Hồi tôi mới lên mười, có những đêm nằm đắp chăn bông trùm lên quá đầu mà vẫn thấy rét. Văng vẳng đâu đây có ai hát bài Mùa đông chiến sĩ "gió bấc tới đây, một mùa đông..." nghe mà ớn đến tận xương sống. Đó là mùa đông năm 1948, khi gia đình tôi tản cư về một làng hẻo lánh, nghèo nàn, vùng đồng chiêm trũng ở Ý Yên, Nam Định.

 

Gọi là nhà, nhưng đó thực ra chỉ là túp lều tranh ở giữa nơi đồng không mông quạnh, nên bên ngoài thế nào, bên trong như vậy, mái rạ, cửa phên chỉ cản được cái gió chứ không ngăn được cái rét. Ấn tượng về một cái lạnh thời thơ ấu cứ đeo đẳng mãi trong tôi. Rồi sau này, vào những năm giữa thế kỷ có những mùa đông còn lạnh hơn thế, nhưng vì ở trong nội thành Hà Nội, nhà cửa san sát nên chỉ thấy ấm cúng.

 

 

Song không hiểu sao, khi ở thành thị thì ấn tượng về cái lạnh của những đêm Noel mới làm tôi thích thú. Như một thông lệ, nếu Noel mà không rét, thì tôi cho rằng năm ấy không có mùa đông.

 

Càng về cuối thế kỷ hai mươi, hình như rét càng ít. Và một điều thấy rõ là có những bộ quần áo rét tôi không phải xỏ tay đến mấy năm liền. Đó là chưa kể đến những năm, vào tháng mười hai dương lịch rồi mà không mặc nổi một cái áo vét.

 

Người ta dễ dàng giải thích: "Trái Đất nóng lên mà!". Ông trời còn chơi khăm cả thế giới nữa ấy chứ: có nơi xưa nay mùa đông tháng giá đầy băng tuyết thì bù cho một mùa hè nóng bức đến nỗi không thể ở trong nhà được. Trái lại, có nơi xưa nay là xứ nóng lại được nhìn cảnh tuyết rơi. Ngày xưa, trong câu chuyện mà nói đến thời tiết, chẳng qua là để xã giao, lấp chỗ trống khi chưa nghĩ ra nội dung gì hay hơn để nói. Còn bây giờ, thời tiết là một nội dung khá quan trọng.

 

Đầu tiên, nó ảnh hưởng đến thương trường. Lỗ hay lãi đây nếu của hàng bán chăn bông, ga, gối hoặc quần áo rét phải chịu cảnh trời chẳng chịu rét cho vào cuối năm, nhất là sắp tới Tết Nguyên Đán. Thứ hai, nó ảnh hưởng đến những đám cưới. Cô dâu, chú rể mặc gì cho thoải mái, lịch sự. Cỗ bàn, tiệc tùng thật kém ngon khi trời nồm chảy, oi bức mà người dự cưới ngồi chật cứng trong nhà hàng, khách sạn. Đó là chưa nói đến những người thích diện, mê mốt này mốt nọ, thời trang mới đã chuẩn bị ra mắt rồi, đùng một cái thời tiết trái lèo, thật mất hứng. Lúc này thì người ta phải nhao nhao lên mà hỏi: rét đi đâu rồi?

 Việt Nam mình, do dải đất hình chữ S dài dằng dặc nên khí hậu hai miền khác nhau. Miền Bắc có đặc sản là mùa rét. Miền Nam có nằm mơ cũng không thấy được.

 

Sự thật là như thế, nhưng khi mới thống nhất đất nước năm 1975, người ta đã thu hồi cuốn "Khí hậu Việt Nam" vừa xuất bản vì sách dám khẳng định khí hậu của hai miền Nam Bắc là khác nhau. Những người có quyền thu hồi nói rằng: bao nhiêu xương máu mới giành lại được thống nhất đất nước thế mà vô chính trị đến mức bảo khí hậu, thời tiết cả nước là không thống nhất, không là một (!). Thật tội cho các tác giả, không biết thanh minh như thế nào. Và khi đó họ cũng cảm thấy mình mắc một tội gì khó minh oan lắm...

 

 

Còn ước ao về một mùa  rét của người Bắc di cư xuống phương Nam trong những ngày Tết là chuyện có thật. Mấy đứa em gái, con ông cậu tôi kể rằng: cứ Tết ta đến, là chúng lại lục tủ ra những bộ quần áo rét rất chi là diện để... chụp ảnh bên cây mai vàng, xong là cất ngay tắp lự, suốt năm chẳng có dịp nào mặc được nữa. Con em út bổ sung: còn một dịp nữa là lên Đà Lạt nghỉ, bọn em có thể xỏ tay vào áo rét; nhưng có phải năm nào cũng đi như vậy đâu!

Chẳng ai mong mỏi cái rét đến làm gì. Ý nghĩa của vấn đề là ở chỗ khí hậu thuận hoà, xưa sao, nay thế. Biến đổi khí hậu làm cho con người lâm vào thế bị động và gây nhiều hậu quả nghiêm trọng. Nhưng thôi, lại lan man xa đề rồi. Tết này có rét không nhỉ?