Có một cuộc đời sau "Khung cửa hẹp"
"Con hãy gắng tiến vào, qua khung cửa hẹp, vì cửa rộng và đường thênh thang dẫn đến nơi tai họa, đến chỗ trầm luân"…
|
Khung cửa hẹp
Tác giả: André Gide Dịch giả: Bùi Giáng Nxb.Văn nghệ |
“Ai đẩy Thuý Kiều vào lầu xanh? Ai xô Alissa vào khung cửa hẹp? Định mệnh hay nghi ngẫu?... Tự do của con người hay tâm thức của thiên tài sáng tác?... Ta tạm nói theo lối hồ đồ: Chính Nguyễn Du đã đẩy Kiều vào lầu xanh, chính Gide đã xô Alissa vào khung cửa hẹp. Để làm gì?”…
Bùi Giáng đã mở đầu cho cuốn tiểu thuyết ông dịch bằng câu hỏi đau đáu ấy. Dường như số phận, Chúa Trời, thế lực siêu nhiên và chính năng lượng tự tại trong mỗi con người luôn là một cuộc tranh đấu bền bỉ không thôi. Tư tưởng thông tuệ của nhà văn đạt giải Nobel - André Gide cộng với thi pháp dịch tài hoa của thi sĩ Bùi Giáng đã tạo ra một “Khung cửa hẹp” hoàn chỉnh và mang nó đến với bạn đọc, như một lời gửi gắm ý vị, sâu xa…
Tôi thực sự rất ấn tượng với tác phẩm này, tuy cái không khí “ngột ngạt”, lê thê của nó đôi lần làm tôi cảm thấy muốn bỏ cuộc giữa chừng. Nhưng tôi đã đọc nó đến tận những trang cuối cùng, trong một buổi chiều mưa và lạnh. Hai chị em gái Alissa và Juliette, chàng si tình Jérôme cùng anh bạn Abel đều để lại trong lòng tôi với những kí ức và hình hài khác biệt. Họ, là một mắc xích đan xen vào nhau: Jérôme yêu cô chị Alissa, Abel yêu Juliette, thế nhưng cô em gái lại đem lòng yêu người tình của chị… Rồi cuộc đời của các nhân vật sẽ đi về đâu? Ai sẽ là người bất hạnh, và niềm hạnh phúc thực sự thuộc về ai?
“Khung cửa hẹp” là một cuốn tiểu thuyết không dễ đọc ở nửa phần đầu tiên, hoặc ít ra nó sẽ khiến cho bạn cảm thấy băn khoăn và hoài nghi về nhân vật nữ chính - Alissa. Nếu cô em gái Juliette lộng lẫy, vui tươi và hoạt bát bao nhiêu thì cô chị lại trầm lặng và ít nói bấy nhiêu. Nếu Jérôme hiểu được tiếng nói trái tim mình, biết đâu là người mình sẽ nặng tình và quyết theo đuổi đến suốt đời thì Alissa lại nhập nhằng giữa hư và thực. Nàng yêu, yêu đến tha thiết, tưởng chừng như không thể sống thiếu anh, nhưng rồi cũng chính nàng đẩy Jérôme ra khỏi tầm tay với. Bởi vì Alissa sợ hãi, nỗi sợ hãi mơ hồ mà chính bản thân người trong cuộc cũng không thể chỉ mặt đặt tên. Chính Alissa và những xúc cảm của nàng đã khiến người đọc phải phập phồng và lo lắng…
Nhường tình yêu của mình để đứa em gái tội nghiệp không đau khổ, nhưng nàng lại khiến cho Juliette cưới vội một người đàn ông khác, khiến Abel phải đau khổ ra đi. Alissa nhốt mình vào một thế giới riêng, luôn mặc cảm vì tuổi tác cộng với những cảm xúc mơ hồ ám ảnh hằng đêm khiến hai người cứ song song trên đường đời mà chẳng bao giờ có được một kết thúc viên mãn. Alissa nhốt mình trong khung cửa tưởng như phủ đầy tuyết lạnh, thân xác héo hon, để rồi chết trong nỗi cô đơn, “chết lạnh giữa niềm trinh bạch cóng giá” và gửi lại cuốn nhật ký đau lòng người ở lại… Cuối cùng thì, đằng sau khung cửa ấy, chẳng một ai là người hạnh phúc!
Nhớ lại thuở xưa, gần mười năm về trước, Alissa và Jérôme nguyện cầu trong ngôi nhà thờ nhỏ và nghe vị linh mục giảng lời trong Kinh Thánh: “Con hãy gắng tiến vào, qua khung cửa hẹp, vì cửa rộng và đường thênh thang dẫn đến nơi tai họa, đến chỗ trầm luân… Có biết bao kẻ đã đi qua rồi, nhưng nhỏ hẹp mới là khung cửa, là con đường dẫn tới Đời Sống, và rất ít kẻ tìm ra”. Alissa có lẽ đã khắc cốt ghi tâm lời dạy ấy, có lẽ nàng đã cố gắng lách mình qua khung cửa hẹp “với nỗi đau đớn dị thường, chan hoà một niềm vui vô hạn ở Thiên đường cực lạc mai sau”… Còn đối với Jérôme, mối tình với Alissa là một mối tình ban sơ và kỳ ảo. Những đòi hỏi về xác thân cũng không thể làm thay đổi sự trong sáng ấy. Yêu một người, Jérôme không tìm cách chiếm hữu mà chỉ mong làm mình trở nên xứng đáng - “Làm việc, cố gắng, miệt mài, mọi thứ đều vì Alissa”… Hai con người này không đối lập với nhau, mà họ là sự bổ sung hoàn chỉnh: Người khép mình vào quy phạm, người cố gắng vượt thoát, và dù thế nào đi chăng nữa, họ cũng đều cố gắng tìm thấy "khung cửa hẹp" của mình, sẽ mãi là như thế!
“Khung cửa hẹp” được viết nên bằng dòng hồi tưởng của nhân vật xưng “tôi” (Jérôme). Câu chuyện đơn sơ, giản dị và lỡ chẳng may “có rách nát đôi lần cũng là điều ngoài ý”. Đối với André Gide ,“bịa đặt, thêm thắt để vá víu những kỷ niệm, để nối tiếp kỷ niệm lại với nhau” nào có ích gì? Bởi nó sẽ làm tiêu tan đi nỗi xúc cảm cuối cùng mà nhân vật mong tìm thấy, nó sẽ khiến cho bạn đọc chìm vào thứ ái tình ướt át, phô trương mà quên mất điều nhà văn gửi gắm…
Dù cuốn tiểu thuyết vẫn còn nhiều khía cạnh cần bàn đến, nhưng theo ý kiến cá nhân tôi, thì một phần những ý tứ mà André Gide gửi gắm đã được thông qua nhẹ nhàng bằng lời nhân vật Jérôme: Hạnh phúc không phải là sự hoài vọng ở ngày mai, mà đúng hơn, nó phải là sự cố gắng vô bờ để đạt được. “Chẳng có thành công nào không mua bằng nhiều vất vả kiên tâm”, chẳng có khung cửa thênh thang nào đón đợi và trao sẵn cho ta một điều kỳ diệu may mắn cả cuộc đời… Mỗi con người đều mang trong mình một “khung cửa hẹp”, và đối diện với nó như thế nào lại là sự nhận thức và quyết định của riêng họ mà thôi…