Gia đình cần đến "hai trụ cột"
Giờ đây, một cô gái lấy chồng không hề cảm thấy tự hào “được”, mà là mang mặc cảm “bị” “ở nhà chồng nuôi”. Cùng đi làm, cùng đóng góp cho gia đình gần như là một mô hình chuẩn.
Đó là lý do Viện Khoa học xã hội VN và Viện Gia đình & giới tiến hành một cuộc điều tra về thực trạng bình đẳng giới ở VN, cụ thể là về mức đóng góp kinh tế của vợ chồng, với 4.176 người tham gia (trong đó 53,5% bà vợ và 46,5% ông chồng) vừa báo cáo kết quả trong năm 2007.
Không đóng góp: chuyện lạ!
Có 96% người được hỏi cho biết, họ có thu nhập và phải đóng góp vào nguồn thu gia đình. Không có thu nhập, thất nghiệp là nỗi ám ảnh rất lớn đối với những người đã lập gia đình. Cả nam và nữ đều thừa nhận, một mình không thể lo hết, mà phải có sự hỗ trợ của người bạn đời. 94% các ông chồng công nhận sự đóng góp của vợ, cho thấy mô hình gia đình trong thời điểm phát sinh nhiều nhu cầu cuộc sống phải cần đến “hai trụ cột”.
Khoảng 200 bà vợ trong cuộc khảo sát không có thu nhập. Trong đó, số đông hơn lại ở thành thị. Phụ nữ nông thôn dù không có chuyên môn, nghề nghiệp... vẫn có thể kiếm tiền nhờ lao động chân tay, làm mướn. Điều này cho thấy, tồn tại trong nhận thức của phụ nữ, đóng góp kinh tế cho gia đình, được quy ra cụ thể bằng tiền chứ không kể đến việc chăm sóc con cái, nội trợ... Điều này cũng cho thấy, nhiều gia đình ở thành thị lại tồn tại kiểu truyền thống: “Chồng đi làm nuôi vợ con” nhiều hơn nông thôn.
Trong đội ngũ các bà vợ thành thị ở nhà, không ít người có học vấn và chuyên môn. Một bà vợ có bằng thạc sĩ, từng làm việc cho một công ty lớn ở TP.HCM, cho biết chị lấy chồng khi đã gần 40 tuổi, phải sinh liên tục hai đứa con nên không thể tiếp tục công việc. Chồng chị yêu cầu vợ ở nhà, dù thu nhập của anh lo cho cả gia đình khá chật vật. Con càng lớn càng tốn kém, khiến chị rất lo lắng và cảm thấy bứt rứt khi không làm việc, không có thu nhập.
Một số bà vợ khác thì khó khăn khi kiếm việc làm ở TP, số khác ở nhà vì không kham nổi việc cơ quan lẫn việc nhà, trong khi đồng lương quá thấp, không thể thuê người giúp việc. Nói chung, tâm trạng của các bà vợ không có thu nhập không thể nào “bình an, hồn nhiên” như thế hệ mẹ, bà ngoại... của họ, mà họ luôn cảm thấy mình không đủ trách nhiệm với gia đình.
Ai hơn ai?
Như vậy, mỗi giới đều tự đánh giá bản thân mình cao hơn sự công nhận của người khác giới. Nam giới có xu hướng đánh giá công sức của vợ thấp hơn thực tế, còn phụ nữ lại đánh giá “thành tích” của chồng cao hơn sự thật. Có thể, do người phụ nữ dễ dàng nhường cho chồng vị trí số 1, dù họ biết đóng góp của cả hai là như nhau, nhưng các ông thì không ưu ái như thế. Dấu ấn “đàn ông phải là trụ cột”, khiến họ luôn muốn gánh vác nhiệm vụ lo cho vợ con.
Phụ nữ có học vấn cao rất tự tin trong việc đánh giá bản thân, nhưng ở nhóm ít học, chỉ có 15% cho rằng mình có đóng góp. Có sự liên quan giữa trình độ của bà vợ và sự công nhận của ông chồng. Phụ nữ làm lãnh đạo, doanh nhân, nhân viên dịch vụ... thì có khả năng là người đóng góp số 1 cho gia đình. Công việc ổn định, chuyên môn cao giúp người phụ nữ giành được chỗ đứng quan trọng. Nhưng trong nhóm này, cũng có nhiều rủi ro, vì người vợ không có nhiều thời gian cho gia đình. Tiền bạc mang về nhà rất nhiều, không có nghĩa là họ sống trọn vẹn được với chồng con.
Các chuyên gia đưa ra nhận xét, đối với nhiều nhà, vai trò trụ cột của đàn ông “yếu” đi theo năm tháng. Phải chăng khi đã xong thiên chức sinh con và khi con cái đã lớn, phụ nữ bắt đầu có điều kiện “lao vào thương trường”; còn nam giới, sau một thời vất vả mưu sinh, tự cho mình... giải lao?
Tại các tòa án ở TP.HCM, lại có một thực tế khác. Các bà vợ đơn phương ly hôn thường là những người buộc phải “ra trận kiếm tiền”, bởi các ông chồng đang lo tận hưởng “của ngon, vật lạ”. Các bà vợ trở thành trụ cột “mạnh mẽ” trong nhà lại hay... thở dài vì “không còn chỗ dựa”.
Quyền mua sắm
Đó là một cách khẳng định quyền lực của người chủ gia đình. Giới nghiên cứu đã so sánh giữa hai nhóm gia đình và nhận thấy, trong các gia đình bà vợ làm ra nhiều tiền hơn chồng, tỷ lệ trang bị điện thoại, bếp gaz, tủ lạnh, máy giặt... đến máy vi tính, xe hơi đều cao hơn nhóm gia đình có ông chồng đóng góp nhiều hơn.
Cụ thể, tivi giữa hai nhóm gia đình là 45% và 35%, máy giặt là 19% và 15%, xe máy là 76% và 72%... Phải chăng, mua sắm luôn là “sở thích” của phụ nữ, nên khi chủ động được mức đóng góp nhiều hơn, các bà cũng “rộng tay” chi cho các vật dụng trong nhà, nhất là các loại nhằm giảm thời gian nội trợ.
Chưa thể khẳng định chắc chắn, song cuộc khảo sát cũng phần nào chứng minh, phụ nữ có thu nhập, có đóng góp cho gia đình sẽ mạnh mẽ hơn trong việc đánh giá bản thân, đặc biệt là phụ nữ ở nông thôn. Tuy nhiên, qua phỏng vấn, những phụ nữ tham gia “xây nhà”, vẫn tinh tế, “ca ngợi” vai trò trụ cột của chồng. Đây cũng là một yếu tố tâm lý của người phụ nữ Việt Nam, nhằm bảo vệ hạnh phúc gia đình.
Giới nghiên cứu đề nghị các cơ quan chức năng nên tăng cường nhận thức về giới cho phụ nữ, nhất là ở trẻ em gái. Phải xóa bỏ định kiến “chồng phải kiếm tiền nhiều hơn vợ”. Việc những bà vợ “nổi” hơn chồng cũng nên được xem là chuyện... “bình thường thôi!”, để tránh sự ganh tỵ hay ỷ lại của đàn ông. Thái độ tiêu cực của các ông chồng thường làm cho các bà vợ chùn bước.