"Mẹ ơi, con nhà chị mới hơn 1 tuổi đã nói được cả câu rồi!"

"Con tôi gần 2 tuổi mà vẫn chỉ ê a vài tiếng, liệu có chậm phát triển không?"

Đây là nỗi băn khoăn của rất nhiều cha mẹ có con nhỏ. Mỗi lần đưa con đi chơi, nhìn những em bé cùng tuổi đã bi bô gọi bố mẹ hay nói được nhiều từ, không ít phụ huynh lại bắt đầu sốt ruột.

Thậm chí, nhiều người còn truyền tai nhau rằng: trẻ biết nói sớm thì thông minh hơn, còn trẻ nói muộn sau này mới là "thiên tài". Nhưng liệu điều đó có đúng?

Biết nói sớm hay nói muộn đều không quyết định trẻ thông minh hay không?

Các chuyên gia cho rằng, thời điểm trẻ bắt đầu biết nói không phải là thước đo trí thông minh.

Việc một em bé nói sớm hay muộn phụ thuộc vào quá trình phát triển của não bộ và khả năng phối hợp giữa các vùng đảm nhiệm ngôn ngữ.

Có thể hình dung đơn giản, trong não của trẻ có hai "bộ phận" cùng làm việc.

Một bên giúp trẻ hiểu những gì người khác nói. Bên còn lại giúp trẻ biến suy nghĩ thành lời nói.

Muốn nói được, trẻ phải trải qua cả một quá trình: nghe - hiểu - ghi nhớ - sắp xếp từ ngữ rồi mới phát âm.

Vì vậy, có những em bé tuy chưa nói được nhiều nhưng lại hiểu rất rõ mọi lời bố mẹ dặn. Chỉ cần nghe "lấy đôi dép", "đưa mẹ quả bóng" hay "vứt rác vào thùng", trẻ đều có thể làm đúng.

Điều đó cho thấy khả năng tiếp nhận ngôn ngữ của trẻ vẫn phát triển tốt, chỉ là kỹ năng diễn đạt chưa theo kịp.

Vì sao có trẻ nói rất sớm, có trẻ lại "kiệm lời"?

Mỗi đứa trẻ có một tốc độ phát triển khác nhau.

Những bé biết nói sớm thường có khả năng diễn đạt phát triển nhanh hơn nên thích giao tiếp, thích trò chuyện.

Trong khi đó, nhiều trẻ nói muộn lại thuộc một trong những trường hợp sau:

Hiểu rất nhiều nhưng chưa diễn đạt được bằng lời.

Khả năng phối hợp giữa việc hiểu và nói vẫn đang hoàn thiện.

Ít được trò chuyện, tương tác nên cơ hội luyện nói còn hạn chế.

Theo nhiều nghiên cứu về sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ, khoảng 70-80% trẻ chậm nói chỉ đơn thuần là chậm phát triển ngôn ngữ, sau đó vẫn bắt kịp các bạn cùng trang lứa khi lớn hơn.

Chỉ một tỷ lệ nhỏ trẻ chậm nói liên quan đến các vấn đề như suy giảm thính lực, rối loạn phát triển thần kinh hoặc các rối loạn phát triển khác. Những trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá và can thiệp sớm.

Điều gì mới phản ánh trí thông minh của trẻ?

Thực tế, trí thông minh không nằm ở việc trẻ biết nói sớm hay muộn.

Những yếu tố quan trọng hơn gồm:

Khả năng tập trung. 

Tư duy logic.

Trí nhớ.

Khả năng quan sát.

Cách trẻ giải quyết vấn đề và học hỏi những điều mới.

Không ít trẻ hồi nhỏ nói rất ít, nhưng khi đến tuổi đi học lại học nhanh, tiếp thu tốt và có tư duy nổi bật. Ngược lại, một em bé nói rất sớm cũng không đồng nghĩa sẽ học giỏi hay có IQ cao hơn các bạn. Vì thế, cha mẹ không nên chỉ dựa vào việc con biết nói sớm hay muộn để đánh giá khả năng của trẻ.

Nếu con nói chậm, cha mẹ có thể làm gì?

Thay vì quá lo lắng, phụ huynh có thể tạo điều kiện để con phát triển ngôn ngữ mỗi ngày bằng những việc rất đơn giản.

Trò chuyện với con nhiều hơn. Khi nấu ăn, thay quần áo, tắm cho con hay đưa con đi dạo, hãy kể cho con nghe mình đang làm gì. Trẻ càng được nghe nhiều, vốn từ càng được tích lũy.

Lặp lại những từ quen thuộc. Đừng ngại nói đi nói lại những từ như "bố", "mẹ", "ăn cơm", "quả bóng"... Trẻ nhỏ học ngôn ngữ chủ yếu thông qua sự lặp lại.

Đọc sách tranh cùng con. Chỉ cần 10-15 phút mỗi ngày, cha mẹ vừa chỉ hình vừa hỏi những câu đơn giản như "Con mèo đâu rồi?", "Bạn thỏ đang làm gì?" cũng giúp trẻ tăng khả năng quan sát và diễn đạt.

Luôn phản hồi khi con cố gắng giao tiếp. Dù trẻ chỉ bập bẹ hay phát âm chưa rõ, cha mẹ cũng nên mỉm cười, đáp lại và khuyến khích. Cảm giác được lắng nghe sẽ giúp trẻ tự tin nói nhiều hơn.

Hạn chế cho trẻ xem điện thoại, tivi quá nhiều. Màn hình chỉ truyền thông tin một chiều, không thể thay thế những cuộc trò chuyện và tương tác trực tiếp với người thân.

Mỗi đứa trẻ đều có "đồng hồ phát triển" của riêng mình

Có em bé biết đi sớm nhưng nói muộn. Có bé nói rất sớm nhưng vận động lại chậm hơn bạn cùng tuổi.

Điều quan trọng nhất là trẻ vẫn phát triển đều đặn, có tương tác với mọi người, hiểu lời nói và học thêm các kỹ năng mới theo thời gian.

Nếu sau 2 tuổi trẻ vẫn rất ít nói, không hiểu những yêu cầu đơn giản, không phản ứng khi được gọi tên hoặc có dấu hiệu mất đi những kỹ năng từng có, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Còn với đa số trẻ, việc biết nói sớm hay muộn chỉ phản ánh sự khác biệt về tốc độ phát triển ngôn ngữ, hoàn toàn không phải là "thước đo" để kết luận một đứa trẻ thông minh hay kém thông minh.