Cảm giác giận dữ cũng bình thường như cảm giác vui sướng hoặc buồnphiền. Nó cho thấy rằng chúng ta đang kết nối với mọi người xung quanhvà luôn quan tâm đến những sự việc đang diễn ra hàng ngày. Cha mẹ cóthể giúp con nhận ra sự giận dữ và biểu lộ nó theo những cách thích hợp.
Tại sao làm cho con đau? Giậndữ thường là phản ứng với sự đau đớn về thể chất hoặc tinh thần, là mộtcố gắng để thoát khỏi tổn thương. Khi để trẻ lại với người bảo mẫu, trẻcó thể cảm thấy mất mát, cô đơn và đâm ra giận dữ. Những cảm giác nàylàm cho trẻ cảm thấy tổn thương, đôi khi còn nặng nề hơn cảm giác đauđớn. Trẻ cũng có thể nổi giận khi bạn cử động cánh tay cứng nhắc củatrẻ lúc đang tập vật lý trị liệu bởi trẻ muốn nói với bạn rằng: “Tạisao làm cho con đau?”
Trẻem thường giận dữ khi chúng cảm thấy không kiểm soát được những việc màchúng muốn. Có thể là trẻ không vẽ được bức tranh như ý muốn, hoặc vô ýlàm đổ đống khối vuông đang xếp. Hoặc cũng có thể là do thời tiết xấuđã buộc phụ huynh phải thay đổi kế hoạch đi chơi của gia đình. Trẻ emcũng giận dữ nếu chúng không thể kiểm soát được những hoạt động củangười khác, điều này thường dẫn đến xung đột giữa các anh chị em, hoặctức giận đối với bạn. Con của bạn còn có thể có phản ứng giận dữ lúcmệt mỏi hoặc chán nản. Một lần nữa, sự khó chịu có thể dẫn đến giận dữ.
Trẻ có thể sẽ bị trầm cảm
Đểbiểu hiện cơn giận dữ của mình, trẻ thường dùng những hành vi đã quendùng để diễn tả sự đau đớn. Trẻ sẽ khóc để giao tiếp nhưng cũng thườngdùng những kiểu khóc đặc biệt mà sau một thời gian cha mẹ sẽ hiểu rằngchúng muốn biểu lộ sự giận dữ. Trước khi bắt đầu nói được, trẻ có thểbiểu lộ sự giận dữ bằng cách ném đồ vật, đá hoặc chạy đi chỗ khác. Khicon của bạn bắt đầu biết dùng lời nói để biểu lộ sự giận dữ, trẻ khôngbiểu lộ được những điều muốn nói bằng những từ ngữ thích hợp. Chẳng hạnthay vì muốn nói: “Con rất giận” thì trẻ có thể nói: “Con ghét mẹ” hoặc“Mẹ ích kỷ”. Những cách khác để trẻ biểu lộ cơn giận cũng không rõràng. Trẻ trở nên cứng đầu và im lặng từ chối, không làm những việc màbạn yêu cầu.
| “Mộtsố trẻ biểu lộ sự giận dữ thông qua những biểu hiện của cơ thể. Chúngcó thể bị nhức đầu hoặc đau dạ dày thường xuyên, thậm chí bị ốm hơn sovới những đứa trẻ khác nhưng bác sĩ cũng không phát hiện ra bệnh lý gìcả” |
Nhữngtrẻ khác dồn nén cơn giận dữ trong lòng, trở nên buồn bã hoặc thờ ơ.Chúng mất hứng thú trong hoạt động và kiểu ăn uống của chúng cũng thayđổi. Những trẻ này có thể sẽ bị trầm cảm. Chúng không để cho người khácbiết sự giận dữ của mình, nhưng vẫn cảm thấy nó. Một số trẻ biểu lộ sựgiận dữ của chúng thông qua những biểu hiện của cơ thể. Chúng có thể bịnhức đầu hoặc đau dạ dày thường xuyên, thậm chí là bị ốm hơn so vớinhững đứa trẻ khác nhưng bác sĩ cũng không phát hiện ra bệnh lý gì cả.
Cha mẹ nên phản ứng thế nào?
Trướchết, các bậc phụ huynh nên nhớ rằng con của bạn có quyền có cảm giác“tốt” hoặc “xấu”. Nhưng con của bạn cũng cần biết cách đối mặt vớinhững cảm giác đó. Bạn có thể dạy cho trẻ cách đối mặt với những cơngiận dữ bằng cách biểu lộ sự giận dữ của mình hoặc bằng cách nói và chỉdẫn cho trẻ những cách khác. Điều quan trọng là tách biệt những hành vi(những việc trẻ làm) và cảm xúc (những gì trẻ cảm thấy). Chẳng hạn béTuấn có thể giận Dũng vì Dũng không chơi với Tuấn nhưng làm hỏng xe củabạn thì không phải là cách tốt để trẻ thể hiện cơn giận của mình. Đểcho con của bạn biết rằng bạn nhận biết được cảm giác của trẻ, bạn nóitên của cảm giác, để cho trẻ biết tên của nó. Chẳng hạn khi Tuấn nóirằng: “Con ghét Dũng”, bạn có thể nói: “Con có vẻ giận Dũng lắm hả?”.Bạn ngồi ngang tầm mắt trẻ, giữ bình tĩnh, để giúp trẻ trở nên bìnhtĩnh hơn. Nếu bạn cũng giận dữ, thì bạn nói điều đó với trẻ nhưng thểhiện sự kiềm chế. Trẻ sẽ bắt chước những gì bạn làm hơn là những gì bạnnói! Đừng bao giờ phê phán trẻ; tránh những tuyên bố kiểu như: “lẽ racon phải...” hoặc “tại sao con làm như thế?”
Cảmgiác giận dữ là một phần bình thường của cuộc sống. Bạn có thể dạy chotrẻ những cách có thể chấp nhận được để đối mặt với cơn giận. Những trẻkhuyết tật thường cảm thấy giận dữ vì đau đớn, chán nản hoặc mất khảnăng kiểm soát cơ thể. Chúng có quyền giống như tất cả mọi người vàcũng có cùng nhu cầu học những cách hữu ích để đối phó với sự giận dữ.
Bác sĩ tâm lý Phạm Ngọc Thanh
Trưởng đơn vị tâm lý, bệnh viện Nhi Đồng 1 TP.HCM/ Theo SGTT