra nhận thức trong những năm đầu đời. Đây là kết quả trên một nhóm trẻ được theo dõi, nên không thể dùng để đoán điểm số của một em bé cụ thể. 

Đến năm 2014, một nghiên cứu khác dùng dữ liệu các cặp sinh đôi tại Minnesota và tính thêm điểm IQ của cha mẹ. Mối liên hệ giữa tuổi bố và IQ của con thay đổi khi nhóm nghiên cứu đưa các yếu tố như thứ tự sinh vào phân tích. Kết quả thiếu nhất quán khiến các tác giả cho rằng cần những thiết kế nghiên cứu tốt hơn để tách riêng ảnh hưởng của tuổi bố.

Vậy bố mẹ chênh nhau bao nhiêu tuổi là “đẹp” để sinh con thông minh?

Hiện chưa có cơ sở khoa học để chọn một khoảng chênh tuổi giữa bố và mẹ nhằm sinh con có IQ cao hơn. Những gì các nghiên cứu đo được là điểm trung bình của nhiều trẻ trong từng nhóm, ở một độ tuổi nhất định. Các nhóm đó còn khác nhau về nhiều mặt, từ học vấn của cha mẹ đến hoàn cảnh gia đình và thứ tự sinh.

Vì thế, biết bố hơn mẹ 3, 5 hay 10 tuổi vẫn chưa cho biết con sẽ học nhanh đến đâu, có thế mạnh ở lĩnh vực nào hay đạt bao nhiêu điểm trong một bài kiểm tra nhận thức. Ngay cả khi biết tuổi cụ thể của cả bố lẫn mẹ, những nghiên cứu này cũng chưa cho phép đưa ra dự đoán như vậy cho từng trẻ.