Bí ẩn đằng sau chuỗi hạt mà Đế Hậu và quan viên nhà Thanh thường đeo, nhất là quy tắc đeo còn khiến hậu thế "đau đầu" hơn

Có bao giờ bạn tự hỏi, chuỗi hạt đeo trên cổ Hoàng đế, Hoàng hậu, Phi tần và các đại thần trong phim ảnh về triều đại nhà Thanh là gì và được đeo theo quy tắc nào không?

Nếu yêu thích lịch sử nhà Thanh và thường xem các bộ phim truyền hình về đề tài này, hẳn bạn sẽ chú ý đến việc hoàng đế, hoàng hậu và các quan viên nhà Thanh thường đeo một hoặc nhiều chuỗi hạt trên cổ. Trong lịch sử thời phong kiến của Trung Quốc, chỉ có nhà Thanh mới tồn tại loại trang sức đặc biệt này dành cho đế hậu và quan viên.

Vậy chuỗi hạt đó là gì vậy? Tại sao chỉ có tầng lớp thống trị của nhà Thanh mới được đeo món trang sức này?

CHUỖI HẠT MÀ ĐẾ HẬU VÀ QUAN VIÊN NHÀ THANH THƯỜNG ĐEO LÀ GÌ? - Ảnh 1.

CHUỖI HẠT MÀ ĐẾ HẬU VÀ QUAN VIÊN NHÀ THANH THƯỜNG ĐEO LÀ GÌ? - Ảnh 2.

Triều châu nhà Thanh sử dụng có nguồn gốc từ niệm châu của Phật giáo. Niệm châu là chuỗi hạt được xâu thành dây làm pháp cụ để người tu hành ghi nhớ số lần niệm kinh. 

Theo nhà Phật, con người có "bách bát phiền não" để chỉ chung những mối ràng buộc gây ra đau khổ trong đời họ, thế nên niệm châu có 108 hạt. Tuy nhiên cũng có thuyết cho rằng, 108 hạt niệm châu tượng trưng cho 12 tháng, 24 tiết khí, 72 hầu và 4 hạt châu lớn tượng trưng cho 4 trong năm là mùa xuân, hạ, thu, đông.

Niệm châu có 108 hạt, vậy nên triều châu của nhà Thanh cũng thế. Thật ra triều châu trên phim ảnh khác biệt rất nhiều so với triều châu trong lịch sử. Thực tế, việc đeo triều châu đều phải tuân theo các quy định nghiệm ngặt, chất liệu và cách đeo không hề đơn giản như phim ảnh thể hiện.

CHUỖI HẠT MÀ ĐẾ HẬU VÀ QUAN VIÊN NHÀ THANH THƯỜNG ĐEO LÀ GÌ? - Ảnh 3.

Dù triều châu có 108 hạt nhưng nó không chỉ đơn giản là một chuỗi nối liền các hạt y như nhau. Cứ 27 hạt sẽ có một hạt to hơn được đặt vào, hạt này cũng có màu sắc nổi bật hơn để chia cả triều châu thành 4 đoạn, tượng trưng cho 4 mùa trong năm. Bốn hạt to này được gọi là kết châu hoặc phật đầu. Một triều châu hoàn chỉnh sẽ do các phần như phật đầu, bối vân, kỉ niệm, trụy giác,... kết hợp và tạo thành như hình bên dưới.

CHUỖI HẠT MÀ ĐẾ HẬU VÀ QUAN VIÊN NHÀ THANH THƯỜNG ĐEO LÀ GÌ? - Ảnh 4.

Cụ thể hơn, 7 bộ phận chính làm nên triều châu được phân chia như sau:

1. Dây đeo: dây xỏ các bộ phận tạo thành triều châu.

2. Hạt châu: gồm 108 hạt.

3. Phật đầu: cứ 27 hạt được xỏ vào sẽ có 1 hạt phật đầu, ngăn triều châu thành 4 đoạn bằng nhau. Hạt phật đầu có kích cỡ và màu sắc nổi bật hơn hạt châu rất nhiều. Viên phật đầu nằm trên cùng sẽ nối với phật đầu tháp.

4. Đại trụy giác: viên đá được đính ở sợi dây cuối cùng nối với đỉnh phật đầu tháp.

5. Bối vân: viên đá nằm giữa phật đầu tháp và đại trụy giác.

6. Kỉ niệm: 3 chuỗi ngọc nhỏ của triều châu, mỗi chuỗi gồm 10 hạt.

7. Tiểu trụy giác: cuối mỗi chuỗi kỉ niệm sẽ có một viên đá, đó chính là tiểu trụy giác.

CHUỖI HẠT MÀ ĐẾ HẬU VÀ QUAN VIÊN NHÀ THANH THƯỜNG ĐEO LÀ GÌ? - Ảnh 5.

Mỗi chuỗi "kỉ niệm" có 10 hạt nhỏ, một bên chỉ có một chuỗi, một bên lại có đến hai chuỗi. Khi đeo triều châu, phật đầu tháp và bối vấn nằm ở sau lưng, ba chuỗi kỉ niệm treo trước ngực.

CHUỖI HẠT MÀ ĐẾ HẬU VÀ QUAN VIÊN NHÀ THANH THƯỜNG ĐEO LÀ GÌ? - Ảnh 6.

Tranh vẽ Tuệ Hiền Hoàng Quý phi của Càn Long đế mặc triều phục và đeo triều châu.

Thời nhà Thanh, triều châu được tạo nên từ nhiều vật liệu quý giá, ví như Đông châu (loại ngọc trai nước ngọt được sản xuất tại Đông Bắc), phỉ thúy, bảo thạch, mã não, pha lê, đá lapis lazuli,...

Bên dưới là triều châu tại bảo tàng Hắc Long Giang với 108 hạt gỗ và 4 viên phật đầu làm bằng ngọc lục bảo.

CHUỖI HẠT MÀ ĐẾ HẬU VÀ QUAN VIÊN NHÀ THANH THƯỜNG ĐEO LÀ GÌ? - Ảnh 7.

Còn đây là triều châu kết từ hạt làm bằng đá lapis lazuli.

CHUỖI HẠT MÀ ĐẾ HẬU VÀ QUAN VIÊN NHÀ THANH THƯỜNG ĐEO LÀ GÌ? - Ảnh 8.

Dây để kết triều châu cũng không được tùy ý sử dụng mà có phân chia màu sắc khác nhau theo địa vị. Ví dụ như đế hậu dùng dây màu minh hoàng, vương gia công chúa dùng màu kim hoàng, các đại thần quan văn quan võ dùng màu xanh.

Trong các loại triều châu kể trên, triều châu kết từ Đông châu được xem là thể hiện độ cao quý nhất nên thông thường, triều châu Đông châu chỉ được Hoàng đế, Hoàng hậu đeo vào những dịp lễ quan trọng để thể hiện vị thế cũng như quyền uy của mình. Phi tần, công chúa, vương gia,... đều không được phép sử dụng triều châu Đông châu.

(Nguồn: Sohu, Weibo, Qulishi)

Chia sẻ
Đọc thêm