HƯƠNG THỦY

Bảy năm trước, Xíu là một sinh linh chỉ nặng 900gram, bị bỏ rơi khi mới 5 ngày tuổi. Hôm nay, em đã lên 9 tuổi - một cô bé có thể đến trường, biết đàn biết hát và lớn lên trong vòng tay của một người mẹ không sinh ra mình.

Những điều ấy nghe tưởng chừng thật bình thường. Nhưng với chị Trương Hương Thủy và bé Trương Minh Phương - tên ở nhà là Xíu, “bình thường” là một thành quả được đổi bằng những ngày dài trong bệnh viện, những bữa ăn phải bơm từng chút qua xi-lanh, những cơn đau không biết gọi tên, những lần tuyệt vọng và một quyết định được lặp lại mỗi ngày: Nhất định không buông tay con.

Nếu nhìn Xíu của hiện tại, người ta dễ nghĩ em đã đi qua phần khó khăn nhất. Nhưng phía sau một cô bé đang lớn lên là bóng dáng của đứa trẻ từng bị đưa qua bốn nơi rồi trả về. Phía sau nụ cười hôm nay là một người phụ nữ đã phải chống lại nỗi sợ của chính mình, sự phản đối của cha mẹ và ánh nhìn hoài nghi của người ngoài để giữ lấy em.

Câu chuyện ấy có dáng dấp của một truyện cổ tích. Chỉ khác rằng không có bà tiên hay cây đũa thần, phép màu được làm nên bằng đôi tay của một người mẹ, bằng sự nhẫn nại của gia đình và bằng sức sống bền bỉ của một đứa trẻ đã từng bị cả thế giới chối từ.

Xíu sinh non khi thai mới hơn 6 tháng, nặng vỏn vẹn 900 gram. Em bị bỏ rơi khi mới năm ngày tuổi. Cơ thể nhỏ bé ấy mang theo nhiều bệnh lý và dị tật: Suy dinh dưỡng não, hở vòm họng, tim bẩm sinh. Khi ấy, em không chỉ thiếu một mái nhà; em còn phải giành giật từng cơ hội sống trong một cơ thể chưa kịp hoàn thiện.

Với một đứa trẻ khỏe mạnh, việc chăm sóc đã là một hành trình không dễ dàng. Với Xíu, mỗi lần ăn, mỗi giấc ngủ, mỗi biểu hiện bất thường đều có thể khiến người lớn hoảng sợ. Em cần được theo dõi, điều trị, chăm sóc đặc biệt và cần một người đủ kiên nhẫn để ở cạnh em không chỉ trong những khoảnh khắc đáng thương, mà cả những ngày mệt mỏi, bừa bộn và không có gì đẹp đẽ để kể.

Trước khi đến với chị Thủy, Xíu từng được đưa qua bốn nơi khác nhau. Nhưng rồi em lại bị trả về. Không ai muốn trở thành người xấu khi từ chối một đứa trẻ. Nhiều người có thể đã từng thương em, từng muốn cứu em. Nhưng giữa lòng thương và trách nhiệm suốt đời là một khoảng cách rất lớn. Khoảng cách ấy được đo bằng tiền thuốc, thời gian, sức khỏe, kiến thức và cả khả năng chịu đựng khi không ai dám chắc ngày mai sẽ ra sao.

Xíu còn quá nhỏ để hiểu mình đã bị từ chối. Em chưa biết thế nào là gia đình, càng chưa biết vì sao người lớn đến rồi đi. Nhưng cuộc đời của em khi ấy đã liên tục bị quyết định bởi những người khác: nơi nào sẽ nhận, nơi nào sẽ trả, ai có thể chăm, ai không thể chăm...

Năm 2018, chị Trương Hương Thủy gặp Xíu trong lúc chính cuộc đời chị cũng đang ở một khúc quanh nhiều chông chênh. Chị vừa bước ra khỏi một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, các con đã lớn, công việc kinh doanh bận rộn và những chuyến thiện nguyện vẫn nối tiếp. Chị đã quen với việc tự mình gây dựng cuộc sống, tự mình làm chỗ dựa và tự mình đi qua những điều không dễ nói.

Chị biết mình không ở trong hoàn cảnh thuận lợi để nhận nuôi một em bé sơ sinh. Chị càng hiểu, đón về một đứa trẻ sinh non, nhiều bệnh, có thể không sống được bao lâu, nghĩa là tự nguyện bước vào một cuộc đời không có đường lui.

Cha mẹ và bạn bè phản đối. Người thân lo chị đã quá vất vả, không nên tự chuốc lấy thêm một gánh nặng. Có người buông lời phũ phàng rằng em sẽ không sống được bao lâu.

Nhưng giữa những lời cảnh báo ấy, chị Thủy nhìn thấy một em bé đỏ hỏn, nhỏ bé và yếu ớt. Ánh mắt ấy không thể trả lời chị về tương lai. Nó chỉ khiến chị hiểu rằng, ngay lúc này, Xíu cần một người đứng về phía em.

Có những quyết định không được đưa ra bởi người ta đã hết sợ. Chúng được đưa ra bởi một người vẫn sợ, nhưng không cho phép nỗi sợ của mình trở thành lý do để một đứa trẻ tiếp tục bị bỏ lại.

Ngày đưa Xíu về, chị Thủy phải giấu cha mẹ và người thân. Không phải vì chị không cần gia đình, mà vì chị biết sự phản đối khi ấy quá dữ dội. Cha mẹ thậm chí dọa từ mặt con gái. Họ sợ một đứa trẻ bệnh tật sẽ kéo chị vào một cuộc đời kiệt quệ; họ thương chị, thương cả đứa nhỏ không cùng huyết thống với chị.

Những nỗi sợ ấy, nhìn từ phía người thân, có thể bắt đầu từ tình thương. Nhưng với chị Thủy, mỗi lời can ngăn lại khiến câu hỏi trở nên rõ hơn: Nếu không ai dám nhận, Xíu sẽ đi đâu?

Có một giai đoạn chị cảm thấy mình đang “một mình chống lại cả thế giới”. Chị gọi cho mẹ nuôi bé Thiện Nhân để xin lời khuyên, tìm cách học chăm sóc một đứa trẻ khuyết tật và tìm một điểm tựa tinh thần. Người phụ nữ mạnh mẽ cũng cần được chỉ dẫn. Người mẹ quyết đoán cũng có những đêm hoang mang. Phi thường không có nghĩa là không yếu lòng; phi thường là yếu lòng nhưng vẫn không bỏ mặc trách nhiệm của mình.

Trong hành trình ấy, có một lần mẹ ruột của Xíu đến tìm con. Nhưng khi nhìn thấy em quá ốm yếu, bệnh tật, người mẹ ấy lại quay đi. Sau đó, mẹ ruột liên lạc với chị Thủy, nói muốn nhận em về. Chị đã giận. Sự giận dữ ấy rất con người: Chị là người đã ôm con qua bệnh tật, đã nhìn thấy em mong manh ra sao và đã đặt cả cuộc đời mình vào việc giữ em lại.

Nhưng rồi chị nghĩ, nếu mình đang làm những gì tốt nhất cho Xíu thì tại sao lại ngăn cản mẹ con họ? Chị đồng ý để mẹ ruột đón con về, thậm chí hứa sẽ chu cấp toàn bộ chi phí nuôi dưỡng và điều trị cho em.

Người mẹ ấy nói sẽ về bàn với gia đình rồi quay lại. Nhưng cuối cùng, họ không trở lại. Chị Thủy cũng không thể liên lạc được nữa.

“Đứa bé ấy đã từng bị bỏ rơi, giờ tiếp tục bị người thân, ruột thịt vứt bỏ, từ chối thêm một lần nữa”.

Có những câu nói không chỉ kể lại một sự việc. Nó mang theo cả tiếng nghẹn của người đã chứng kiến một đứa trẻ bị bỏ rơi lần thứ hai. Từ đó, chị Thủy càng thương con hơn. Chị chăm Xíu nhiều hơn cả hai người con ruột trước đây, không phải để chứng minh điều gì, mà bởi em cần mẹ Thủy nhiều hơn. Một đứa trẻ đã quá thiệt thòi không thể chỉ được yêu khi em khỏe mạnh, dễ chăm và biết đáp lại tình cảm. Em cần được yêu cả trong những ngày mình đau, mình khóc, mình không thể nói ra mình đang cần gì.

Đó là lúc chữ “mẹ” bước ra khỏi khuôn khổ của huyết thống. Xã hội thường nghĩ mẹ là người mang nặng đẻ đau, là người có chung dòng máu. Nhưng với Xíu, mẹ là người đã nhìn thấy em trong những ngày không ai dám nhìn lâu hơn một phút, rồi quyết định biến lòng thương thành một cam kết suốt đời.

Nhiều người khuyên chị Thủy không nên để Xíu biết mình là con nuôi. Họ sợ sự thật sẽ làm em tổn thương. Chị lại nghĩ khác.

Với chị, không cần phải xóa quá khứ của Xíu để viết cho em một tương lai đẹp. Chỉ cần đặt quá khứ ấy bên cạnh một sự thật khác: Em từng bị bỏ rơi, nhưng em cũng từng được lựa chọn; vì sự có mặt của em trên đời này là điều tuyệt vời nhất.

Năm đầu tiên, chị Thủy nghỉ hẳn công việc kinh doanh để tập trung chăm sóc và điều trị cho Xíu. Chị ăn ở tại bệnh viện nhiều hơn ở nhà. Có những ngày, thời gian không còn được tính bằng sáng - trưa - tối, mà bằng giờ uống thuốc, lần thăm khám, kết quả xét nghiệm và những thay đổi nhỏ trong nhịp thở của con.

Xíu không thể ăn uống bình thường. Thức ăn phải được bơm từng chút qua xi-lanh. Mỗi bữa ăn là một lần chờ đợi, quan sát và lo lắng. Thuốc men, dinh dưỡng và dụng cụ chuyên biệt kéo theo những khoản chi phí lớn. Nhưng điều nặng nề nhất không phải lúc nào cũng là tiền. Đó là cảm giác người mẹ phải liên tục cảnh giác, bởi một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến cơ thể quá mong manh của con.

Chị Thủy vừa là mẹ, vừa là người chăm sóc, người đưa con đi viện, người ghi nhớ bệnh án, người theo dõi từng phản ứng và là người phải bình tĩnh trong khi bên trong mình có thể đang vỡ vụn. Chị không có quyền ngã xuống quá lâu, bởi Xíu chưa thể tự đứng dậy.

Khi lớn hơn, Xíu bắt đầu bộc lộ chứng tăng động. Những cơn kích động khiến em tự đập đầu xuống sàn, cắn mẹ hoặc làm đau người bên cạnh. Người giúp việc được trả lương cao cũng lần lượt bỏ đi vì không chịu nổi áp lực. Một căn nhà có thể thuê người chăm trẻ nhưng không thể thuê ai đó yêu con thay mình.

Cuối cùng, người ở lại vẫn là chị Thủy.

Đây là phần thường bị bỏ quên khi người ta kể về những người mẹ phi thường. Người ta thích những bức ảnh mẹ ôm con, những nụ cười sau hành trình gian nan. Nhưng ít ai nhìn thấy những đêm người mẹ vừa giữ tay con để con không tự làm đau mình, vừa cố hiểu hành vi của con không phải là sự chống đối mà có thể là cách duy nhất em biết để nói rằng mình đang khó chịu, sợ hãi hoặc đau đớn.

Tình yêu khi ấy không còn là những câu nói đẹp. Nó là sự kiên nhẫn lặp đi lặp lại một việc khó khăn. Là chịu đau khi bị con cắn nhưng không buông tay. Là lau nước mắt thật nhanh để con không nhìn thấy mẹ cũng đang hoảng sợ. Là sáng hôm sau vẫn tiếp tục cho con ăn, tiếp tục đưa con đi khám, tiếp tục học thêm một cách chăm sóc mới.

Câu chuyện của Xíu cũng chạm vào vùng ký ức sâu nhất của chị Thủy. Tuổi thơ chị từng có những tổn thương nghiêm trọng. Khi cha mẹ bận rộn, chị được gửi đến nhà người quen và từng bị xâm hại. Chị không dám kể với cha mẹ. Nỗi sợ, cảm giác cô độc và sự im lặng ấy ở lại trong chị suốt nhiều năm.

Vì thế, khi nhìn thấy Xíu bị bỏ rơi, chị không chỉ nhìn thấy một đứa trẻ cần được cứu. Chị nhìn thấy chính mình trong một hình hài khác: một đứa trẻ không biết phải kêu cứu với ai, không biết người lớn nào sẽ bảo vệ mình và không biết liệu sự cô đơn có bao giờ kết thúc.

Chị từng nói sự xuất hiện của Xíu giống như một liều thuốc chữa lành. Không phải Xíu xóa được những tổn thương trong chị, mà bằng việc chăm sóc con, chị có cơ hội trao cho một đứa trẻ khác điều mình từng thiếu: sự lắng nghe, sự quan tâm và cảm giác an toàn.

Có những người mẹ cứu con khỏi bóng tối. Và trong hành trình ấy, họ cũng được con dẫn trở lại với phần đời mình từng né tránh. Xíu lớn lên nhờ tình yêu của chị Thủy; còn chị, theo một cách lặng lẽ, cũng học được cách dịu dàng hơn với chính mình.

Hôm nay, Xíu đã 9 tuổi. Em đang lớn lên, đi học và đón nhận thế giới theo cách riêng của mình. Những điều ấy không nên được kể như thể em đã trở thành một đứa trẻ “hoàn toàn bình thường” sau một phép màu. Điều đáng quý hơn là Xíu đã có cơ hội sống, có cơ hội học, có cơ hội được phát triển trong khả năng của mình và quan trọng nhất, em biết mình thuộc về một gia đình.

Một tiếng cười, một câu nói, một ngày đến trường, một bữa ăn trọn vẹn hơn với nhiều người có thể là những điều quá đỗi bình thường. Nhưng với chị Thủy, đó là những cột mốc được đổi bằng hàng nghìn ngày kiên nhẫn. Phép màu không rơi xuống từ bầu trời. Nó lớn lên chậm chạp trong từng việc nhỏ, đến mức đôi khi người trong cuộc chỉ nhận ra sau nhiều năm nhìn lại.

Gia đình chị Thủy cũng thay đổi theo hành trình của Xíu. Ông bà ngoại từng phản đối vì lo thương con gái. Họ sợ chị không đủ sức, sợ một đứa trẻ quá yếu sẽ khiến chị mất cả công việc lẫn cuộc sống. Nhưng rồi họ chứng kiến Xíu lớn lên từng ngày. Sự lo lắng dần nhường chỗ cho thương yêu; lời can ngăn dần nhường chỗ cho những cái ôm và sự tự hào.

Một gia đình không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng sự đồng thuận. Đôi khi, nó bắt đầu từ một người dám tin, rồi thời gian và tình yêu sẽ thuyết phục những người còn lại.

Trong những ngày chị Thủy bị phản đối nhiều nhất, lời động viên của con gái chị là một điểm tựa đặc biệt: “Mẹ nuôi em đi mẹ! Ai cũng chối bỏ em nhưng con tin mẹ làm được”.

Một câu nói trẻ con nhưng đã trao cho người mẹ một thứ sức mạnh rất người: được tin tưởng. Khi người lớn chỉ nhìn thấy nguy cơ, cô bé nhìn thấy khả năng. Khi mọi người sợ chị Thủy không thể, con gái chị chọn tin rằng mẹ mình làm được.

Câu chuyện của chị Thủy và bé Xíu có chất cổ tích bởi sau tất cả, em bé từng bị xem là không thể sống đã lớn lên. Nhưng điều làm nên phép màu không phải là một kết thúc có hậu được ban tặng. Đó là vô số ngày không có gì đặc biệt, nơi một người mẹ vẫn làm những việc cần làm dù không biết bao giờ mới thấy quả ngọt.

Chị Thủy không sinh ra bé Xíu. Nhưng chị đã giúp em được sinh ra lần nữa trong một mái nhà, một cái tên, một sự thật được nói bằng yêu thương và một tương lai không còn bị quyết định bởi ngày em bị bỏ rơi.

Huyết thống có thể tạo ra một mối quan hệ ruột thịt. Nhưng chính sự hiện diện, trách nhiệm và lựa chọn ở lại mới làm nên một người mẹ.

Và có lẽ, đó là định nghĩa đẹp nhất về một người mẹ phi truyền thống: không nhất thiết là người đưa con đến với thế giới, mà là người khiến thế giới của con trở nên đẹp hơn.

Tôn vinh chị Trương Hương Thủy cũng là tôn vinh một vẻ đẹp rất đỗi âm thầm của tình mẫu tử: Trái tim người mẹ có thể dung chứa cả một thế giới, đủ rộng để ôm lấy một đứa trẻ từng bị chối từ, đủ bền bỉ để đi qua những tháng ngày tưởng như không thể, và đủ mạnh mẽ để biến nghịch cảnh thành cơ hội sống. Chị đã chứng minh rằng có những điều tưởng chừng không thể được tạo nên không bằng phép màu xa xôi, mà bằng tình yêu biết ở lại - một tình yêu vượt lên trên mọi định kiến, mọi giới hạn và mọi nghịch cảnh.