Một chiếc tivi có thể cho người lớn vài chục phút yên tĩnh. Một chiếc iPad, trong nhiều gia đình bận rộn, cũng dễ trở thành phương án nhanh nhất để dỗ một đứa trẻ đang quấy khóc hoặc giữ con ngồi yên trong lúc bố mẹ cần hoàn thành việc dang dở. Nguyễn Thư không phủ nhận sự tiện lợi của những thiết bị ấy. Nhưng từ những ngày đầu làm cha mẹ, chị và chồng đã chọn một cách khác: không đặt màn hình vào trung tâm tuổi thơ của con trai Shin, không phủ kín thế giới của con bằng quá nhiều đồ chơi, mà cố gắng tạo một đời sống có nhiều tương tác thật hơn.

Lựa chọn này không được Nguyễn Thư kể bằng giọng điệu của một "phương pháp" cần ai cũng phải theo. Với chị, đó trước hết là sự thống nhất của hai người lớn về môi trường mình muốn tạo ra cho con: một môi trường gần với thiên nhiên, nơi đứa trẻ có thể vui chơi, học hỏi, phát triển tự do; đồng thời học kỹ năng mềm từ những hoạt động hằng ngày và nuôi dưỡng cảm xúc qua sự tương tác với bố mẹ. Chị cho biết đây cũng là tinh thần giáo dục đã hiện diện trong gia đình qua nhiều thế hệ.

Điều gia đình Nguyễn Thư muốn giữ không phải một hình mẫu em bé hoàn hảo. Bởi bản thân họ cũng không dám khẳng định đâu là cách nuôi dạy tốt nhất. Điều hai vợ chồng cố gắng làm là cẩn trọng hơn mỗi ngày, học hỏi và điều chỉnh chính mình để con có thể nhìn thấy ở bố mẹ tình yêu, sự thấu hiểu và những cách cư xử tử tế. Tuổi thơ của con, với họ, không chỉ là quãng thời gian con lớn lên mà còn là hành trình hạnh phúc, nhiều thử thách, buộc bố mẹ cùng trưởng thành.

Có lẽ vì thế, khi nói về việc nuôi con theo hướng tự nhiên, Nguyễn Thư không dùng chữ "gồng". Chị bảo hai vợ chồng không thấy mình đang hy sinh một cách nặng nề hay phải tuân thủ một hệ thống nguyên tắc chật chội. Họ sống thật với bản thân, dạy con bằng những điều chân thành, không ép con vào phong cách người lớn từng ao ước. "Tự do trong khuôn khổ" là cách chị gọi nhịp sống ấy: con có không gian phát triển riêng, còn bố mẹ có sự thảnh thơi để quan sát và đồng hành.

Khi một lời từ chối cũng là cách tôn trọng con

Trong nhà Nguyễn Thư, màn hình không bị xem là điều cấm kỵ. Gia đình cũng không đặt ra một thời khóa biểu dày đặc đến từng phút, bởi lịch làm việc của bố mẹ thay đổi theo từng ngày. Tuy vậy, Shin có một nếp sinh hoạt tương đối ổn định: sau bữa tối, con có thể xem tivi khoảng 30 phút; sau đó tự tắt để học, trò chuyện hoặc chơi cùng bố mẹ trước giờ đi ngủ. Theo Nguyễn Thư, sự tự giác ấy không tự nhiên xuất hiện, mà là kết quả của việc tạo thói quen và giải thích cho con từ sớm.

Những ngày bố mẹ mệt hơn bình thường, gia đình cho phép mình linh hoạt thêm một chút, nhưng không coi thiết bị là cách duy nhất để lấp khoảng trống. Thay vào đó, Shin có thể chơi những hoạt động tự lập hoặc tưới cây. Điều đáng chú ý là gia đình không đặt nặng việc phải tuyệt đối "đúng quy tắc", mà chủ động nhìn vào hoàn cảnh cụ thể. Với Nguyễn Thư, nhất quán không phải là lặp lại một câu trả lời trong mọi tình huống; nhất quán là giúp con hiểu phần cốt lõi của nguyên tắc, hiểu vì sao có lúc cần làm và cũng có lúc cần linh hoạt.

Cách hai vợ chồng phản ứng trước một cơn ăn vạ là ví dụ rõ nhất. Khi Shin khoảng một tuổi rưỡi, trong một lần đi siêu thị cùng mẹ, cậu bé đòi mua một món đồ chơi tương tự món đã có ở nhà. Không được đáp ứng, Shin nằm lăn ra sàn khóc khoảng 15 phút. Người mẹ không đánh lạc hướng, không hứa cho qua, cũng không vội vàng mua món đồ chỉ vì những ánh nhìn xung quanh. Chị ngồi cạnh con, giữ sự bình tĩnh và chờ cho đến khi con tự nhận ra hành động ấy không làm thay đổi quyết định. Sau lần đó, tình huống tương tự không lặp lại.

Đó không phải câu chuyện về việc bố mẹ "thắng" con. Nguyễn Thư chọn kể nó như một lần trẻ thử giới hạn và người lớn thử sự kiên nhẫn của mình. Chị có thói quen cư xử với Shin như một người lớn nhỏ tuổi: nói rõ lý do, giải thích đầy đủ thay vì lấp liếm hoặc đưa ra lời hứa cho xong chuyện. Nếu con thích một món đồ chơi nhưng bố mẹ không muốn mua, họ nói vì sao không mua và gợi ý con trở về với món đồ đang có. Chị tin trẻ con thông minh hơn người lớn vẫn nghĩ; khi được tôn trọng bằng một lời giải thích thành thật, con cũng có cơ hội học cách hiểu người khác và tự tìm giải pháp.

Vì vậy, hạn chế đồ chơi không mang ý nghĩa thiếu thốn. Nguyễn Thư mong con có vừa đủ để biết cách chơi, biết giữ gìn, trân trọng và chăm sóc những món đồ ấy. Từ một món đồ chơi, chị nhìn thấy khả năng sáng tạo của trẻ và cả mầm nhỏ của trách nhiệm đối với đồ vật, công việc, con người quanh mình.

"Ba có muốn đi chơi với Shin không?"

Thời gian không ở trước màn hình của Shin được thay thế bằng những điều rất bình thường. Sau giờ đón con tan học, cả nhà thường đi dạo vài vòng gần nhà. Cuối tuần, họ ưu tiên những nơi có cây cối, mặt nước và không gian để con vận động, hít thở. Không phải chuyến đi nào cũng cần một lịch trình đặc biệt. Điều quan trọng là một đứa trẻ được nhìn, được hỏi và biết rằng luôn có người sẵn lòng dừng lại để nghe câu hỏi của mình.

Khi ra ngoài, bố mẹ để Shin chủ động quan sát trước. Nếu con im lặng, họ gợi chuyện để khơi sự hứng thú; nếu con hỏi, họ cùng tìm câu trả lời. Cách tương tác ấy có vẻ nhỏ, nhưng đã giúp hai vợ chồng nhận ra con đang có một lối cảm nhận rất riêng. Nguyễn Thư kể, khi muốn đi chơi, Shin hiếm khi nói "con muốn đi chơi". Cậu bé thường hỏi: "Ba ơi, ba có muốn đi chơi với Shin không?". Khi thèm món cơm gà yêu thích, con cũng hỏi mẹ có muốn ăn cùng mình hay không.

Khi bố mẹ hỏi vì sao con không nói thẳng điều mình muốn, Shin trả lời rằng con muốn ba mẹ cũng được đi chơi, cũng được ăn món ấy, vì con nghĩ ba mẹ thích như mình. Sự "rủ rê" ấy khiến Nguyễn Thư xúc động. Chị thấy trong cách nói của con một sự quan tâm rất hồn nhiên: đứa trẻ không chỉ muốn được đáp ứng mà đã biết mời người khác bước vào niềm vui của mình. Có lẽ đó là một trong những chất liệu quý nhất của trải nghiệm thật - không chỉ là kiến thức, mà là khả năng để ý đến cảm xúc của người bên cạnh.

Nguyễn Thư tin rằng không phải gia đình nào cũng cần hoặc có điều kiện đưa con đi xa. Một tuổi thơ đủ đầy có thể bắt đầu bằng bữa cơm tối với những câu chuyện giản dị, bằng cái ôm và lời chúc ngủ ngon, bằng một buổi tiệc tại nhà vào dịp lễ có đủ thành viên. Sự quan tâm dù vụn vặt vẫn có thể tích lại, trở thành cảm giác an toàn trong tâm hồn một đứa trẻ về sau.

Không để một người phải nuôi con một mình

Ở gia đình Nguyễn Thư, vai trò của bố và mẹ không được chia cố định thành một người nghiêm, một người mềm. Tùy tình huống, hai người hoán đổi cho nhau: lúc mẹ nhẹ nhàng hơn thì bố có thể cứng rắn hơn một chút, và ngược lại. Điểm quan trọng không nằm ở việc ai đóng vai nào, mà ở chỗ cả hai cùng nhìn về một phía và phản ứng phù hợp với điều con vừa làm. Nếu bố đã nói "không", trong phần lớn trường hợp mẹ sẽ tôn trọng quyết định ấy; điều ngược lại cũng vậy. Cậu bé học được rằng không thể đi từ người lớn này sang người lớn khác để tìm một đáp án dễ hơn.

Sự đồng thuận ấy không có nghĩa hai vợ chồng không có khác biệt. Nhưng họ giữ một giới hạn: không cãi vã trước mặt con. Những mâu thuẫn, nếu có, được để lại cho cuộc trao đổi riêng tư, với thái độ nhẹ nhàng và tôn trọng nhất có thể. Một đứa trẻ có thể chưa hiểu hết nội dung cuộc nói chuyện của bố mẹ, nhưng lại rất nhạy với không khí trong nhà. Bởi vậy, bình tĩnh giải quyết bất đồng cũng là một bài học không lời về cách ứng xử mà Shin được chứng kiến mỗi ngày.

Nguyễn Thư nói nhà mình không có ngày nào việc chăm con là "gánh nặng của riêng mẹ", bởi hai vợ chồng chia sẻ và đồng hành từ những việc thường nhật. Cảm nhận ấy hiện lên rõ hơn cả khi chị ốm: chồng luôn có mặt, chăm sóc chị, chủ động gánh vác chuyện nhà cửa và con cái. Không phải những lời hứa lớn, chính sự có mặt đúng lúc ấy làm cho một người mẹ cảm thấy mình không nuôi con một mình.

Dĩ nhiên, việc có con khiến cả hai phải thay đổi một vài thói quen sử dụng điện thoại, tivi và cách phân bổ thời gian. Nhưng Nguyễn Thư không kể về những thay đổi ấy như sự đánh đổi. Khi hai người cùng nghĩ điều đó tốt cho con, họ có thêm động lực để thích nghi; quan trọng là biết nghĩ thoáng và linh hoạt. Gia đình cũng không tự buộc mình phải bất biến với một phương pháp. Họ chọn xem mỗi tình huống là cơ hội để dạy con ứng xử, hơn là thêm vào một danh sách quy định khắt khe.

Khi được hỏi muốn giữ điều gì nhất trên hành trình dài phía trước, Nguyễn Thư chọn sự chân thành. Shin, theo chị, trong tiếng Nhật mang ý nghĩa là sự chân thành; cái tên được đặt với mong con lớn lên thành người thiện lương, chân thành và chính trực. Từ cách bố mẹ giải thích một lời từ chối đến cách họ giải quyết mâu thuẫn, từ những buổi đi dạo đến câu hỏi "ba có muốn đi chơi với Shin không?", sự chân thành ấy đang được thực hành bằng đời sống chứ không chỉ được dạy bằng lời.

Với Nguyễn Thư, "nhà mình có nhau" là cùng ăn, cùng chơi, cùng xử lý khó khăn, cùng trò chuyện và chia sẻ ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào. Đó là nơi có những tâm hồn đồng điệu, biết kết nối, thấu hiểu, cùng sống và cùng trưởng thành. Một tuổi thơ nhiều trải nghiệm không nhất thiết bắt đầu bằng những chuyến đi thật xa hay thật nhiều đồ vật. Đôi khi, nó bắt đầu từ việc bố mẹ cùng giữ một lời đã nói với con, cùng chịu qua một cơn mè nheo, cùng trả lời một câu hỏi và luôn hiện diện trong những khoảnh khắc quan trọng của đời nhau.